III CZP 109/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód T. S., właściciel nieruchomości, wniósł o zobowiązanie pozwanej P. sp. z o.o. do złożenia oświadczenia woli o nabyciu jego działki, na której znajduje się gazociąg, za wynagrodzeniem 295 000 zł, powołując się na art. 231 § 2 k.c. Pozwana podniosła zarzut przedawnienia, twierdząc, że roszczenie ma charakter majątkowy i podlega ogólnym terminom przedawnienia. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, uznając, że wartość sieci gazowej znacznie przewyższa wartość działki, a zarzut przedawnienia byłby nadużyciem prawa. Sąd Apelacyjny, po uzupełnieniu postępowania dowodowego co do daty zakończenia inwestycji, powziął wątpliwości co do przedawnienia roszczenia z art. 231 § 2 k.c. z uwagi na rozbieżności w orzecznictwie i piśmiennictwie, i przedstawił zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy, po rozważeniu różnych poglądów i analizie przepisów, w tym art. 117, 118, 220, 223, 151, 145, 146, 305^2 § 1 k.c., a także uchwały III CZP 101/12, uznał, że roszczenie właściciela gruntu o nabycie przez posiadacza własności działki, na której wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej działki, nie ulega przedawnieniu. Sąd odwołał się do wykładni funkcjonalnej, systemowej i historycznej, podkreślając bezpośrednie powiązanie roszczenia z ochroną prawa własności, jego charakter obligacji realnej oraz cel wprowadzenia art. 231 k.c., który miał zapobiegać problemom prawnym i gospodarczym związanym z koniecznością usuwania budowli. Podkreślono, że ochrona właściciela jest zróżnicowana, a wybór sposobu i terminu dochodzenia ochrony powinien należeć do niego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stanowiska, że roszczenie właściciela gruntu o wykup zajętej części nieruchomości na podstawie art. 231 § 2 k.c. nie ulega przedawnieniu, co ma istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości obciążonych infrastrukturą przesyłową lub innymi budowlami.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wartość wzniesionego obiektu znacznie przewyższa wartość działki. Wyłączenie stosowania w przypadkach nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na cele infrastruktury przesyłowej (art. 124 ust. 5 u.g.n.).
Zagadnienia prawne (1)
Czy żądanie właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, nabycia przez tego, kto wniósł budynek lub inne urządzenie własności działki za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 231 § 2 k.c.) ulega przedawnieniu zgodnie z przepisem art. 117 § 1 k.c. i art. 118 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenie właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, o nabycie przez posiadacza własności działki za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 231 § 2 k.c.) nie ulega przedawnieniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że roszczenie z art. 231 § 2 k.c. nie ulega przedawnieniu ze względu na jego specyfikę, ścisłe powiązanie z ochroną prawa własności (obligacja realna), a także cel wprowadzenia tego przepisu, który miał zapobiegać problemom prawnym i gospodarczym. Wykładnia funkcjonalna, systemowa i historyczna przemawia za tym, że ochrona właściciela w tym zakresie nie powinna być ograniczona czasowo.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. S. | osoba_fizyczna | powód |
| P. sp. z o.o. w W. | spółka | pozwany |
| Prokurator Prokuratury Krajowej Henryka Gajda-Kwapień | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 231 § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie właściciela gruntu o nabycie przez posiadacza własności działki, na której wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, nie ulega przedawnieniu.
Pomocnicze
k.c. art. 117 § 1
Kodeks cywilny
Zasada przedawnienia roszczeń majątkowych.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Terminy przedawnienia roszczeń majątkowych.
k.c. art. 222 § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie negatoryjne właściciela nieruchomości.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nadużycie prawa podmiotowego.
u.g.n. art. 124 § 5
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Wyłączenie stosowania art. 231 § 2 k.c. w przypadku nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na cele infrastruktury przesyłowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie z art. 231 § 2 k.c. ma charakter obligacji realnej, ściśle powiązanej z sytuacją prawno-rzeczową nieruchomości. • Ochrona prawa własności jest fundamentalna i nie powinna być ograniczana przez przedawnienie w tym specyficznym przypadku. • Cel wprowadzenia art. 231 k.c. to rozwiązanie problemów prawnych i gospodarczych, a nie tworzenie nowych poprzez przedawnienie. • Właściciel powinien mieć swobodę wyboru momentu dochodzenia roszczenia, biorąc pod uwagę zmienne stosunki faktyczne i prawne. • Wykładnia funkcjonalna, systemowa i historyczna przemawia za niestosowaniem przedawnienia.
Odrzucone argumenty
Roszczenie z art. 231 § 2 k.c. ma charakter majątkowy i podlega przedawnieniu na zasadach ogólnych (art. 117, 118 k.c.). • Właściciel, który nie reaguje na naruszenie swojej nieruchomości przez długi czas, nie powinien być chroniony przed przedawnieniem. • Możliwość skorzystania przez właściciela z innych roszczeń (np. negatoryjnych) przemawia za terminowym charakterem roszczenia o wykup.
Godne uwagi sformułowania
Roszczenie właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, o nabycie przez posiadacza własności działki za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 231 § 2 k.c.) nie ulega przedawnieniu. • Instytucja przedawnienia nie została unormowana w sposób jednolity, bowiem ustawodawca zmierzał do zrównoważenia różnych, zazwyczaj sprzecznych interesów uczestników obrotu cywilnoprawnego. • Polski system prawny zawiera szereg rozwiązań służących pewności obrotu oraz realizacji postulatu, aby stan prawny pozostawał w zgodności ze stanem rzeczywistym i eliminował sytuacje umożliwiające istnienie trwałych i nierozwiązywalnych stosunków prawnych między podmiotami, których interesy są sprzeczne. • Po stronie właściciela brak prawnego obowiązku usuwania stanu naruszeń własności, jest to jedynie uprawnienie, którego niewykorzystanie może spowodować usankcjonowanie rozbieżności przez przejście tego prawa...
Skład orzekający
Anna Owczarek
przewodniczący, sprawozdawca
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Marta Romańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska, że roszczenie właściciela gruntu o wykup zajętej części nieruchomości na podstawie art. 231 § 2 k.c. nie ulega przedawnieniu, co ma istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości obciążonych infrastrukturą przesyłową lub innymi budowlami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wartość wzniesionego obiektu znacznie przewyższa wartość działki. Wyłączenie stosowania w przypadkach nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na cele infrastruktury przesyłowej (art. 124 ust. 5 u.g.n.).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia roszczeń związanych z prawem własności nieruchomości, co jest istotne dla wielu właścicieli. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśnia wątpliwości prawne i ma praktyczne implikacje.
“Czy można stracić prawo do żądania wykupu własnej ziemi? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię przedawnienia roszczeń właścicieli.”
Dane finansowe
WPS: 295 000 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.