III CZP 110/13

Sygn. akt III CZP 110/13 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 26 lutego 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Anna Kozłowska 
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) 
 
Protokolant Katarzyna Bartczak 
 
w sprawie z powództwa J. P. 
przeciwko T. C. 
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 26 lutego 2014 r. 
zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w B. 
postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r.,  
 
"Czy dłużnik zajętej przez organ egzekucyjny wierzytelności, 
który w związku z dokonanym zajęciem przekazuje organowi 
egzekucyjnemu zajętą sumę, zostaje tym samym zwolniony z długu 
wobec wierzyciela zajętej wierzytelności w części obejmującej 
przekazaną organowi egzekucyjnemu kwotę także w sytuacji gdy 
przed 
zajęciem 
wierzytelności 
przez 
organ 
egzekucyjny 
dotychczasowy wierzyciel przeniósł wierzytelność na osobę trzecią,     
o czym wiedzę dłużnik uzyskał dopiero po zajęciu wierzytelności 
przez organ egzekucyjny?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Dłużnik zajętej wierzytelności, który w związku z zajęciem 
przekazał świadczenie organowi egzekucyjnemu, wiedząc, 
że     przed 
zajęciem 
dotychczasowy 
wierzyciel 
przelał 
wierzytelność na osobę trzecią, nie korzysta z ochrony 
przewidzianej w art. 512 k.c. 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Powództwo J. P. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, 
prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego                    w  B. z dnia 5 
stycznia 2011 r., któremu Sąd ten  postanowieniem z  dnia 8 lipca 2011 r. nadał 
klauzulę wykonalności na rzecz T. C., w  zakresie orzeczenia objętego punktami: 
Va do kwoty 50 000 zł i Vb do kwoty 23 207,73 zł, zostało częściowo uwzględnione 
wyrokiem Sądu Rejonowego w  B. z dnia 13 listopada 2013 r. przez pozbawienie 
wykonalności tego tytułu odnośnie do punktu Va do kwoty 11 175,30 zł.                                    
Z ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji wynika, że wymienionym 
postanowieniem z dnia 5 stycznia 2011 r. dokonany został podział majątku 
wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami - powódką i K. 
C. i tytułem spłaty zasądzono od powódki kwotę 173 225,08 zł, rozłożoną na dwie 
raty: 50 000 zł płatne w terminie miesiąca i 123 225,08 zł płatne w terminie roku, 
obie od uprawomocnienia się postanowienia, z ustawowymi odsetkami w wysokości 
13% w przypadku uchybienia terminu płatności którejkolwiek z nich. Postanowienie 
stało się prawomocne z dniem 29 kwietnia 2011 r. Klauzula wykonalności, co do 
pierwszej raty (punkt Va) nadana została postanowieniem z dnia 8 lipca 2011 r. na 
rzecz T. C. jako następcy prawnego K. C. 
 Umową cesji z dnia 29 kwietnia 2011 r. K. C. przeniósł na rzecz T. C. 
wierzytelność przysługującą mu od powódki, obejmującą kwotę  173 225,08 zł z 
tytułu podziału majątku wspólnego. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 
16 maja 2011 r. oddalony został wniosek K. C. o wpis w księdze wieczystej hipoteki 
przymusowej na rzecz T. C., zabezpieczającej wierzytelność w wysokości 
173 225,08 zł z odsetkami, z uwagi na to, że dokument obejmujący umowę cesji 
sporządzony w zwykłej formie pisemnej, bez podpisów notarialnie poświadczonych, 
nie może stanowić podstawy wpisu. Odpis tego postanowienia został doręczony 
powódce w dniu 20 maja 2011 r. Strony tej umowy złożyły na niej podpisy 
w obecności notariusza w dniu 20 czerwca 2011 r. 
W dniu 1 kwietnia 2011 r. komornik sądowy w sprawie z wniosku […] Banku 
Spółki Akcyjnej w W., wierzyciela K. C., dokonał zajęcia wierzytelności 

 
3 
przysługującej dłużnikowi w stosunku do powódki z tytułu spłaty zasądzonej 
w sprawie o podział majątku wspólnego. Z kolei, w postępowaniu egzekucyjnym 
dotyczącym wierzytelności z tytułu alimentów, prowadzonym na podstawie wniosku 
K. C. i M. C., reprezentowanych przez J. P., przeciwko K. C., zajęcie wymienionej 
wierzytelności dokonane zostało w dniu 25 maja 2011 r. Sąd pierwszej instancji 
uznał, że powódka w dniu 20 maja 2011 r. dowiedziała się o umowie cesji 
wierzytelności z dnia 29 kwietnia 2011 r. i od tego czasu powinna spełnić 
zobowiązanie na rzecz T. C. Zwolnienie z długu względem pozwanego dotyczy 
jedynie kwot świadczonych  w postępowaniu egzekucyjnym na rzecz […] Banku w 
wysokości 11 175,30 zł i w tym rozmiarze powództwo zostało uwzględnione.  
Sąd Okręgowy w B., rozpoznając apelację powódki od wyroku Sądu 
Rejonowego z dnia 13 listopada  2013 r., nie podzielił stanowiska tego Sądu co do 
daty dowiedzenia się przez powódkę o zawarciu umowy cesji. Uznał,  że  nastąpiło 
to po dniu 12 stycznia 2012 r., po doręczeniu jej odpisu apelacji K. C. od 
postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 grudnia 2011 r., którym uzyskała 
zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego  przedmiotu świadczenia, 
obejmującego należność zasądzoną  postanowieniem z dnia 5 stycznia 2011 r., 
ponieważ do apelacji dołączona była umowa przelewu wierzytelności. Stwierdził, że 
uzyskanie wiedzy o cesji wierzytelności powinno być dostatecznie pewne, 
obejmujące datę umowy, jej strony oraz przedmiot. Uzupełnił ustalenia faktyczne 
przez określenie dat wpłat dokonywanych przez powódkę w  postępowaniach 
egzekucyjnych, z których ostatnia w wysokości 46 285,88 zł, wniesiona została w 
dniu 10 sierpnia 2012 r.  
Sąd 
Okręgowy 
powziął 
poważne 
wątpliwości 
wiążące 
się                
z problematyką zwolnienia dłużnika z długu, w sytuacji spełnienia świadczenia 
przez przekazanie go komornikowi po zajęciu wierzytelności w postępowaniu 
prowadzonym w celu wyegzekwowania wierzytelności osoby trzeciej, które miało 
miejsce po zbyciu egzekwowanej wierzytelności, ale przed dowiedzeniem się przez 
dłużnika o umowie przelewu tej wierzytelności.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  

 
4 
Przelew wierzytelności (cesja), stosownie do art. 509 k.c., jest umową, na 
podstawie której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi na rzecz osoby 
trzeciej (cesjonariusza) ogół uprawnień przysługujących mu ze stosunku prawnego 
łączącego go z dłużnikiem. Nie została przewidziana dla tej umowy szczególna 
forma, z zastrzeżeniem art. 511 k.c., wskazującego na obowiązek dochowania 
formy pisemnej, jeżeli wierzytelność została stwierdzona pismem. Z przepisu art. 31 
ust. 1 u.k.w.h. wynika obowiązek dochowania szczególnej formy w odniesieniu 
do  dokumentu prywatnego, mającego być podstawą wpisu w księdze wieczystej, 
złożenia 
podpisów 
notarialnie 
poświadczonych 
przez 
osoby, 
których 
oświadczenia  zawarte zostały w dokumencie. Nie ma on jednak zastosowania do 
określenia 
skutków 
czynności 
prawnej 
stwierdzonej 
takim 
dokumentem. 
Do  przejścia 
wierzytelności 
dochodzi 
na 
mocy 
porozumienia 
cedenta 
i cesjonariusza (solo  consensu), a zatem data porozumienia jest datą przejścia 
wierzytelności na nabywcę. 
Zgodnie z art. 510 k.c., wierzytelność istniejąca, objęta umową przelewu,   
przechodzi z cedenta na cesjonariusza z chwilą zawarcia tej umowy. 
Dokonanie  przelewu 
wierzytelności polegającej na 
spełnieniu 
świadczenia 
jednorazowego powoduje przejście jej do majątku cesjonariusza, nawet 
jeśli   wymagalność 
składających 
się 
na 
nie 
części 
powstanie 
w  późniejszym  czasie (por.  wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., 
I CSK 
357/07, OSNC 
2009, 
nr 
4, 
poz. 
62). 
Stanowiąca 
przedmiot 
umowy      przelewu      wierzytelność       przyszła, 
również      o     charakterze 
periodycznym, może   przypaść cesjonariuszowi dopiero z chwilą jej powstania. 
Jeżeli  w  chwili  powstania  tej wierzytelności spełnione są wszystkie wymagane 
w  kodeksie 
cywilnym 
przesłanki 
skuteczności 
przelewu, 
przysługuje 
ona  cesjonariuszowi z wszelkimi następstwami dotyczącymi dłużnika i innych 
osób  trzecich (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1997 r., III CZP 
45/97, OSNC 1998, nr 2, poz. 22 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 
2007 r., IV CSK 210/07, OSNC 2008, nr 12, poz. 145). W odniesieniu 
do  wierzytelności podzielnej, możliwe jest scedowanie na rzecz cesjonariusza 
jej części.  

 
5 
 Umowa przelewu nie prowadzi do zmiany wierzytelności; wywiera skutek 
w stosunku do cedenta, cesjonariusza, dłużnika oraz innych osób trzecich. 
Nie  zostały przewidziane jako warunki zawarcia umowy, udział, zgoda, czy nawet 
wiedza dłużnika o zbyciu wierzytelności; nie może jednak dojść do pogorszenia 
jego sytuacji. Po jego stronie powstaje obowiązek świadczenia w stosunku do 
nabywcy. Na zbywcę wierzytelności został nałożony art. 512 k.c. obowiązek 
zawiadomienia dłużnika o przelewie  wierzytelności. Przepis ten jest wyrazem 
ochrony dłużnika działającego w dobrej wierze, czyli takiego, który nie został 
zawiadomiony przez wierzyciela o przelewie i wiedzy o nim nie uzyskał  z innych 
źródeł (od dowolnej osoby, od wierzycieli cedenta, od jego osób bliskich), przed 
koniecznością powtórnego świadczenia na rzecz nabywcy wierzytelności. 
Dłużnik  nie ma obowiązku dokonywania specjalnych ustaleń, kto jest wierzycielem, 
może jednak zażądać od niego zawiadomienia go na piśmie o dokonanym 
przelewie lub podjąć inne kroki, zmierzające do wyjaśnienia tej okoliczności, jeżeli 
w jego ocenie uzyskana informacja o zmianie wierzyciela nie jest jednoznaczna. 
Zawiadomienie wierzyciela, przewidziane w art. 512 k.c., zaliczane jest do 
oświadczeń wiedzy, powinno konkretyzować przelaną wierzytelność (rodzaj 
i  zakres), datę zawarcia umowy oraz indywidualizować osobę nabywcy. 
Może  być  dokonane w dowolnej formie, która będzie wystarczająca dla 
przekazania wszystkich niezbędnych elementów tej informacji. Warunek ten spełnia 
również skierowanie do dłużnika pisma procesowego wraz z załącznikiem 
w  postaci odpisu  umowy. W razie niedopełnienia przez wierzyciela obowiązku 
zawiadomienia dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk zbywcy 
wywiera skutek względem nabywcy, polegający na wygaśnięciu zobowiązania 
dłużnika, chyba że wiedział on o przelewie. W odniesieniu do dłużnika ma 
zastosowanie domniemanie dobrej wiary w chwili spełniania świadczenia, 
przewidziane w art. 7 k.c., a ciężar obalenia go spoczywa na cedencie 
lub  cesjonariuszu. Stwierdzenie, czy doszło do podważenia domniemania, 
dokonywane jest przez sąd na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej 
sprawy. Dla oceny skuteczności czynności spełnienia świadczenia nie ma 
znaczenia nieważność lub bezskuteczność umowy przelewu, jeżeli dłużnik, 
spełniając świadczenie, nie wiedział o takich jej wadach.  

 
6 
Przepisy regulujące egzekucję z innych wierzytelności (dział IV - art. 895 do 
art. 908 k.p.c.), poza egzekucją z wynagrodzenia za pracę i egzekucją z rachunków 
bankowych, mają zastosowanie do wskazanych rodzajów wierzytelności zwykłych, 
zabezpieczonych w określony sposób, czy też związanych z posiadaniem 
dokumentu. Ten sposób egzekucji nie został wyczerpująco unormowany i przez 
odesłanie przewidziane w art. 902 k.p.c., do skutków zajęcia odpowiednio 
stosowane są  przepisy  art. 885, 887 i 888 k.p.c., a do skutków niezastosowania 
się do wezwań komornika oraz do obowiązków wynikających z zajęcia - art. 886 
k.p.c., usytuowane w dziale II, dotyczącym egzekucji z wynagrodzenia za pracę. 
Odpowiednie stosowanie tych  przepisów do egzekucji z innych wierzytelności 
odnosi się do przyjętego w doktrynie i orzecznictwie znaczenia zwrotu 
„odpowiednie” (por. uchwałę Sądu  Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2006 r., III CZP 
56/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 43), obejmującego stosowanie wskazanego przepisu 
bez zmian, bądź z pewnymi zmianami, bądź też nie znajduje on zastosowania do 
tego zakresu odniesienia.    
Do egzekucji z innych wierzytelności komornik przystępuje przez zajęcie 
(art. 896 k.p.c.), do którego dochodzi z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi 
zajętej wierzytelności (art. 900 k.p.c.), aby należnego od niego świadczenia nie 
uiszczał  dłużnikowi, lecz złożył je komornikowi lub do depozytu sądowego 
(art. 896  § 1 pkt 2 k.p.c.). Zajęcie wierzytelności w egzekucji uregulowanej 
w  dziale IV, tytułu II, księgi trzeciej k.p.c., obejmuje wierzytelność istniejącą 
i przysługującą egzekwowanemu dłużnikowi na podstawie określonego stosunku 
prawnego łączącego go z dłużnikiem tej wierzytelności. Ponadto komornik nakłada 
na dłużnika wierzytelności obowiązek udzielenia informacji (art. 896 § 2 k.p.c.), 
obejmującej wszystkie elementy konkretyzujące wierzytelność oraz ewentualne 
przeszkody 
w 
prowadzeniu 
egzekucji. 
Z 
chwilą 
doręczenia 
dłużnikowi 
wierzytelności wezwania powstają skutki określone w art. 885 w związku 
z art. 902  k.p.c. Jednocześnie komornik zawiadamia egzekwowanego dłużnika                
o zakazie odbierania świadczenia i rozporządzania wierzytelnością (art. 896 § 1 pkt 
1 
k.p.c.). 
Pojęcie 
rozporządzenia 
oznacza 
bezpośrednią 
zmianę 
prawa 
podmiotowego, polegającą na przeniesieniu go na inny podmiot, zniesieniu, 
obciążeniu lub zmianie treści. Skutki zajęcia powstają niezależnie od stanowiska 

 
7 
dłużnika egzekwowanej wierzytelności. Następstwa braku reakcji egzekwowanego 
dłużnika na informację o wszczęciu egzekucji i zajęciu wierzytelności należą do 
sfery stosunku prawnego łączącego go z nabywcą wierzytelności tak, jak                
i zaniechanie powiadomienia dłużnika o przelewie wierzytelności.   
Odniesienie 
przedstawionych 
zasad 
zbywania 
wierzytelności                
i  prowadzenia egzekucji z innej wierzytelności do ustaleń faktycznych dokonanych 
przez Sąd Okręgowy prowadzi do konstatacji, że w chwili zajęcia wierzytelności 
objętej punktami Va i Vb postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 5 stycznia 2011 r. 
(25 maja 2011 r.) K. C. nie był już wierzycielem, ponieważ umową z dnia 29 
kwietnia 2011 r. przelał ją na rzecz  T. C. W tej sytuacji nie było dopuszczalne 
prowadzenie egzekucji z tej wierzytelności, a zajęcie dokonane po przelewie było 
bezskuteczne względem egzekwującego wierzyciela. Nie  doszło jednak do 
wyłączenia - i nie ma ku temu podstaw - ochrony dłużnika wierzytelności objętej art. 
512 k.c., której realizacja jest uzależniona od jego wiedzy o osobie uprawnionej do 
przyjęcia świadczenia, ocenianej według chwili spełnienia świadczenia.  
 
Skutki przelewu wierzytelności korygowane są przez przepis art. 885 
w  związku 
z 
art. 
902 
k.p.c., 
przewidujący 
bezskuteczność 
względem  
egzekwującego wierzyciela rozporządzenia wierzytelnością po jej zajęciu oraz 
wiążący skutek przelewu dokonanego przed zajęciem. Ochrona dłużnika 
wierzytelności uzależniona będzie od tego, czy w chwili spełniania świadczenia 
(przekazania go komornikowi) wiedział o umowie przelewu i dacie jej zawarcia.  
Dopóki dłużnik wierzytelności nie zostanie zawiadomiony o jej przelewie, 
dokonanym w dacie wcześniejszej niż zajęcie i osobie cesjonariusza, dopóty wpłaty 
przekazywane komornikowi, prowadzą do umorzenia zobowiązania, odnoszą 
również skutek względem nabywcy wierzytelności. Po zawiadomieniu dłużnika 
przez cedenta o przelewie wierzytelności, dokonanym przed zajęciem, czy też 
powzięcia o nim wiedzy z innych źródeł, postępowanie egzekucyjne nie powinno 
być kontynuowane (art. 824 § 1 pkt 2 k.p.c.). Wpłata przekazana komornikowi 
po  zawiadomieniu dłużnika wierzytelności o przelewie nie odnosi skutku względem 
cesjonariusza i nie powoduje zwolnienia z zobowiązania.  

 
8 
 
Skutki dokonanego zajęcia powstają niezależnie od stanowiska dłużnika 
wierzytelności. Wezwanie komornika ma władczy charakter, ponieważ istota 
jego  czynności jest publicznoprawna, także w odniesieniu do wierzyciela i dłużnika. 
Do konsekwencji 
niezastosowania 
się 
do 
wezwań 
komornika 
oraz 
do 
obowiązków  wynikających z zajęcia ma odpowiednie zastosowanie art. 886                
w związku z art. 902 k.p.c., przewidujący możliwość stosowania przez niego 
środków przymusu. Nie oznacza to jednak, że dłużnik jest pozbawiony możności 
ochrony swoich praw. Od doręczenia mu wezwania objętego art. 896 k.p.c. 
uzyskał  pozycję uczestnika postępowania egzekucyjnego, zobowiązanego do 
spełnienia świadczenia na rzecz osoby uprawnionej. Po uzyskaniu zawiadomienia    
o  przelewie wierzytelności i stwierdzeniu, że miał on miejsce przed zajęciem, mógł 
i powinien podjąć działania mające na celu zaprzestanie dalszych wpłat, 
skoro  nie był już dłużnikiem cedenta. Odmienna ocena skuteczności przelewu, 
dokonana przez komornika, a tym samym jego wpływu na prowadzenie egzekucji, 
poprzedzająca wezwanie do spełnienia świadczenia, mogła być przedmiotem 
skargi na czynność komornika, przewidzianej w art. 767 i następnych k.p.c., 
czy  żądania umorzenia egzekucji. Działania komornika nie mogą wpływać 
na  materialnoprawne skutki wykonania zobowiązania. Spełnienie świadczenia 
na  rzecz poprzedniego wierzyciela ze skutkiem względem nabywcy wierzytelności, 
uzależnione było od dobrej wiary dłużnika, a do jej obalenia wystarczająca była 
jego wiedza o przelewie w dacie spełniania świadczenia. Nie  ma natomiast 
znaczenia przekonanie i wiedza innych podmiotów, w tym organu egzekucyjnego, 
jak też milczenie poprzedniego wierzyciela, zawiadomionego o wszczęciu egzekucji 
i o zakazie odbierania świadczenia od  dłużnika. Prowadzenie egzekucji 
z wierzytelności, która wyszła z majątku egzekwowanego dłużnika, było niezgodne 
z prawem, nie mogło zatem prowadzić  do zmniejszenia lub wygaśnięcia 
zobowiązania dłużnika co do świadczeń spełnionych po otrzymaniu zawiadomienia 
o przelewie wierzytelności. Skutek taki mógł być osiągnięty jedynie w drodze 
egzekucji, której prawna skuteczność nie została podważona (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 272/09, niepubl.).  
 
Z 
powyższych 
względów 
Sąd 
Najwyższy 
podjął 
uchwałę 
jak                
w  sentencji. 

 
9