III CZP 109/13

Sąd Najwyższy2014-02-26
SNnieruchomościwłasność lokaliWysokanajwyższy
nieruchomościwłasnośćlokaleksięgi wieczystebudynekużytkowanie wieczysteSkarb Państwagminaspółdzielnia mieszkaniowa

Sąd Najwyższy orzekł, że ustanowienie odrębnej własności lokalu w budynku położonym na nieruchomościach gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa i gminy jest niedopuszczalne, nawet jeśli użytkownikiem wieczystym gruntu jest jedna osoba.

Sprawa dotyczyła dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokalu w budynku posadowionym na nieruchomościach gruntowych stanowiących własność różnych podmiotów (Skarbu Państwa i gminy), mimo że użytkownikiem wieczystym gruntu i właścicielem budynku była jedna osoba. Sąd Najwyższy, rozstrzygając zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy, uznał takie ustanowienie za niedopuszczalne. Kluczowe znaczenie ma fakt, że nieruchomości gruntowe należą do różnych właścicieli, co uniemożliwia ich połączenie w jedną księgę wieczystą i tym samym tworzy przeszkodę dla prawidłowego wyodrębnienia lokalu.

Sąd Najwyższy rozpatrywał zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokalu w budynku znajdującym się na nieruchomościach gruntowych, które stanowią własność różnych podmiotów (Skarbu Państwa i gminy), nawet jeśli użytkownikiem wieczystym gruntu i właścicielem budynku jest jedna osoba. Sprawa wyłoniła się na tle wniosków o wyodrębnienie lokali i założenie dla nich ksiąg wieczystych, które zostały oddalone przez Sąd Rejonowy, a następnie przez Sąd Okręgowy, który przedstawił zagadnienie Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy, opierając się na przepisach dotyczących ksiąg wieczystych, własności lokali i gospodarowania nieruchomościami, stwierdził, że odrębna własność lokalu może powstać tylko w ramach jednej księgi wieczystej. Ponieważ nieruchomości gruntowe należą do różnych właścicieli, nie można ich połączyć w jedną nieruchomość w rozumieniu wieczystoksięgowym. W konsekwencji, ustanowienie odrębnej własności lokalu w budynku położonym na takich nieruchomościach jest niedopuszczalne, nawet jeśli użytkownikiem wieczystym gruntu i właścicielem budynku jest jeden podmiot. Sąd podkreślił, że konstrukcja prawna nieruchomości wspólnej i praw związanych z własnością lokalu wymaga jednolitości księgi wieczystej, co nie jest możliwe w sytuacji, gdy grunt należy do różnych właścicieli.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, ustanowienie odrębnej własności lokalu w budynku położonym na nieruchomościach gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa i gminy jest niedopuszczalne, nawet jeśli użytkownikiem wieczystym gruntu obejmującego te nieruchomości jest jedna osoba.

Uzasadnienie

Odrębna własność lokalu może powstać tylko w ramach jednej księgi wieczystej. Ponieważ nieruchomości gruntowe stanowią własność różnych podmiotów, nie można ich połączyć w jedną nieruchomość w rozumieniu wieczystoksięgowym. Konstrukcja prawna nieruchomości wspólnej i praw związanych z własnością lokalu wymaga jednolitości księgi wieczystej, co nie jest możliwe, gdy grunt należy do różnych właścicieli.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
H. S.osoba_fizycznawnioskodawca
Górnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa "L." w Z.spółkawnioskodawca
B. B.osoba_fizycznawnioskodawca
A. B.osoba_fizycznawnioskodawca
B. W.osoba_fizycznawnioskodawca
Z. W.osoba_fizycznawnioskodawca

Przepisy (9)

Główne

k.c. art. 235 § § 1

Kodeks cywilny

Wpis użytkowania wieczystego konstytuuje odrębną własność budynku.

u.w.l. art. 7 § ust. 2

Ustawa o własności lokali

Odrębna własność lokalu nie powstanie bez wpisu do księgi wieczystej.

u.g.n. art. 27

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Wpis do księgi wieczystej wymaga oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste oraz przeniesienie tego prawa w drodze umowy.

u.g.n. art. 31

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste następuje z równoczesną sprzedażą budynków znajdujących się na tym gruncie.

u.k.w.h. art. 24 § ust. 1

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Dla każdej nieruchomości prowadzi się odrębną księgę wieczystą.

Pomocnicze

k.c. art. 46 § § 1

Kodeks cywilny

u.w.l. art. 3 § ust. 1

Ustawa o własności lokali

k.p.c. art. 626

Kodeks postępowania cywilnego

k.c. art. 151

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niedopuszczalność ustanowienia odrębnej własności lokalu, gdy budynek znajduje się na nieruchomościach stanowiących własność różnych podmiotów, nawet jeśli użytkownikiem wieczystym jest jedna osoba. Konieczność istnienia jednej księgi wieczystej dla nieruchomości wspólnej, co jest niemożliwe, gdy grunt należy do różnych właścicieli. Konstrukcja prawna nieruchomości wspólnej i praw związanych z własnością lokalu wymaga jednolitości księgi wieczystej.

Odrzucone argumenty

Dopuszczalność ustanowienia odrębnej własności lokalu, gdy użytkownikiem wieczystym gruntu i właścicielem budynku jest jedna osoba, mimo że grunt stanowi własność różnych podmiotów. Własność lokalu nie jest związana z własnością gruntu, a jedynie z udziałami w nieruchomościach budynkowych i użytkowaniu wieczystym należącym do tej samej osoby.

Godne uwagi sformułowania

Ustanowienie odrębnej własności lokalu w budynku położonym na nieruchomościach gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa i gminy jest niedopuszczalne także wtedy, gdy użytkownikiem wieczystym gruntu obejmującego te nieruchomości jest jedna osoba. Odrębna własność lokalu nie powstanie bez wpisu do księgi wieczystej. Konstrukcja praw związanych wyklucza, aby związanie dotyczyło praw wpisanych w różnych księgach wieczystych.

Skład orzekający

Jacek Gudowski

przewodniczący

Anna Kozłowska

sprawozdawca

Bogumiła Ustjanicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustanowienie odrębnej własności lokalu w budynkach posadowionych na nieruchomościach stanowiących własność różnych podmiotów."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy nieruchomości gruntowe należą do różnych właścicieli, co uniemożliwia ich połączenie w jedną księgę wieczystą.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie dotyczy złożonej kwestii prawnej związanej z własnością nieruchomości i księgami wieczystymi, która ma praktyczne znaczenie dla wielu właścicieli i zarządców nieruchomości.

Czy można wyodrębnić lokal, gdy budynek stoi na gruncie należącym do różnych właścicieli?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III CZP 109/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 26 lutego 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
 
Protokolant Katarzyna Bartczak 
 
w sprawie z wniosku H. S. (S.) i Górniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "L." w Z. 
oraz w sprawie z wniosku B. B., A. B. i Górniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "L." w 
Z. 
i w sprawie z wniosku B. W., Z. W. i Górniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "L." w Z. 
o wyodrębnienie lokalu i założenie dla niego księgi wieczystej, wpis własności  
i wpis udziałów we współwłasności, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 26 lutego 2014 r. 
zagadnienia prawnego  
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G. 
postanowieniem z dnia 10 października 2013 r.,  
 
 
"Czy dopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności lokalu      
w drodze umowy między nabywcą a dotychczasowym właścicielem 
nieruchomości 
budynkowej 
w 
budynku 
położonym 
na 
kilku 
nieruchomościach 
pozostających 
w 
wieczystym 
użytkowaniu 
właściciela budynku, dla których prowadzone są odrębne księgi 

 
2 
wieczyste z uwagi na to, że nieruchomości te stanowią własność 
różnych osób?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Ustanowienie odrębnej własności lokalu w budynku 
położonym na nieruchomościach gruntowych stanowiących 
własność Skarbu Państwa i gminy jest niedopuszczalne także 
wtedy, gdy użytkownikiem wieczystym gruntu obejmującego te 
nieruchomości jest jedna osoba. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
3 
 
Sformułowane przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne powstało na tle 
następującego stanu faktycznego i prawnego wynikającego z ksiąg wieczystych nr 
…12503/, nr …46759/1 i nr …3374/1. 
Księga wieczysta …12503/1 jest urządzona dla nieruchomości, składającej 
się z działek gruntu położonych w R. przy ul. N. 53, oznaczonych numerami: 
4614/305,  4103/305, 4124/305 o łącznej powierzchni 1411 m2, zabudowanej 
budynkiem mieszkalnym pięciokondygnacyjnym o powierzchni użytkowej 1.517 m2 i 
kubaturze 6.934 m3. W dziale drugim jako właściciel nieruchomości wpisany jest 
Skarb Państwa a jako użytkownik wieczysty gruntu, do 5 grudnia 2089 r., i 
właściciel budynku - Górnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa „L.” w Z. Z mapy 
znajdującej się w aktach księgi wieczystej wynikało, że południowo-wschodni róg 
budynku jest usytuowany na działce oznaczonej nr 4106/305. Działka ta, o 
powierzchni 27 m2, wchodziła w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą nr 
…3374/1, której właścicielem jest Gmina Miasta R. Część znajdującego się na tej 
nieruchomości budynku została w umowie oddania jej w użytkowanie wieczyste 
opisana 
jako część 
budynku 
mieszkalnego 
wielorodzinnego, 
pięciokondygnacyjnego, o powierzchni użytkowej 1.514,40 m2, kubaturze 6.934 m3, 
położonego przy ul.  N. 53, przy czym wskazano, że z całkowitej powierzchni 
zabudowy tego budynku wynoszącej 434 m2, część znajdująca się na działce nr 
4106/305 ma 7 m2. Wspomniana umowa została zawarta w formie aktu 
notarialnego w dniu 17 stycznia 2013 r. Gmina Miasta R. oddała tę działkę 
Górniczej Spółdzielni Mieszkaniowej „L.” w Z. w użytkowanie wieczyste do 5 
grudnia 2089 r., z przeznaczeniem na poprawienie warunków zagospodarowania 
nieruchomości przyległej, to jest nieruchomości objętej KW …12503/1. Ponadto, 
wraz z oddaniem gruntu w użytkowanie wieczyste Gmina Miasta R. sprzedała 
Spółdzielni za ceną 54.751 zł część budynku mieszkalnego stanowiącego, według 
treści aktu, odrębną od gruntu nieruchomość. Opis tej części budynku wskazuje, że 
zestawienie powierzchni zabudowy znajdującej się na sąsiedniej nieruchomości - 
427 m2 (KW …12503/1) i zabudowy znajdującej się na działce nr 4106/305 - to jest 
7 m2 daje ułamek 984/1000 odzwierciedlający część objętą KW … 12503/1, co też 
oznacza, że część budynku na działce nr 4106/305 odpowiada ułamkowi 16/1000.  

 
4 
We wnioskach wieczystoksięgowych zawartych w tej umowie strony wnosiły 
o odłącznie z księgi wieczystej KW …3374/1 działki gruntu nr 4106/305 
o powierzchni 27 m2, złożenie dla tej nieruchomości nowej księgi wieczystej i wpis 
w dziale I-0 sprostowania oznaczenia nieruchomości przez ujawnienie części 
budynku wynoszącej 16/1000, a w dziale II – wpis jako właściciela Gminy Miasta R. 
oraz Górniczej Spółdzielni Mieszkaniowej „L.” w Z. jako użytkownika wieczystego i 
właściciela budynku. W uwzględnieniu wniosku wieczystoksięgowego, dla działki nr 
4106/305 została założona nowa księga wieczysta nr …46795/1, w której w dziale 
I-SP ,,spis praw związanych z własnością’’ wpisano: „działka gruntu w użytkowaniu 
wieczystym 
oraz 
stanowiący 
odrębną 
nieruchomość 
16/1000 
budynku 
mieszkalnego”. 
W dniu 21 lutego 2013 r. Górnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa „L.” w Z. i H. 
S. zawarli umowę ustanowienia i przeniesienia odrębnej własności lokalu nr 12 
położonego w budynku przy ul. N. 53, z własnością którego związany jest udział 
wynoszący 379/10.000 części w użytkowaniu wieczystym działki gruntu nr 
4106/305 oraz taki sam udział we współwłasności części wspólnych budynku 
położonego na tej działce i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku 
właścicieli lokali objętych księgą wieczystą …46795/1 i udział 379/10.000 części w 
użytkowaniu wieczystym działek gruntu nr 4614/305, 4103/305, 4124/305 oraz taki 
sam udział we współwłasności części wspólnych budynku położonego na tych 
działkach i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali 
objętych Kw  …12503/1. We wnioskach wieczystoksięgowych zawartych w umowie 
strony wniosły o wyodrębnienie z obydwu ksiąg lokalu mieszkalnego nr 12, 
założenie dla tego lokalu nowej księgi wieczystej i wpis w tej księdze w dziale 
drugim prawa własności na rzecz H. S., w dziale I-SP, prawa związane 
z własnością - wpis udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu oraz we 
współwłasności części wspólnych budynku, urządzeń i instalacji zapisanych 
w księgach wieczystych: w KW …12503/1 udział wynoszący 379/10.000 części i w 
KW …46795/1 udział wynoszący 379/10.000 części oraz wpis w działach drugich 
obu tych ksiąg prawa użytkowania wieczystego i własności budynku na rzecz 
właściciela lokalu nr 12 w 379/10.000 częściach.  

 
5 
 Tożsamej treści umowy z Górniczą Spółdzielnią Mieszkaniową „L.” w Z., o 
wyodrębnienie i przeniesienie odrębnej własności lokali, odpowiednio lokalu nr 13 i 
lokalu nr 10, zawarli w dniu 21 lutego 2013 r. B. i A. małżonkowie B. oraz B. i Z. 
małżonkowie W. z tym, że w odniesieniu do małżonków B. udział w częściach 
wspólnych i w prawie użytkowania wieczystego został określony na 317/10.000 
części, a w odniesieniu do małżonków W. na 309/10.000 części, w każdej z ksiąg.  
 Wnioski o wpisy w księgach wieczystych zgodnie z ich treścią ujętą 
w umowach, a przytoczoną wyżej, Sąd Rejonowy w R. oddalił postanowieniami z 
dnia 29 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy wyjaśnił, że  ustanowienie odrębnej 
własności lokalu znajdującego się w budynku usytuowanym na dwóch 
nieruchomościach, dla których prowadzone są oddzielne księgi wieczyste jest 
dopuszczalne wówczas gdy istnieje możliwość połączenia obu nieruchomości w 
jednej księdze wieczystej. W sprawie, mimo tożsamości w obu wypadkach 
podmiotu będącego użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynku, połączenie 
takie nie jest możliwe ponieważ nieruchomości gruntowe stanowią własność 
różnych podmiotów. Właścicielem nieruchomości gruntowej ujawnionej w KW 
…12503/1 jest Skarb Państwa, a właścicielem nieruchomości gruntowej objętej KW 
…46795/1 jest Gmina Miasto R. Powołując się na treść art. 6269 k.p.c. Sąd 
Rejonowy oddalił wniosek stwierdzając jednocześnie, że ustanowienie odrębnej 
własności lokalu w budynku położonym na  dwóch nieruchomościach należących 
do dwóch różnych podmiotów było niedopuszczalne.  
 Rozpoznając apelacje wnioskodawców od postanowień Sądu Rejonowego, 
Sąd Okręgowy w G. połączył sprawy do łącznego rozpoznania i przedstawił Sądowi 
Najwyższemu przytoczone na wstępie zagadnienie prawne. Sąd Okręgowy 
wskazał, że w obu księgach wieczystych stan prawny w zakresie użytkowania 
wieczystego i własności budynku jest taki sam, a odmiennie przedstawia się jedynie 
tytuł własności do gruntu, co dla rozstrzygnięcia nie powinno być znaczące 
zważywszy, że wobec wydzielenia lokali z nieruchomości budynkowej, własność 
lokali 
nie 
będzie 
związana 
z 
własnością 
gruntu. 
Zwrócił 
też 
uwagę, 
że nieruchomość 
objęta 
księgą 
wieczystą 
nr 
…46795/1 
stanowi działkę 
o powierzchni 27 m2 i tylko jej niewielka  część znajduje się pod budynkiem, 

 
6 
co stwarzało podstawy do ustanowienia służebności (art. 151 k.c.), do czego jednak 
nie doszło.  
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 Sądy obu instancji analizując wyłaniające się w sprawie wątpliwości prawne, 
powołały uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1996 r. III CZP 37/96 (OSNC 
z 1996 r., nr 9, poz. 116), w której Sąd Najwyższy stwierdził, że w sytuacji, gdy 
budynek jest posadowiony na dwóch nieruchomościach, stanowiących własność 
gminy, dla których prowadzone są oddzielne księgi wieczyste, ustanowienie 
odrębnej własności lokalu jest dopuszczalne; ta teza w uzasadnieniu uchwały 
została jednak  uzupełniona stwierdzeniem, że w takiej sytuacji, dla dokonania 
wpisu w księdze wieczystej, istnieje potrzeba połączenia nieruchomości w jedną 
nieruchomość, co powinno nastąpić w wykonaniu wniosku zamieszczonego 
w umowie o ustanowienie odrębnej własności lokalu. Postawienie stronom wymogu 
połączenia nieruchomości było niewątpliwie konsekwencją wniosku, że stanowiące 
własność tej samej osoby i graniczące ze sobą działki gruntu objęte oddzielnymi 
księgami wieczystymi są odrębnymi nieruchomościami w rozumieniu art. 46 § 1 
k.c., ale odrębność tę stracą w razie ich połączenia w jednej księdze wieczystej, 
w związku z czym dojdzie do wyodrębnienia lokalu z jednej nieruchomości 
w znaczeniu wieczystoksięgowym. Połączenie nieruchomości zapobiegnie zatem 
odmiennemu 
i 
tym 
samym 
niedopuszczalnemu, 
ukształtowaniu 
udziałów 
w nieruchomości wspólnej w obu księgach wieczystych. W powołanej uchwale 
Sąd Najwyższy zauważył też, że ustanowienie odrębnej własności lokalu 
w budynku usytuowanym na kilku nieruchomościach nie byłoby dopuszczalne 
gdyby nieruchomości te stanowiły własność różnych osób, wówczas bowiem ich 
połączenie w jedną nieruchomość nie byłoby możliwe. Z uwagi na inny stan 
faktyczny sprawy, wątek ten w powołanej uchwale nie był przez Sąd Najwyższy 
kontynuowany, niewątpliwie jednak wyrażony pogląd zasługuje na pełną aprobatę. 
Znalazł on przy tym potwierdzenie w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1997 r. III CKU 30/97, 
niepubl.). 

 
7 
 Wątpliwość Sądu Okręgowego powstała, jak się wydaje, w związku 
z założeniem, że wyodrębnienie lokali nastąpiło  z nieruchomości budynkowych 
i, że w związku z tym ich odrębna własność nie będzie prawem związanym 
z prawem do gruntu ale z udziałami w nieruchomościach budynkowych 
i z udziałami w użytkowaniu wieczystym to jest prawami należącymi do tej samej 
osoby; ta jednorodność praw i ich podmiotu miała więc stanowić okoliczność 
skłaniającą do uwzględnienia wniosków. Niezależnie jednak od tego, że stan 
prawny nieruchomości nie odpowiada ściśle założeniu Sądu Okręgowego, na 
co jednoznacznie wskazuje stan wpisów w księgach wieczystych przytoczony na 
wstępie, zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że nieruchomość lokalowa 
podobnie jak i nieruchomość budynkowa jako prawo związane z użytkowaniem 
wieczystym, to konstrukcje prawne, które nadto funkcjonują wyłącznie w związku 
z instytucją ksiąg wieczystych, a ich przedmiot jest ściśle powiązany ze strukturą 
księgi wieczystej. Każda czynność prawna dotycząca tych praw musi odnosić się 
do księgi wieczystej. Odrębna własność lokalu nie powstanie bez wpisu do księgi 
wieczystej (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, tekst 
jedn.: Dz.U. z 2000 r., Nr 80, poz. 903 ze zm.), wpisu do księgi wieczystej wymaga 
zarówno oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste jak i przeniesienie tego 
prawa w drodze umowy (art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce 
nieruchomościami, tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r., poz.518 - dalej jako u.g.n.). 
We wskazanych wypadkach wpis w księdze wieczystej ma przy tym charakter 
konstytutywny, ponadto wpis użytkowania wieczystego konstytuuje odrębną 
własność budynku (art. 235 k.c.). Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 
1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 707 
ze zm.) dla każdej nieruchomości prowadzi się odrębną księgę wieczystą (przy 
czym księga wieczysta prowadzona dla nieruchomości gruntowej oddanej 
w użytkowanie wieczyste obejmuje również budynek stanowiący odrębny od gruntu 
przedmiot własności). O ile zatem wpis nieruchomości gruntowej do księgi 
wieczystej 
jest 
dla 
tej 
nieruchomości 
czynnikiem 
wyodrębniającym 
ją 
z nieruchomości o jakich stanowi w art. 46 § 1 k.c., o tyle wpis prawa własności 
nieruchomości budynkowej i lokalowej jest  nadto czynnikiem kreującym te prawa. 

 
8 
Wyodrębnienie lokalu i to zarówno wówczas gdy wyodrębnienie następuje 
w budynku stanowiącym cześć składową nieruchomości gruntowej jaki i wówczas 
gdy następuje w budynku stanowiącym nieruchomość budynkową, dokonywa się 
ramach jednej księgi wieczystej. 
 Jeżeli do wyodrębnienia lokalu dochodzi w budynku stanowiącym część 
składową nieruchomości gruntowej, księga wieczysta dla nieruchomości gruntowej, 
po założeniu księgi wieczystej dla lokalu, staje się księgą obejmującą nieruchomość 
wspólną. Nieruchomość wspólna, stanowiąca przedmiot współwłasności właścicieli 
lokali, obejmuje więc pozostałą część budynku i te jego urządzenia, które nie służą 
wyłącznie do użytku właściciela lokalu a także grunt, na którym budynek 
wzniesiono i tak rozumiana nieruchomość wspólna jest tylko jedna, ponieważ jedna 
jest tu księga wieczysta. Nieruchomość wspólna jest więc konstrukcją prawną 
funkcjonującą wyłącznie w powiązaniu z wpisami, zarówno w dziale pierwszym jak 
i drugim, jednej tylko księgi wieczystej. Udział w nieruchomości wspólnej jest 
ponadto prawem związanym z własnością lokalu co oznacza, że obrót prawem do 
lokalu dla ważności takiej czynności prawnej wymaga przeniesienia prawa 
do nieruchomości wspólnej.  
Jeżeli do wyodrębnienia lokalu dochodzi w nieruchomości budynkowej, 
to współwłasność poszczególnych właścicieli lokali obejmuje niewydzielone części 
budynku, nadto przysługuje im udział w prawie użytkowania wieczystego. 
Nie przesądzając, wobec braku w okolicznościach sprawy ku temu takiej potrzeby, 
które prawo w razie wyodrębnienia własności lokalu w budynku stanowiącym 
własność użytkownika wieczystego jest prawem głównym, a które związanym, 
należy jedynie zauważyć, że i w takiej sytuacji występuje konstrukcja prawa 
związanego, nakazująca przyjmowanie, że rozłączny obrót prawem do lokalu 
i prawami, które pozostały w księdze, z której lokal wyodrębniono, jest 
niedopuszczalny. Z powyższego wynika, że struktura tak faktyczna jak i prawna 
nieruchomości wspólnej wskazuje na jej jednolitość. Jej istnienie wiąże się z treścią 
jednej księgą wieczystą, a konstrukcja praw związanych wyklucza, aby związanie 
dotyczyło praw wpisanych w różnych księgach wieczystych. Nie może zatem istnieć 
odrębna własność lokalu związana z nieruchomościami wspólnymi objętymi dwoma 
lub więcej księgami wieczystymi skoro wyodrębnienie lokalu nastąpić może 

 
9 
wyłącznie z jednej nieruchomości, a ta musi mieć urządzoną jedną księgę 
wieczystą. Istotnym argumentem przeciwko dopuszczalności istnienia więcej niż 
jednej nieruchomości wspólnej jest uregulowanie ujęte w art. 3 ust. 1 ustawy 
o własności lokali określające wielkość udziału właściciela lokalu w nieruchomości 
wspólnej, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uchwale z 14 maja 1996 r.  
  Zgodnie z art. 235 k.c. budynki i inne urządzenia wzniesione na gruncie 
Skarbu Państwa lub gruncie należącym do jednostki samorządu terytorialnego  
bądź ich związków przez użytkownika wieczystego stanowią jego własność. 
To samo dotyczy budynków lub innych urządzeń, które wieczysty użytkownik nabył 
zgodnie z właściwymi przepisami przy zawarciu umowy o oddanie gruntu 
w użytkowanie wieczyste. Art. 31 u.n.g. stanowi, że oddanie nieruchomości 
w użytkowanie wieczyste następuje z równoczesną sprzedażą budynków 
znajdujących się na tym gruncie. Obydwa przepisy mają charakter bezwzględnie 
obowiązujący. Kodeks cywilny nie zawiera definicji budynku. Zawiera ją ustawa 
z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane ( tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1409 
ze zm.), jednakże definicja ta została skonstruowana na potrzeby tej ustawy, 
w związku z czym należy przyjąć, że w stosunkach cywilnoprawnych ma jedynie 
znaczenie pomocnicze. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, 
że budynkiem jest obiekt budowlany, trwale związany z gruntem, stanowiący część 
składową nieruchomości gruntowej (art. 48 k.c.) albo odrębny od gruntu przedmiot 
własności (art. 235 § 1 k.c.), wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród 
budowlanych i posiadający fundamenty oraz dach, z tym że spełnienie cechy 
odrębności może zostać zrealizowane także przez ustanowienie potrzebnych 
służebności (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 
15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP 1970, nr 3, poz. 39, uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZP 136/06, OSNC 2007, nr 11, 
poz. 163, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 2004 r., II CK 262/04, 
niepubl. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1966 r., III CR 
103/66, OSPiKA 1967, nr 5, poz. 110 i z dnia 26 stycznia 2006 r., II CK 365/05, 
niepubl.). Istnienie zatem nieruchomość budynkowej zakłada nie tylko odrębność 
prawną budynku ale i wskazuje na jego odrębność fizyczną. Część budynku, która 
nie ma cech fizycznej odrębności nie może być budynkiem, ale jest jedynie 

 
10
strukturą budowlaną, co powoduje, że własność nieruchomości budynkowej nie 
powstaje (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r. III CZP 9/05, 
OSNC z 2006 r., Nr 3, poz. 44, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2013 r. 
I CSK 282/12 - niepubl.). Jeden budynek nie może jednocześnie w części stanowić 
nieruchomości budynkowej, a części pozostawać częścią składową nieruchomości 
gruntowej.  
Zagadnieniem sposobu podziału budynku oraz zasadą integralności 
budynku i wpływem naruszenia tej zasady na umowę Sąd Najwyższy zajmował się 
wielokrotnie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2003 r. II CKN 
1155/00, OSNC z 2004 r. nr 4, poz. 61, z dnia 22 grudnia 2004 r. II CK 262/04, 
uchwała z dnia 26 kwietnia 2007 r. III CZP 27/07, OSNC z 2008 r., nr 6, poz. 62). 
Okoliczność zatem, że na nieruchomości objętej KW nr …46795/1 znajduje się 
fragment budynku o powierzchni zabudowy 7 m2 w zasadzie wyklucza przyjęcie, że 
na nieruchomości objętej tą księgą, znajduje się taka część budynku, która spełnia 
kryteria uznania ją za nieruchomość budynkową.  
Jeżeli jednak mamy do czynienia z nieruchomością budynkową, a więc 
z sytuacją w której obiekt na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste spełnia 
niezbędne kryteria uznania go za budynek i w takiej nieruchomości budynkowej 
dochodzi do ustanowienia odrębnej własności lokalu, to zagadnienie wyodrębnienia 
jednego lokalu z kilku nieruchomości budynkowych w ogóle nie powstaje ponieważ 
taka sytuacja po prostu nie powstanie. Na każdej nieruchomości gruntowej oddanej 
w wieczyste użytkowanie, wyodrębnionej przez wpis w księdze wieczystej, 
znajdować się bowiem będzie budynek stanowiący własność użytkownika 
wieczystego. Powtórzyć należy, że wyodrębnienie lokalu może nastąpić z jednej 
nieruchomości w znaczeniu wieczystoksięgowym i w związku z tym z własnością 
wyodrębnionego lokali związany jest jeden udział w nieruchomości wspólnej.  
 Można 
dodać, 
że 
jeżeli 
budynek 
został 
wzniesiony 
na 
dwóch 
nieruchomościach w znaczeniu wieczystoksięgowym, stanowiącym własność tego 
samego podmiotu i zarówno jedna jak i druga nieruchomość stanowią przedmiot 
użytkowania wieczystego tego samego podmiotu, to wyodrębnienie lokalu 
znajdującego się w takim budynku jest możliwe, o ile nieruchomości te zostaną 

 
11
połączone w jedną nieruchomość w znaczeniu wieczystoksięgowym. Dostrzeżenie 
takiej możliwości nie ma jednak znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia 
przedstawionego zagadnienia. 
Z podanych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w uchwale.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI