III CZP 11/12

Uchwała z dnia 23 maja 2012 r., III CZP 11/12 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Anna Owczarek 
 
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela Państwowego 
Funduszu Osób Niepełnosprawnych – Starosty O. przeciwko dłużnikom "A." sp.j. 
Zakład Pracy Chronionej w O., Adamowi W. i Jackowi L. na skutek skargi dłużnika 
Adama W. na czynności komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Olkuszu 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 23 maja 2012 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie 
postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r.: 
"Czy podlega odrzuceniu spóźniona skarga na czynności komornika, w 
oparciu o którą sąd uzna, że zachodzi podstawa do podjęcia czynności na 
podstawie art. 759 § 2 k.p.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
Jeżeli sąd uzna, że skarga na czynności komornika wskazuje na 
uchybienia uzasadniające podjęcie działań na podstawie art. 759 § 2 k.p.c., nie 
odrzuca jej z przyczyn określonych w art. 7673 k.p.c. 
 
Uzasadnienie 
 
Dłużnik Adam W. wniósł skargę na czynność komornika przy Sądzie 
Rejonowym w Olkuszu, przekraczając jednak termin do jej wniesienia. W tej sytuacji 
Sąd Okręgowy w Olkuszu postanowieniem z dnia 6 września 2011 r. skargę 

odrzucił, zawieszając postępowanie egzekucyjne do czasu prawomocnego 
zakończenia postępowania zainicjowanego skargą, a ponadto – na podstawie art. 
759 § 2 k.p.c. – zobowiązał komornika do wstrzymania postępowania 
egzekucyjnego oraz wezwania wierzyciela do złożenia w terminie siedmiu dni 
prawidłowego tytułu wykonawczego, tj. tytułu egzekucyjnego opatrzonego klauzulą 
wykonalności w brzmieniu określonym w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 
dnia 4 września 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie określenia 
brzmienia klauzuli wykonalności (Dz.U. Nr 165, poz. 1179). W uzasadnieniu tego 
postanowienia Sąd Rejonowy stwierdził m.in., że skarga wierzyciela podlega 
odrzuceniu na podstawie art. 7673 k.p.c., została bowiem wniesiona po upływie 
ustawowego terminu ustanowionego w art. 767 § 4 k.p.c. 
Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Sąd Okręgowy w Krakowie powziął 
poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym do rozstrzygnięcia 
zagadnieniu prawnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego – przed wejściem w życie art. 7673 k.p.c. 
– przyjmowano, że skarga na czynności komornika, wniesiona po upływie terminu 
lub której braków nie usunięto w terminie, podlega odrzuceniu (uchwały z dnia 6 
września 1994 r., III CZP 101/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 24 i z dnia 26 stycznia 
1999 r., III CZP 58/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 107). Sąd Najwyższy przyjął to 
rozwiązanie mimo braku wyraźnej regulacji ustawowej; odwołując się do analogii 
zaakcentował przynależność skargi na czynności komornika do środków 
zaskarżenia oraz potrzebę poddania decyzji sądu rejonowego kontroli instancyjnej. 
Nie może być wątpliwości, że miał także na względzie specjalną funkcję skargi 
spełnianą w ramach postępowania egzekucyjnego, jest ona bowiem nie tylko 
środkiem zaskarżenia, a więc środkiem prawnym służącym stronom w celu zmiany, 
uchylenia lub wymuszenia czynności komornika, ale stanowi również dogodne 
narzędzie nadzoru sprawowanego przez sąd i prezesa sądu rejonowego na 
podstawie art. 759 § 2 k.p.c. oraz art. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o 
komornikach sądowych i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376). 
Przyjęcie, że skarga wniesiona po terminie lub dotknięta brakami podlega zwrotowi 
osłabiałoby jej znaczenie jurysdykcyjne i nadzorcze, a nawet delatorskie, gdyż – 

zwrócona – nie mogłaby wywołać jakichkolwiek skutków wiązanych z jej 
wniesieniem (art. 130 § 2 k.p.c.). Poza tym decyzja sądu rejonowego uchylałaby się 
spod kontroli sądu wyższej instancji, gdyż zarządzenie o zwrocie skargi nie 
podlegałaby zaskarżeniu zażaleniem, co dodatkowo obniżałoby jej znaczenie. 
Dążąc do umocnienia funkcji skargi i podniesienia jej skuteczności, 
ustawodawca z dniem 5 lutego 2005 r. wprowadził do kodeksu postępowania 
cywilnego przepis art. 7673, który stał się wyraźną, normatywną podstawą jej 
odrzucenia, jeżeli została wniesiona po terminie albo nie uzupełniono w terminie jej 
braków. Ustawodawca jednoznacznie potwierdził także stanowisko judykatury, że 
na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi przysługuje zażalenie (art. 1 pkt 110 
ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego 
oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 172, poz. 1804). Przesłanki odrzucenia 
skargi zostały poszerzone w noweli do kodeksu postępowania cywilnego zawartej w 
ustawie z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381); od dnia 3 maja 
2012 r. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, 
nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której 
braków nie uzupełniono w terminie. 
W obu wersjach omawianego przepisu – po zdaniu nadrzędnym obejmującym 
wyliczenie sytuacji, w których dochodzi do odrzucenia skargi – następuje zdanie 
podrzędne rozpoczynające się od spójnika złożonego „chyba że”, znamionującego 
wprowadzenie relacji warunkowej; użycie tego spójnika to sygnał, że w razie zajścia 
zdarzenia, o którym mowa w zdaniu podrzędnym, nie nastąpi to, o czym mowa w 
zdaniu nadrzędnym. Inaczej mówiąc, zdanie podrzędne wprowadza wyjątek od 
zasady ustanowionej w zdaniu nadrzędnym. W logice taki związek niezgodności 
dwóch zdań pozostających w układzie alternatywy rozłącznej określa się mianem 
ekskluzji lub alternatywy wykluczającej. Przy uwzględnieniu tych uwag, oczywistych 
i niewymagających dalszych rozważań gramatycznych ani dociekań 
semantycznych, nie budzi wątpliwości, że sąd odrzuca skargę z przyczyn 
określonych w art. 7673 in principio k.p.c. tylko wtedy, gdy nie zachodzą powody do 
podjęcia czynności na podstawie art. 759 § 2 k.p.c.; jeżeli uzna, że powody te 
występują, odrzucenie skargi jest niedopuszczalne. 

Wyniki wykładni językowej są zatem jednoznaczne i jakkolwiek odstąpienie od 
nich nie jest wyłączone, zwłaszcza na rzecz wskazań wypływających z wykładni 
funkcjonalnej lub celowościowej, to jednak w rozważanym wypadku brak do tego 
podstaw. W piśmiennictwie i judykaturze przyjmuje się powszechnie, że odejście od 
wyników wykładni językowej – określanej niekiedy węziej jako gramatyczna lub 
literalna – jest uzasadnione tylko wtedy, gdy prowadzi ona do absurdu albo do 
rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji. Za odstąpieniem od 
wykładni językowej może przemawiać także sprzeczność jej wyników z 
podstawowymi założeniami systemu prawnego albo niemożność jej akceptacji ze 
względów moralnych lub społecznych (por. np. uzasadnienie uchwały pełnego 
składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., III CZP 
37/04, OSNC 2005, nr 3, poz. 42, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2005 
r., I KZP 18/05, OSNKW 2005, nr 9, poz. 74 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 
21 lipca 2004 r., V CK 21/04, OSNC 2005, nr 7–8, poz. 137, z dnia 18 stycznia 
2008 r., V CSK 351/07, OSNC 2009, nr 3, poz. 44 lub z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 
664/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 7). 
Szczególnie ostrożnie należy sięgać do subsydiarnych metod wykładni w 
prawie procesowym, ponieważ adresaci norm tego prawa powinni polegać przede 
wszystkim na tym, co ustawodawca rzeczywiście wyraził; jego komunikat kierowany 
w formie normy prawnej do organów procesowych i uczestników postępowania 
powinien być rozumiany jednoznacznie, w sposób ścisły, wynikający bezpośrednio 
z treści przepisu, tj. znaków (wyrazów) składających się na wypowiedź normatywną. 
Należy przy tym pamiętać, że proces sądowy jest ciągiem sformalizowanych, 
uporządkowanych i celowych czynności, które muszą być skuteczne i 
przewidywalne, a to zapewnia m.in. ich jednolitość, wynikająca z językowej 
interpretacji prawa dającej najwyższe gwarancje jednoznaczności. W 
piśmiennictwie podkreśla się, że stanowienie jasnych reguł postępowania, 
jednoznaczne ich odczytywanie i bezwzględne przestrzeganie stanowi podstawowy 
element prawidłowo rozumianej tzw. sprawiedliwości proceduralnej. Te uwagi 
dotyczą w szczególnym stopniu przepisów o egzekucji, które – ze względu na 
restrykcyjny, „przymusowy” charakter – wymagają ścisłej, deklaratywnej wykładni, 
gwarantującej jednakowość wyników, a tym samym jednolitość praktyki 
egzekucyjnej oraz stabilność i pewność prawną. W związku z tym jakiekolwiek 

odstępstwa w kierunku innych typów wykładni wymagają ważnych powodów, 
których jednak w rozważanym wypadku brak. 
W tym stanie rzeczy przedstawiana w piśmiennictwie propozycja odejścia od 
językowej wykładni art. 7673 k.p.c. nie może być uznana za przekonującą, 
niezależnie od tego, że byłaby także wyraźnym krokiem przeciwko intencjom 
ustawodawcy. Nie można również podzielić poglądu, że pozostanie przy wykładni 
językowej prowadzi do podważenia zasad procesowych określających skutki 
wniesienia środka zaskarżenia niedopuszczalnego, wadliwego lub z uchybieniem 
ustanowionemu terminowi. 
Rola i funkcja skargi na czynności komornika jest – jak zaznaczono – 
niejednorodna; ma ona nie tylko cechy środka zaskarżenia, ale jest także 
narzędziem szeroko rozumianego nadzoru judykacyjnego, niezależnie bowiem od 
swej doraźnej efektywności procesowej, tj. zdatności do wywołania bezpośrednich 
skutków procesowych w ramach postępowania skargowego, jest także nośnikiem 
informacji mogących wskazywać rozmaite wady i uchybienia w toczącej się 
egzekucji. Jeżeli skargę wniesiono po upływie przepisanego terminu, nie opłacono 
jej, nie uzupełniono jej braków albo była niedopuszczalna, nie może już spełnić swej 
funkcji czysto jurysdykcyjnej, a jej odrzucenie, a więc ostateczne pozbawienie jej 
jakichkolwiek skutków, odbierałoby jej także rolę środka nadzoru przewidzianego w 
art. 759 § 2 k.p.c. 
Z treści art. 7673 k.p.c. należy więc wysnuć wniosek, że jeżeli skarga 
podlegałaby odrzuceniu, ale zawiera – co sąd stwierdza (verbum legis: uznaje) – 
elementy stanowiące podłoże i postawę do podjęcia czynności przewidzianych w 
art. 759 § 2 k.p.c., to tracąc swą bezpośrednią funkcję jurysdykcyjną, a więc środka 
zaskarżenia, zachowuje moc środka inicjującego czynności w ramach nadzoru 
judykacyjnego. W opisanej sytuacji skarga na czynności komornika, pozbawiona – 
na skutek nieusuniętych lub nieusuwalnych wad – cech środka zaskarżenia 
unormowanego w art. 767 k.p.c., podlega konwersji; przekształca się w środek o 
charakterze pozajurysdykcyjnym, stając się – ze skutkiem wstecznym, od chwili 
wniesienia – skierowanym przez stronę bezpośrednio do sądu zawiadomieniem o 
uzasadnionej potrzebie wydania komornikowi odpowiednich zarządzeń (por. także 
art. 3 ust. 2 pkt 4 z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji). 

Wobec tej konwersji, orzekanie o odrzuceniu skargi, po utracie przez nią jej cech i 
funkcji, jest więc – ze względu na brak substratu – bezzasadne, a nawet 
niemożliwe. Tak więc teza o niespójności systemu oraz o podważeniu zasad 
procesowych określających skutki wniesienia wadliwego lub niedopuszczalnego 
środka zaskarżenia nie może być uznana za trafną. 
Należy przy tym podkreślić, że sąd, związany uprzednią własną decyzją o 
uznaniu, iż zachodzą podstawy do podjęcia czynności zapewniających należyte 
wykonanie egzekucji lub usunięcie uchybień, wydaje komornikowi – a nie tylko 
„może wydać”, jak stanowi art. 759 § 2 k.p.c. – odpowiednie zarządzenia. W ten 
sposób wzrastają gwarancje legalizmu czynności komornika, mimo bowiem braku 
prawidłowego i – w sensie procesowym – skutecznego zaskarżenia, nie wymykają 
się one spod kontroli sądu (por. także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 
kwietnia 2007 r., III CZP 16/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 58). Wzrasta również 
szybkość i skuteczność postępowania egzekucyjnego, a więc przybliża się 
realizacja jego podstawowych celów. 
Trzeba jednak zastrzec, że jeżeli skarga dotknięta brakami wymienionymi w 
art. 7673 in principio k.p.c. nie zawiera elementów pozwalających na uznanie, iż 
zachodzą podstawy do podjęcia czynności przewidzianych w art. 759 § 2 k.p.c., do 
wspomnianej konwersji nie dochodzi, a sąd skargę odrzuca. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.