III CZP 11/05

Uchwała z dnia 11 maja 2005 r., III CZP 11/05 
 
Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
Sędzia SA Andrzej Struzik 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "M.M.", S.A. w K. przeciwko 
Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej we W. o zapłatę, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 11 maja 2005 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 
dnia 30 grudnia 2004 r.: 
"Czy sprawa z powództwa przedsiębiorcy o wykonanie zobowiązania 
przeciwko publicznemu zakładowi opieki zdrowotnej jest sprawą gospodarczą w 
rozumieniu art. 4791 § 1 k.p.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
 
 
Sprawa o zapłatę ceny sprzętu medycznego, wszczęta przez 
przedsiębiorcę przeciwko samodzielnemu publicznemu zakładowi opieki 
zdrowotnej, jest sprawą gospodarczą. 
 
Uzasadnienie 
 
Rozpoznając zażalenie powoda "M.M.", S.A. w K. na postanowienie Sądu 
Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie, którym stwierdził swą 
niewłaściwość i przekazał sprawę o zapłatę za sprzedany sprzęt medyczny do 
rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Krakowa-Krowodrzy, wytoczoną przeciwko 
Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej we W., Sąd Okręgowy 
w Krakowie powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz w 

przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym, 
przytoczonym na wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy pojęcia 
"sprawa gospodarcza", a powstało ono przy rozpoznawaniu przez Sąd Rejonowy 
sprawy z powództwa przedsiębiorcy przeciwko kupującemu mającego status 
samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej o zapłatę ceny za sprzedane 
rękawice medyczne. W ocenie Sądu Rejonowego, sprawa ta nie ma charakteru 
sprawy gospodarczej, powinna zatem być rozpoznana w wydziale cywilnym 
właściwego miejscowo sądu. Podnosząc wątpliwość, czy tego rodzaju sprawa jest 
sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 4791 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy wskazał, że 
samodzielny zakład opieki zdrowotnej nie ma statusu przedsiębiorcy i nie prowadzi 
działalności o charakterze zarobkowym. Nie przesądza to jednak kwestii charakteru 
sprawy prowadzonej przeciwko takiemu zakładowi, zgodnie bowiem z art. 4791 
k.p.c. określa się jako przedsiębiorców także takie podmioty, które zostały 
dopuszczone do prowadzenia działalności gospodarczej na podstawie odrębnych 
przepisów. Przepisem takim mógł być art. 8a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o 
zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm. – dalej: "u.z.o.z."), 
wyłączający w stosunku do takich zakładów stosowanie przepisów ustawy z dnia 23 
grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.). 
Przyjęcie takiego poglądu oznacza, że zakłady opieki zdrowotnej są 
przedsiębiorcami, jednak nie stosuje się do nich rygorów wynikających z ustaw 
regulujących zasady prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy zwrócił 
też uwagę na art. 431 k.c., który nie zawiera wymogu prowadzenia działalności 
gospodarczej w celu zarobkowym. Można zatem uznać, zdaniem tego Sądu, że 
działalnością gospodarczą jest również działalność, która oprócz profesjonalnego 
charakteru, powtarzalności działań, działania we własnym imieniu i uczestnictwa w 
obrocie, podporządkowana jest regułom racjonalnego działania, zastępującym 
kryterium zarobku. 
Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne, należy na wstępie zwrócić 
uwagę, że zakres kompetencji sądu gospodarczego określają art. 1 i 2 ustawy z 
dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. Nr 
33, poz. 175, sprost. Dz.U. Nr 41, poz. 229 ze zm. – dalej: "ustawa z 1989 r."), a nie 
art. 4791 k.p.c., którego znaczenie ogranicza się do oceny, w jakich sprawach sąd 

stosuje przepisy o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Nie ma to 
jednak istotnego znaczenia, pojęcie sprawy gospodarczej zawarte w art. 2 ustawy z 
1989 r. i w art. 4791 k.p.c. jest bowiem w zasadniczej części tożsame. 
Nie może budzić wątpliwości, że pojęcie sprawy gospodarczej w obu 
wskazanych ustawach zawiera w swej definicji kilka elementów: podmiotowy – 
sprawy pomiędzy przedsiębiorcami, przedmiotowy – sprawy ze stosunków 
cywilnych, oraz funkcjonalny – sprawy w zakresie prowadzonej przez 
przedsiębiorców działalności gospodarczej. Sprawa o zapłatę ceny za sprzedany 
sprzęt medyczny jest niewątpliwie sprawą ze stosunku cywilnego, problemy 
powstają natomiast przy określeniu dwóch pozostałych kryteriów sprawy 
gospodarczej. 
Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z 1989 r. – podobnie zresztą jak art. 4791 k.p.c. – 
nie zawiera definicji pojęcia "przedsiębiorcy". Artykuł 4792 § 1 k.p.c. odsyła jednak 
w tym zakresie do przepisów szczególnych, częściowo już uchylonych, wyliczając je 
przykładowo. Generalnie uznaje się, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna lub 
prawna albo jednostka organizacyjna, która została dopuszczona do prowadzenia 
działalności gospodarczej przez odrębne przepisy. Ze względu na wielość tych 
przepisów szczególnych, omawianie ich wszystkich nie jest ani możliwe, ani celowe 
dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia. 
Zwrócić jednak należy uwagę, że powództwo wytoczono w czasie, gdy 
obowiązywał już art. 431 k.c. stanowiący, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, 
osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 k.c., prowadząca 
we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Kluczowe znaczenie 
dla zdefiniowania pojęcia przedsiębiorcy ma zatem element funkcjonalny, który 
łączy się z prowadzeniem działalności gospodarczej lub zawodowej. Ustawa 
wymaga bowiem, aby przedsiębiorca prowadził działalność gospodarczą lub 
zawodową. W literaturze przyjmuje się, że stwierdzenie "prowadzi działalność" 
zakłada określony ciąg działań, a nie tylko pojedyncze czynności. Przedsiębiorcą 
będzie więc tylko ten, kto wykonuje czynności powtarzalne i w taki sposób, że 
tworzą one pewną całość, a nie stanowią oderwanego świadczenia czy świadczeń 
określonych rzeczy lub usług. Jeżeli takie działania mają charakter gospodarczy lub 
zawodowy, istnieją podstawy do uznania, że podejmujący je podmiot jest 
przedsiębiorcą. 

Nie może budzić wątpliwości, że samodzielny publiczny zakład opieki 
zdrowotnej spełnia kryterium podmiotowe uznania go za przedsiębiorcę, skoro z 
chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego uzyskuje osobowość prawną (art. 
35b ust. 3 u.z.o.z.). Trafnie zauważył Sąd Okręgowy, że taki zakład nie może 
uzyskać wpisu do rejestru przedsiębiorców, wyłącza bowiem taką możliwość art. 50 
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.). W świetle art. 431 k.c. jednak nie można 
wyciągać wniosku odnośnie do statusu przedsiębiorcy z faktu, czy dany podmiot 
podlega, czy też nie podlega, wpisowi do rejestru przedsiębiorców, status 
przedsiębiorcy nie zależy bowiem od uzyskania wpisu do tego rejestru, ale od 
podjęcia i wykonywania we własnym imieniu działalności gospodarczej lub 
zawodowej. 
Poszukując definicji działalności gospodarczej dla potrzeb ustalenia pojęcia 
przedsiębiorcy w kontekście art. 2 ust. 1 ustawy z 1989 r. należy wykorzystać 
dyrektywy płynące z treści innych przepisów posługujących się tym pojęciem i 
zawierających jego definicję. 
Niewątpliwie stwierdzenie, że w danym wypadku mamy do czynienia z 
działalnością gospodarczą, wymaga ustalenia kumulatywnego spełnienia kilku 
przesłanek, gdyż działalność taka charakteryzuje się specyficznymi właściwościami. 
Chodzi o takie elementy, jak jej profesjonalny charakter, podporządkowanie 
regułom opłacalności i zysku lub zasadzie racjonalnego gospodarowania, działanie 
na własny rachunek, powtarzalność działań oraz uczestnictwo w obrocie 
gospodarczym. 
Do zadań samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, jak wynika 
z art. 1 ust. 1 u.z.o.z., należy udzielanie świadczeń i promocja zdrowia. Przyjmując, 
że profesjonalny charakter działalności gospodarczej oznacza, iż jest to działalność 
stała, nie okazjonalna i nie amatorska, a także charakteryzująca się elementami 
organizacji, planowania i zawodowości rozumianej jako fachowość, znajomość 
rzeczy i specjalizacja, to nie może ulegać wątpliwości, że takie cechy spełnia 
działalność samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej w dziedzinie 
usług medycznych. Podobnie, jest to działalność prowadzona na własny rachunek i 
we własnym imieniu. Trzeba wskazać, że zgodnie z art. 35b ust. 1 u.z.o.z. 
samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej pokrywa z posiadanych środków i 
uzyskiwanych przychodów koszty działalności i zobowiązań (wyjątki w tym zakresie 

określa art. 35c i 35d), sam decyduje o podziale zysku (art. 59), pokrywa we 
własnym zakresie ujemny wynik finansowy (art. 60 ust. 1). Oczywiste jest także, że 
działalność tych zakładów ma charakter powtarzalny i stały. 
Wątpliwości odnośnie do uznania działalności samodzielnych publicznych 
zakładów opieki zdrowotnej za działalność gospodarczą wynikają natomiast stąd, 
że nie jest jasne, czy działalność gospodarcza powinna mieć zawsze charakter 
zarobkowy i czy wystarczy w tym zakresie poprzestanie na wymaganiu 
racjonalnego gospodarowania, a ponadto – czy działalność takich zakładów stanowi 
formę ich udziału w obrocie gospodarczym. 
Jeżeli uznać, że działalność gospodarcza powinna być zawsze nastawiona na 
zysk, to uznanie, że taką działalność prowadzą samodzielne publiczne zakłady 
opieki zdrowotnej nie byłoby możliwe. Taki wniosek jednak nie jest uzasadniony. 
Motywem działalności takich zakładów nie jest osiąganie zysku, lecz zaspakajanie 
potrzeb ludności w dziedzinie zdrowia, niewątpliwie jednak działalność leczniczą 
zakładów charakteryzuje dążenie do jej racjonalizacji według założeń rachunku 
ekonomicznego. Wniosek taki wynika wprost z regulacji art. 34, 35b ust. 1 i 2, art. 
50, 53, 54 i 55 u.z.o.z. Trzeba też pamiętać, że samodzielny publiczny zakład opieki 
zdrowotnej zawiera jako świadczeniodawca umowy z Narodowym Funduszem 
Zdrowia (por. ustawę z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej 
finansowanej ze środków publicznych, Dz.U. Nr 210, poz. 2135, poprzednio ustawa 
z dnia 23 stycznia 2003 r. o Narodowym Funduszu Zdrowia, Dz.U. Nr 45, poz. 391 
ze zm.). Jest to zatem – a przynajmniej w założeniu powinna być – działalność 
prowadzona według zasad racjonalnego gospodarowania, co jest wystarczającym 
kryterium dla uznania jej za działalność gospodarczą (por. uchwałę Sądu 
Najwyższego z dnia 30 listopada 1992 r., III CZP 134/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 
79 i z dnia 9 marca 1993 r., III CZP 156/92, OSNCP 1993, nr 9, poz. 152). 
Wymaganie uczestniczenia w obrocie gospodarczym polega na tym, aby dany 
podmiot realizował swą działalność przez odpłatne, ekwiwalentne świadczenia 
wzajemne, spełniane za pomocą wielorazowych czynności faktycznych i prawnych 
w ramach obrotu gospodarczego. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej 
wprawdzie tylko wyjątkowo może pobierać opłaty za swoje świadczenia od 
świadczeniobiorców (art. 33 ust. 1 u.z.o.z.), ale świadczenia te są finansowane ze 
środków publicznych na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Zakład 
otrzymuje zatem zapłatę za wykonane usługi medyczne, tyle że nie od pacjentów, a 

przez rozliczenia z Narodowym Funduszem Zdrowia. Ponadto, prowadząc szeroko 
rozumiane usługi medyczne może zawierać umowy, których przedmiotem jest 
udzielanie zamówień na świadczenia zdrowotne (art. 35 u.z.o.z.), a także 
uczestniczy w obrocie gospodarczym zawierając samodzielnie umowy 
cywilnoprawne z innymi przedsiębiorcami. 
Wszystko to pozwala uznać, że działalność samodzielnych publicznych 
zakładów opieki zdrowotnej jest działalnością gospodarczą (por. też postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2002 r., IV CKN 1667/00, OSNC 2003, nr 5, 
poz. 65 oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 
2001 r., FPK 13/01, ONSA 2002, nr 3, poz. 106). 
Przedmiot sprawy, w której powstało omawiane zagadnienie prawne, 
wskazuje również na funkcjonalne powiązanie sprawy z działalnością gospodarczą 
prowadzoną przez powoda i pozwanego. Trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 2 
ust. 1 ustawy z 1989 r., sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków 
cywilnych między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą na 
zasadach określonych w odrębnych przepisach, w zakresie prowadzonej przez nich 
działalności gospodarczej. Sprawa dotyczy zapłaty za sprzedane pozwanemu 
rękawice medyczne, chodzi więc o zobowiązanie z tytułu zapłaty ceny za sprzęt 
niezbędny do świadczenia usług medycznych przez pozwanego. Jest to więc 
sprawa cywilna w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez powoda i 
pozwanego. 
W świetle powyższego uzasadniony jest wniosek, że sprawa o zapłatę ceny 
sprzętu medycznego, wszczęta przez przedsiębiorcę przeciwko samodzielnemu 
publicznemu zakładowi opieki zdrowotnej, jest sprawą gospodarczą, wobec czego 
udzielono odpowiedzi, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).