III CZP 110/03

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 31 marca 2004 r., III CZP 110/03 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski 
Sędzia SN Antoni Górski 
Sędzia SN Jacek Gudowski 
Sędzia SN Barbara Myszka 
Sędzia SN Kazimierz Zawada 
 
Sąd Najwyższy po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w 
dniu 31 marca 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra 
Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Pierwszego Prezesa 
Sądu Najwyższego we wniosku z dnia 11 grudnia 2003 r. 
"Czy w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi 
egzekucyjnemu dopuszczalne jest umowne ustalenie właściwości miejscowej (art. 
781 § 2 i art. 46 § 1 k.p.c.) ?" 
podjął uchwałę: 
 
W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi 
egzekucyjnemu przepis art. 46 § 1 k.p.c. nie ma zastosowania. 
 
Uzasadnienie 
 
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, działając na podstawie art. 60 § 1 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 24, poz. 2052) i 
powołując się na rozbieżności w orzecznictwie, wystąpił z wnioskiem o rozpoznanie 
przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego, czy w 
sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu 
dopuszczalne jest umowne ustalenie właściwości miejscowej (art. 781 § 2 i art. 46 § 
1 k.p.c.). Wskazał, że do niedawna problem właściwości miejscowej sądu w 
postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności nie budził kontrowersji, zarówno 

bowiem w orzecznictwie, jak i w doktrynie uznawano, że art. 781 k.p.c. określa 
wyłączną właściwość sądu w tym postępowaniu. W orzecznictwie Sądu 
Najwyższego wystąpiła jednak rozbieżność dotycząca wykładni art. 781 § 2 k.p.c., 
regulującego właściwość miejscową sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli 
wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym. Odmienne rozstrzygnięcia tej 
kwestii w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2000 r., III CZP 41/00 
(OSNC 2001, nr 4, poz. 57) i z dnia 24 stycznia 2003 r., III CZP 90/02 (OSNC 2003, 
nr 11, poz. 145) wywołały także dyskusję w piśmiennictwie prawniczym. 
Prokurator Prokuratury Krajowej wnosił o udzielenie odpowiedzi, że w sprawie 
o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu umowne 
ustalenie właściwości miejscowej na podstawie art. 46 § 1 k.p.c. jest 
niedopuszczalne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zasadą jest, że sprawy cywilne należące do drogi sądowej rozpoznawane są 
w procesie. Przepisy normujące proces mają charakter ogólny, a zgodnie z art. 13 § 
2 k.p.c. należy je stosować odpowiednio do innych postępowań unormowanych w 
kodeksie postępowania cywilnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. 
Odpowiedniemu stosowaniu w innych postępowaniach na tej zasadzie podlega 
zatem także art. 46 § 1 k.p.c., zamieszczony wśród przepisów o procesie. 
Powszechnie przyjmuje się, że stosowanie „odpowiednio” przepisów na 
podstawie art. 13 § 2 k.p.c. może polegać na stosowaniu wprost, gdy jest to 
możliwe, na stosowaniu z modyfikacjami, uwzględniającymi specyfikę i charakter 
innego postępowania, albo na odmowie stosowania. Do pierwszej grupy zalicza się 
m.in. przepisy normujące czynności procesowe, postępowanie dowodowe, skład 
sądu, wyłączenie sędziego, zwolnienie od kosztów sądowych, do drugiej – m.in. 
przepisy o pozwie, o rozprawie, o zawieszeniu i umorzeniu postępowania, o 
wydaniu orzeczenia, a także niektóre przepisy o właściwości sądu (art. 15, 18, 19-
26 i 43-45), a do trzeciej – przepisy normujące takie instytucje procesowe, jak 
interwencja główna i uboczna, przypozwanie i inne, ściśle związane z procesem. 
Przepisy o procesie mają w innych postępowaniach znaczenie subsydiarne, zatem 
stosowane są tylko wtedy, gdy przepisy szczególne danej kwestii inaczej nie 
normują. 
Do postępowań, których dotyczy art. 13 § 2 k.p.c., zalicza się przede 
wszystkim postępowanie nieprocesowe, a także postępowania określane niemal 

powszechnie w doktrynie jako pomocnicze, w tym w szczególności postępowanie o 
zwolnienie od kosztów sądowych wszczęte przed wytoczeniem powództwa, o 
zabezpieczenie dowodów, rekwizycyjne, o odtworzenie akt, dotyczące sądu 
polubownego, zabezpieczające, klauzulowe oraz o oznaczenie sądu właściwego 
miejscowo. We wszystkich tych postępowaniach zamieszczone są przepisy 
regulujące właściwość miejscową sądu (art. 508, 114, 311, 235, 706 § 2, art. 719, 
696, 735, 781 i 45). 
Rozważając, czy w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności może być 
stosowany art. 46 § 1 k.p.c., trzeba zwrócić uwagę, że przepis ten dotyczy tzw. 
umowy prorogacyjnej. Umowa taka może być zawarta przez strony stosunku 
prawnego przed wszczęciem procesu (nie można wykluczyć zawarcia umowy po 
wytoczeniu powództwa, w każdym razie jednak przed wdaniem się w spór co do 
istoty sprawy) i dotyczy sporów już wynikłych bądź mogących wyniknąć w 
przyszłości z określonego stosunku prawnego. Powszechnie przyjmuje się, że 
określenie „spór”, zawarte w art. 46, oznacza nie proces sądowy, ale 
pozaprocesową różnicę stanowisk. Nie chodzi przy tym o spór mogący powstać na 
tle kwestii prawnoprocesowej, ale wyłącznie o spór z zakresu prawa materialnego. 
Dlatego uznaje się w piśmiennictwie prawniczym, że nie jest możliwe zawarcie 
umowy 
prorogacyjnej 
wtedy, 
gdy 
w 
konkretnym 
wypadku 
przedmiotem 
postępowania ma być wyłącznie kwestia natury procesowej, jak np. zabezpieczenie 
dowodu, wyłączenie sędziego, pomoc sądowa, oznaczenie sądu lub nadanie 
klauzuli wykonalności, a więc te kwestie, które są przedmiotem postępowań 
pomocniczych. W literaturze przedmiotu występuje natomiast rozbieżność ocen 
odnoszących się do charakteru prawnego takiej umowy; jest ona określana jako 
umowa procesowa, a także prezentowany jest pogląd o jej materialnoprawnym 
charakterze. Rozbieżność ta nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia 
przedstawionego zagadnienia prawnego. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano w zasadzie jednolicie, że 
postępowanie klauzulowe jest postępowaniem pomocniczym, służy bowiem 
przygotowaniu postępowania egzekucyjnego przez stworzenie podstawy do jego 
wszczęcia i określenia jego podmiotowych, a w razie potrzeby także 
przedmiotowych granic. Nie ma także zasadniczych rozbieżności co do tego, że jest 
to postępowanie o charakterze autonomicznym, zarówno w stosunku do 
postępowania rozpoznawczego, jak i do postępowania egzekucyjnego (por. 

uchwały z dnia 9 września 1994 r., III CZP 143/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 46, z 
dnia 5 stycznia 1999 r., III CZP 54/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 105, z dnia 24 
stycznia 2003 r., III CZP 90/02, a także postanowienia z dnia 10 maja 2000 r., III CZ 
48/00 i z dnia 22 maja 2000 r., IV CZ 57/00, nie publ.). Nieco odmiennie jednak 
ujmuje tę kwestię powołana na wstępie uchwała z dnia 6 grudnia 2000 r., w której 
Sąd Najwyższy uznał, że postępowanie to zachowuje charakter rozpoznawczy z 
tego względu, że podejmowane w nim czynności mają charakter czynności 
procesowych, a nie egzekucyjnych. Z poglądem tym nie można się jednak zgodzić, 
postępowanie 
to 
bowiem, 
przez 
badanie 
warunków 
formalnych 
tytułu 
egzekucyjnego, 
stwarza 
przesłanki 
przymusowej 
realizacji 
roszczenia 
we 
właściwym postępowaniu egzekucyjnym. Zawiera wprawdzie pewne elementy 
postępowania kognicyjnego, gdyż rozpoznawane są w nim także kwestie z zakresu 
prawa materialnego, np. w wypadku nadania klauzuli wykonalności przeciwko 
małżonkowi dłużnika (art. 767 k.p.c.), w wypadku przejścia uprawnienia lub 
obowiązku na inną osobę (art. 788 k.p.c.), czy badanie złożenia oświadczenia o 
poddaniu się egzekucji z bankowego tytułu egzekucyjnego (art. 97 ustawy z dnia 29 
sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze 
zm.), 
jednak 
kwestie 
te 
rozpatrywane 
są 
wyłącznie 
w 
celu 
ustalenia 
dopuszczalności 
wszczęcia 
egzekucji 
na 
podstawie 
określonego 
tytułu 
egzekucyjnego. 
Doktryna w zasadzie odrzuca możliwość stosowania przepisu dotyczącego 
właściwości umownej w postępowaniu klauzulowym. Pogląd taki wyrażany był już 
na tle przepisów części drugiej dawnego kodeksu postępowania cywilnego, 
regulującej postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Przyjmowano, że 
przepisy części drugiej dawnego kodeksu postępowania cywilnego unormowały 
kwestię właściwości dla swego zakresu zastosowania w sposób wyczerpujący i 
pełny, wobec czego przepisy części pierwszej o właściwości sądu nie miały w tym 
postępowaniu zastosowania, pomimo odesłania zawartego w art. 525 d.k.p.c. 
Pod rządem obecnie obowiązującego kodeksu w doktrynie przyjmuje się, że 
ze względu na charakter tego postępowania jako postępowania pomocniczego, w 
którym w sposób wyczerpujący i pełny uregulowana została kwestia właściwości 
miejscowej sądu (art. 781 k.p.c.), art. 46 k.p.c. nie ma zastosowania. W związku z 
wykładnią art. 781 § 2 k.p.c., przedstawioną w uchwale z dnia 6 grudnia 2000 r., 
pojawiły się jednak także poglądy przeciwne. 

W orzecznictwie Sądu Najwyższego pośrednio prezentowane było stanowisko 
odrzucające możliwość stosowania art. 46 k.p.c. w postępowaniu klauzulowym. 
W uchwałach z dnia 9 listopada 1994 r. i z dnia 5 stycznia 1999 r. wskazano, że art. 
781 k.p.c. zawiera unormowanie wyczerpujące, które wyłącza zastosowanie 
przepisów o właściwości miejscowej przemiennej lub umownej z części pierwszej 
kodeksu postępowania cywilnego. Sąd Najwyższy uznał, że przepis ten ma 
charakter bezwzględnie obowiązujący, w związku z czym jego stosowanie nie może 
być wyłączone lub ograniczone wolą stron. Jest przy tym przepisem szczególnym w 
stosunku do art. 758 k.p.c., a także w stosunku do innych przepisów określających 
właściwość miejscową sądu. Rozważania te dotyczyły zarówno art. 781 w 
ogólności, jak też jego § 1, natomiast w kolejnych dwóch uchwałach, z dnia 6 
grudnia 2000 r. i z dnia 24 stycznia 2003 r., Sąd Najwyższy zajął się wprost 
dopuszczalnością stosowania art. 46 § 1 k.p.c. w postępowaniu o nadanie klauzuli 
wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. 
W pierwszej z nich Sąd Najwyższy uznał, że w takiej sprawie dopuszczalne 
jest ustalenie właściwości sądu na podstawie stosowanego odpowiednio art. 46 § 1 
k.p.c. Uzasadnieniem tego stanowiska było następujące. Z kategorycznego 
brzmienia art. 781 § 2 k.p.c. nie można wnioskować o niedopuszczalności 
stosowania art. 46 § 1 k.p.c., gdyż kwestia właściwości należy do takiej materii 
ustawowej, którą zawsze trzeba formułować kategorycznie i stanowczo. Regulacja 
zawarta w art. 781 § 2 nie jest całościowa i zupełna, skoro w samej jego treści 
zawarte jest odesłanie do pojęcia właściwości ogólnej, tj. art. 23 i nast. k.p.c., a 
także znajduje zastosowanie art. 43. Postępowanie klauzulowe ma wprawdzie 
usytuowanie 
pośrednie 
pomiędzy 
postępowaniem 
rozpoznawczym 
a 
egzekucyjnym, ale zachowuje charakter rozpoznawczy, chociaż z bardzo 
ograniczonym zakresem rozpoznania, a co za tym idzie, specyfika tego 
postępowania nie wyłącza stosowania art. 46. Przeciwko wyłączeniu stosowania 
tego przepisu świadczą także argumenty wykładni systemowej, w tym zmiany 
przepisów postępowania cywilnego zmierzające do zwiększenia procesowych 
uprawnień stron. Szczególne znaczenie ma zmiana wprowadzona w art. 8 ustawy z 
dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 
882 ze zm.), dająca wierzycielowi możliwość wyboru komornika w ramach 
właściwości danego sądu apelacyjnego. Jeżeli strony mogą umownie określać 
właściwość sądu w procesie, a wierzyciel dokonywać wyboru komornika, to nie ma 

podstaw do zakwestionowania co do zasady możliwości określenia przez bank i 
jego dłużnika właściwości sądu w przyszłym postępowaniu klauzulowym. Wreszcie 
wskazuje się, że również wykładnia funkcjonalna, w tym cel przewidzianego w 
prawie bankowym uprawnienia banku do wystawiania tytułów egzekucyjnych bez 
konieczności przeprowadzenia postępowania rozpoznawczego, którym jest 
uproszczenie postępowania i ułatwienie realizacji przez bank wiarygodnych i na 
ogół niespornych należności wynikających z czynności bankowych, uzasadnia takie 
rozstrzygnięcie. 
W drugiej uchwale Sąd Najwyższy uznał natomiast, że art. 781 § 2 k.p.c. 
wyłącza dopuszczalność umownego ustalenia właściwości miejscowej sądu w 
postępowaniu 
o 
nadanie 
klauzuli 
wykonalności 
bankowemu 
tytułowi 
egzekucyjnemu. W uzasadnieniu podkreślono, że normy prawa procesowego 
dotyczące regulacji publicznoprawnej mają charakter imperatywny, a wola stron nie 
ma wpływu na ich stosowanie bądź niestosowanie, jedynie ustawa może 
przewidywać w konkretnym wypadku dopuszczalność umownego odstępstwa od 
treści normy prawa procesowego, a takiego odstępstwa art. 781 § 2 k.p.c. nie 
zawiera. Przepis ten skonstruowany jest w sposób zupełny i wyczerpujący, na co 
wskazuje trójstopniowa budowa normy prawnej, ukształtowanej w taki sposób, aby 
w każdym wypadku tylko jeden sąd był sądem właściwym miejscowo. Dowodzi to 
nadania określonej w nim właściwości miejscowej charakteru wyłącznego. W 
przepisie nie zastrzeżono dla stron ani możliwości wyboru jednego spośród kilku 
sądów przemiennie właściwych, ani tym bardziej nie stworzono ustawowej 
możliwości umownego ukształtowania właściwości miejscowej. Fakt odwołania się 
w art. 781 § 2 k.p.c. do sądu właściwości ogólnej dłużnika wskazuje jedynie na 
metodę określenia sądu wyłącznie właściwego. Zamiarem ustawodawcy było 
stworzenie w art. 46 § 1 k.p.c. możliwości umownego określenia właściwości 
miejscowej sądu jedynie w tym postępowaniu, w którym przedmiotem rozstrzygania 
są spory mające charakter materialnoprawny, a nie wyłącznie zagadnienia natury 
procesowej. Wreszcie wskazano, że odwołanie się do art. 8 ustawy o komornikach 
sądowych i egzekucji nie uzasadnia wniosku o dopuszczalności umownego 
określenia właściwości miejscowej sądu, przepis ten jest bowiem wyjątkiem od 
zasady imperatywnego charakteru norm procesowych i tym samym musi podlegać 
ścisłej wykładni, a ponadto został przewidziany tylko dla postępowania 
egzekucyjnego 

Przychylając się do stanowiska przedstawionego w drugiej z cytowanych 
uchwał, należy dodatkowo zwrócić uwagę na następujące kwestie. 
Wniosek o niedopuszczalności stosowania art. 46 k.p.c. w postępowaniu o 
nadanie bankowemu tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności uzasadnia 
zarówno wykładnia gramatyczna, jak i systemowa oraz funkcjonalna art. 781 § 2 
k.p.c. 
Ze względu na zasady wykładni gramatycznej nie można uznać, że art. 781 § 
2 k.p.c. nie stanowi normy zupełnej i wyczerpującej z tego względu, iż już w samej 
jego treści zawarte jest odesłanie do przepisów o właściwości ogólnej dłużnika. 
Trafnie wskazano w uchwale z dnia 24 stycznia 2003 r., że odesłanie to wskazuje 
jedynie na metodę określenia sądu wyłącznie właściwego. Za trafnością tego 
argumentu przemawia układ kodeksu postępowania cywilnego, przy opracowaniu 
którego przyjęto jako zasadę unikanie powtórzeń przepisów, zbędnych i 
stwarzających możliwość różnej wykładni. Zachowano zwartość układu i 
lakoniczność sformułowań, a ta cecha kodeksu nie może być pomijana przy 
wykładni poszczególnych przepisów. Z faktu zatem, że w art. 781 § 2 zamieszczono 
odesłanie do właściwości ogólnej dłużnika, nie wynika, iż przepis nie jest zupełny, 
lecz jedynie to, że dla jasności sformułowania zaniechano powtarzania treści 
zawartej w art. 27-30, zastępując ją terminem „właściwość ogólna dłużnika”. 
Budowa tego przepisu wskazuje ponadto, że uregulowano w nim wszystkie wypadki 
właściwości miejscowej w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności 
bankowym tytułom egzekucyjnym: ma być to sąd właściwości ogólnej dłużnika, 
gdyby tej nie można było ustalić – sąd rejonowy, w którego okręgu ma być 
wszczęta egzekucja, a gdy wierzyciel zamierza wszcząć egzekucję za granicą – 
sąd rejonowy, w którego okręgu tytuł został sporządzony. W każdym zatem 
wypadku właściwy jest tylko jeden sąd, z czego wynika, że ustawa nie dopuszcza 
możliwości wyboru spośród kilku sądów przemiennie właściwych (art. 31-37), a tym 
bardziej możliwości wyboru takiego sądu, który właściwym nie jest (art. 46). 
Ponadto nie można pomijać faktu, że przepis ten stanowi tylko część 
unormowania zawartego w art. 781, który reguluje kwestię właściwości sądu w 
postępowaniu klauzulowym, przyjmując jako kryterium wyróżniające rodzaj tytułu 
egzekucyjnego. 
Tytułom 
egzekucyjnym 
pochodzącym 
od 
sądu 
klauzulę 
wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczy, bądź w 
pewnych wypadkach sąd drugiej instancji (§ 1); tytułom egzekucyjnym 

pochodzącym od sądu administracyjnego oraz innym tytułom klauzulę wykonalności 
nadaje sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika, a jeśli nie można jej ustalić, sąd 
rejonowy, w którego okręgu ma zostać wszczęta egzekucja, a gdy wierzyciel 
zamierza wszcząć egzekucję za granicą – sąd rejonowy, w okręgu którego tytuł 
został sporządzony (§ 2); nakazowi zapłaty klauzulę wykonalności nadaje sąd, który 
go wydał (§ 3); wyrokowi sądu polubownego lub ugodzie zawartej przed takim 
sądem klauzulę nadaje sąd, w którym stosownie do art. 710 k.p.c. złożone są akta 
sprawy rozpoznawanej przez sąd polubowny (§ 4). W jednym przepisie 
zamieszczono całościową regulację prawną właściwości sądu w postępowaniu 
klauzulowym, przyjmując jako kryterium odróżniające rodzaj tytułu egzekucyjnego. 
W wypadku każdego z nich jednak uregulowanie kwestii właściwości miejscowej 
jest pełne i w każdym wypadku tylko jeden sąd jest właściwy miejscowo i rzeczowo, 
a nie ma podstaw do przyjęcia, że ustawa posługuje się różną techniką 
prawodawczą w różnych paragrafach tego samego przepisu. Skoro nie budzi 
wątpliwości, że do sytuacji unormowanych w § 1, 3 i 4 nie ma zastosowania art. 46 
§ 1 k.p.c., nie powinno być również kontrowersji co do sytuacji unormowanej w § 2. 
Należy zatem przyjąć, że wyłączny charakter właściwości miejscowej nie zależy od 
rodzaju tytułu egzekucyjnego, w każdym bowiem wypadku właściwość ta jest 
wyłączna, a tylko w zależności od rodzaju tytułu uregulowano odmiennie, który 
konkretnie sąd rejonowy jest właściwy. 
Podzielić też należy pogląd, że kategoryczny charakter normy art. 781 § 2 
k.p.c. wyklucza nadawanie jej innej treści, niż została w niej wyrażona. Wszystkie 
normy dotyczące właściwości sądu mają brzmienie kategoryczne, co nie jest 
przypadkowe, jeśli zważy się na imperatywny charakter tych przepisów jako norm 
publicznoprawnych. Taki charakter mają normy procesowe, będące co do zasady 
normami o charakterze iuris cogentis, stosowanymi bez względu na wolę stron. 
Przepisy prawa procesowego podlegają wykładni ścisłej, a wyjątki od związania 
nimi są wyraźnie określone. Takiego wyjątku w przepisie art. 781 § 2 nie ma. 
Kategoryczne brzmienie przepisów określających właściwość miejscową sądu 
w postępowaniach pomocniczych nadaje jej charakter właściwości wyłącznej, 
oznaczenie właściwości wyłącznej może bowiem nastąpić w dwojaki sposób. 
Przepis może zawierać sformułowanie, że określona w nim właściwość jest 
wyłączna, jak przyjęto w art. 508 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym, może być 
jednak również określona w taki sposób, że jakkolwiek przepis nie stanowi wprost, 

że właściwość ma taki charakter, to jednak ze względu na kategoryczne 
sformułowanie, 
szczegółową 
regulację 
i 
brak 
odwołania 
do 
właściwości 
przemiennej, określona w nim właściwość jest w istocie wyłączna. Taki sposób 
zastosowano 
w postępowaniach 
pomocniczych, 
w 
tym 
w postępowaniu 
klauzulowym, nie wyłączając postępowania o nadanie klauzuli wykonalności 
bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Budowa art. 781 wskazuje więc na to, że w 
sposób szczegółowy reguluje on właściwość miejscową sądu w postępowaniu 
klauzulowym. Poza regulacją tego przepisu pozostały jedynie kwestie powiązania 
sprawy z sądem właściwym (perpetuatio fori – art. 15), a także pewne kwestie 
szczegółowe, jak możliwość wyboru sądu w szczególnym wypadku określonym w 
art. 43 oraz wyznaczenie innego sądu w wypadku, gdy sąd właściwy nie może z 
powodu przeszkody rozpoznać sprawy (art. 44), a więc takie, które dotyczyć mogą 
każdego postępowania uregulowanego w kodeksie. Tylko zatem w tym zakresie 
przepisy o właściwości w procesie mogą znaleźć odpowiednie zastosowane, 
pozostałe zaś kwestie są w art. 781, w tym także w § 2, uregulowane wyczerpująco 
i zupełnie. 
Przepis art. 781 § 2 k.p.c. nie może być wykładany w oderwaniu od innych 
przepisów dotyczących właściwości sądu, zawartych w kodeksie, oraz w innych 
aktach prawnych mających z tą kwestią związek. Wykładnia systemowa prowadzi 
do następujących wniosków. 
Instytucja bankowego tytułu egzekucyjnego uregulowana została w art. 96-98  
Prawa bankowego. Przepisy te nadają bankom szczególny przywilej w postaci 
samodzielnego 
uprawnienia 
do 
wystawiania 
tytułów 
egzekucyjnych 
bez 
przeprowadzenia postępowania rozpoznawczego, mają zatem charakter wyjątkowy 
i podlegają z tego względu wykładni ścisłej. Nie można z faktu przyznania bankom 
tego szczególnego uprawnienia wyprowadzać wniosku o możliwości stosowania 
kolejnego wyjątku, dotyczącego właściwości miejscowej sądu w postępowaniu o 
nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. 
Nie daje takiej podstawy także powołany w uchwale z dnia 6 grudnia 2000 r. 
przepis art. 8 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, uprawniający 
wierzyciela, w ograniczonym zresztą zakresie (prawo wyboru nie ma zastosowania 
do egzekucji z nieruchomości – por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 
2003 r., III CZP 24/03, OSNC 2004, nr 3, poz. 35), do wyboru komornika w 
postępowaniu egzekucyjnym. Przepis ten, stanowiący wyjątek od zasady 

imperatywnego charakteru norm procesowych i z tego względu podlegający 
wykładni ścisłej, dotyczy jednak tylko postępowania egzekucyjnego, nie ma więc 
zastosowania do postępowania klauzulowego. Z faktu zatem, że wystawienie 
bankowego tytułu egzekucyjnego zastępuje postępowanie rozpoznawcze oraz że 
wierzycielowi przysługuje prawo wyboru komornika prowadzącego egzekucję, nie 
można wyprowadzić wniosku, iż uprawnienie do umownego określenia właściwości 
sądu zostało rozciągnięte także na postępowanie klauzulowe. Gdyby intencją 
ustawodawcy było przyznanie stronom czynności bankowej takiego uprawnienia, to 
znalazłoby to wyraz bądź w art. 781 § 2 k.p.c., bądź w art. 97 Prawa bankowego. 
Brak takiego sformułowania uzasadnia wniosek przeciwny. 
Nie można także pominąć art. 46 §1 k.p.c. Już wykładnia językowa tego 
przepisu wyraźnie ogranicza możliwość zawarcia umowy prorogacyjnej w procesie 
cywilnym do sporów o charakterze materialnoprawnym (podobny charakter takiej 
umowy wynika z art. 697 § 1 k.p.c.), tymczasem kognicja sądu w postępowaniu 
klauzulowym, jak wyżej wskazano, ogranicza się w zasadzie do ustalenia, czy dany 
akt stanowi tytuł egzekucyjny i czy nadaje się do egzekucji, chodzi zatem o kwestie 
natury procesowej. Nie zmienia tego procesowego charakteru nawet to, że w 
pewnym zakresie przedmiotem badania sądu mogą być kwestie materialnoprawne, 
postępowanie to bowiem zmierza do dokonania czynności procesowej, jaką jest 
nadanie klauzuli wykonalności. 
Biorąc pod uwagę wykładnię funkcjonalną, trzeba zgodzić się z powołanym w 
uchwale z dnia 6 grudnia 2000 r. argumentem, że celem przewidzianego w Prawie 
bankowym uprawnienia banku do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych 
bez konieczności prowadzenia procesu sądowego jest uproszczenie postępowania i 
ułatwienie 
realizacji 
roszczeń 
wynikających 
z 
czynności 
bankowych. 
Uprzywilejowanie banku, uproszczenie i szybkość postępowania nie może jednak 
następować kosztem procesowych praw dłużnika. Postępowanie klauzulowe 
cechuje jednostronność wyrażająca się w tym, że odbywa się bez udziału dłużnika, 
który w związku z tym w zasadzie pozbawiony jest możliwości podniesienia zarzutu 
formalnego dotyczącego właściwości miejscowej. W tej sytuacji dopuszczenie 
stosowania art. 46 § 1 k.p.c. oznaczałoby w istocie przyzwolenie na dowolny wybór 
sądu właściwego przez bank, nawet bowiem gdyby strony czynności bankowej 
dokonały wyboru sądu na podstawie umowy określonej w art. 46 § 1 k.p.c., w 
sytuacji, w której bank wbrew jej postanowieniom skierowałby wniosek do sądu 

właściwego według kryterium określonego w art. 781 § 2 k.p.c., dłużnik nie mógłby 
podnieść zarzutu niewłaściwości sądu. 
Już w literaturze okresu międzywojennego wskazywano, że przepisy 
dotyczące właściwości sądu wydane zostały przede wszystkim w interesie 
pozwanego, gdyż bez ustawowego unormowania tej kwestii obrona jego praw w 
procesie byłaby utrudniona lub wręcz niemożliwa. Tylko wtedy, gdy sam pozwany 
uważa za wskazane oddanie sporu do rozstrzygnięcia sądowi niewłaściwemu, 
należy mu to umożliwić, jednak w ściśle określonych i nieprzekraczalnych 
granicach. Nie budzi wątpliwości, że w większości wypadków strona silniejsza 
gospodarczo, a taką stroną jest z reguły bank, narzuca w umowie wybór danego 
sądu, ułatwia jej to bowiem prowadzenie postępowania sądowego, a dla drugiej 
strony powoduje utrudnienia procesowe i koszty. Takie określenie właściwości 
prowadzi też do nadmiernego obciążenia sądu, w którego okręgu silniejsza strona 
ma siedzibę. 
W niektórych wypadkach narzucanie w umowie danego sądu jako właściwego 
może nawet być uznane za niedozwoloną klauzulę umowną (art. 3811 w związku z 
art. 3853 pkt 23 k.c.). Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości 
wskazuje, że obowiązkiem sądu w sprawach dotyczących konsumentów jest 
badanie z urzędu właściwości miejscowej sądu, nawet gdy przepisy procesowe 
przewidują takie badanie tylko na zarzut pozwanego (por. orzeczenie z dnia 27 
czerwca 2000 r. w połączonych sprawach Oceano Grupo Editorial S.A. przeciwko 
Rocio Marciano Quintero, C-240/98 oraz Salvat Editores S.A. przeciwko Jose M. 
Sanchez i inni, C-241-244/98). Skoro zatem w sprawach konsumenckich co do 
zasady wyłączona jest dopuszczalność narzucania wyboru sądu w umowie 
dotyczącej stosunku materialnoprawnego, to tym bardziej należy odrzucić 
możliwość zawarcia takiej umowy w kwestii o charakterze wyłącznie procesowym i 
to nawet w sytuacji, w której ze względu na szczególne uprzywilejowanie banku nie 
jest potrzebne dochodzenie w procesie roszczenia związanego z udzieleniem 
kredytu konsumenckiego. 
Uprawnienie do pominięcia postępowania rozpoznawczego nie wyklucza 
sytuacji, w której w postępowaniu klauzulowym może pojawić się problem 
narzucania kredytobiorcy-konsumentowi abuzywnego postanowienia umownego 
określającego właściwość sądu. Umowa o kredyt konsumencki jest uważana za 
umowę kredytu w rozumieniu prawa bankowego (art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 

lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, Dz.U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), udzielenie 
kredytu konsumenckiego stanowi więc czynność bankową, w związku którą może 
być wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny. Gdyby założyć, że dopuszczalne jest 
umowne ustalenie właściwości miejscowej w postępowaniu określonym w art. 781 § 
2 k.p.c., należałoby w takim postępowaniu (toczącym się bez udziału dłużnika) 
badać, w razie złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu 
tytułowi egzekucyjnemu w sądzie według ustawy niewłaściwym, czy tytuł ten został 
wystawiony w związku z kredytem konsumenckim czy inną czynnością bankową. 
Przekraczałoby to granice kognicji sądu w takim postępowaniu, która obejmuje tylko 
badanie, czy tytuł nadaje się do egzekucji, czy obejmuje roszczenie wynikające 
bezpośrednio z czynności bankowej oraz czy dokument przedstawiony przez bank 
zawiera wszelkie elementy przewidziane przez ustawę – Prawo bankowe. Także 
zatem i ten argument przemawia przeciwko dopuszczeniu umownego określenia 
właściwości sądu w postępowaniu uregulowanym w art. 781 § 2 k.p.c. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 1 pkt 1 
lit. b w związku z art. 60 § 1 i art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie 
Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052).