III CZP 108/10

Sygn. akt III CZP 108/10 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
 
Dnia 17 grudnia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Marta Romańska 
SSA Anna Kozłowska 
 
 
 
w sprawie z powództwa Henryka L. i Jadwigi L. 
przeciwko PGE Dystrybucja S.A. z siedzibą w L., Oddział w B. 
o zobowiązanie, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 17 grudnia 2010 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 10 września 2010 r.,  
 
„Czy 
dopuszczalne 
jest 
zaliczenie 
przez 
przedsiębiorcę 
energetycznego do okresu posiadania służebności przesyłowej po 
dniu 1 lutego 1989 r., okresu korzystania przed tą datą 
z  nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności 
przez jego poprzednika prawnego – przedsiębiorstwo państwowe 
w  ramach zarządu mieniem państwowym w imieniu i na rzecz 
Skarbu Państwa?” 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Sąd Okręgowy rozpoznając apelację pozwanego PGE Dystrybucja B. Sp. z 
o.o. w B. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 13 kwietnia 2010 r. powziął istotne 
wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia 
zagadnienie 
prawne 
sformułowane 
w 
sentencji 
swojego 
postanowienia z dnia 10 września 2010 r. 
Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego. 
Powodowie Jadwiga L. i Henryk Antoni L. – prowadzący działalność 
gospodarczą w S. są współwłaścicielami, na zasadzie wspólności ustawowej 
małżeńskiej, nieruchomości położonej w S. przy ul.  S.[...], w skład której wchodzą 
cztery działki o numerach geodezyjnych: 24442/15, 2444/4, 24442/8, 24442/9, dla 
których księgi wieczyste prowadzi Sąd Rejonowy. 
Powodowie wymienione nieruchomości nabyli w 1996 roku od Spółdzielni 
„U.” w S. w likwidacji. Przez nieruchomość przebiegała napowietrzna linia 
energetyczna SN-20kV ze słupami posadowionymi na przedmiotowych działkach. 
Powodowie domagali się zobowiązania pozwanej PGE Dystrybucja B. spółki 
z o.o. w B. do przywrócenia stanu zgodnego z prawem przez usunięcie 
napowietrznej linii energetycznej SN-20kV wraz ze słupami, z  nieruchomości 
stanowiących współwłasność powodów lub wykonanie na własny koszt przebudowy 
tej linii na linię kablową. 
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2010 r. zobowiązał pozwaną do 
usunięcia z opisanej powyżej nieruchomości napowietrznej linii energetycznej SN-
20kV wraz ze słupami, przebiegającymi przez cztery oznaczone w tym wyroku 
działki geodezyjne. 
W oparciu o zeznania przesłuchanych w sprawie świadków oraz opinię 
biegłego z zakresu elektryczności Sąd Rejonowy ustalił, że linia energetyczna 
przebiegająca przez nieruchomość powodów została wybudowana na przełomie lat 
sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. 
Sąd Rejonowy ustalił także, że pozwana spółka jest następcą prawnym 
przedsiębiorstw energetycznych, które korzystały z przedmiotowej nieruchomości 

 
3 
w  zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu, w tym przedsiębiorstwa 
państwowego, które korzystało z tej nieruchomości przed dniem 1 lutego 1989 r. 
w  imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. 
Ponadto stwierdził, iż faktem bezspornym jest, że ani pozwana, ani jej 
poprzednicy nie posiadali tytułu prawnego do korzystania, we wskazanym wyżej 
zakresie, z nieruchomości powodów, w związku z czym w grę mogło tu wchodzić 
jedynie posiadanie służebności w złej wierze. 
W tych okolicznościach przyjął, że bieg terminu zasiedzenia służebności 
gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu rozpoczął się najpóźniej 
w  dniu 1 stycznia 1970, co oznacza, że termin ewentualnego zasiedzenia tej 
służebności przez poprzednika pozwanej upłynąłby z dniem 1 stycznia 2000 r., to 
jest przy przyjęciu 30-letniego terminu zasiedzenia. 
Sąd Rejonowy uznał jednak, że w rozpoznawanej sprawie do takiego 
zasiedzenia nie doszło. Podzielił bowiem pogląd prawny, wyrażony przez Sąd 
Najwyższy, zgodnie z którym przedsiębiorstwa państwowego nie można uznać 
w  okresie do 1 lutego 1989 r. za samoistnego posiadacza nieruchomości 
w  zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej (art. 352 k.c.), co 
oznacza, że niedopuszczalne jest zaliczenie posiadania przez przedsiębiorstwo 
państwowe, wykonywanego przed tą datą, do okresu potrzebnego do nabycia 
służebności przez zasiedzenie przez następcę prawnego tego przedsiębiorstwa. 
Sąd Apelacyjny zauważył, że w niniejszej sprawie pozwana opierała swoją 
obronę przed roszczeniem negatoryjnym powodów jako właścicieli nieruchomości 
(art. 222 § 2 k.c.) na zarzucie, iż jej poprzednik prawny nabył w drodze zasiedzenia 
służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu, która obciąża 
nieruchomość stanowiącą własność powodów. Nie budzi przy tym wątpliwości, że 
ustalenie faktu nabycia przez zasiedzenie służebności, w sprawie z powództwa 
właściciela o przywrócenie stanu zgodnego z prawem, jest dopuszczalne, gdyż 
może stanowić w danej sprawie przesłankę rozstrzygnięcia. 
W obecnych realiach większość przedsiębiorstw energetycznych, będących 
właścicielami 
urządzeń 
służących 
do 
doprowadzania 
energii 
elektrycznej 
w rozumieniu art. 49 § 1 k.c., jest następcami prawnymi przedsiębiorstw 

 
4 
państwowych, które przed dniem 1 lutego 1989 r. władały tymi urządzeniami 
w  ramach sprawowania zarządu mieniem państwowym, w związku z czym 
korzystały też z nieruchomości, na których urządzenia te posadowiono w sposób 
odpowiadający treści służebności przesyłu. 
Zdarzają się przypadki, że przedsiębiorca energetyczny nie legitymuje się 
uprawnieniem do ingerowania w sferę cudzej własności nieruchomości dla 
utrzymania urządzeń służących do doprowadzenia energii, co w orzecznictwie jest 
z reguły kwalifikowane jako korzystanie z nieruchomości w złej wierze. 
Konsekwencją tego faktu jest wydłużenie, wymaganego przez ustawę, okresu 
posiadania służebności do 30 lat (art. 172 w zw. z art. 292 zd.2 i art. 3054 k.c.). 
W tej sytuacji istotną staje się kwestia doliczenia przez posiadacza 
służebności czasu posiadania wszystkich poprzedników będącymi posiadaczami 
samoistnymi. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości dotyczą tego, czy okres 
korzystania z nieruchomości powodów przed dniem 1 lutego 1989 r. przez 
przedsiębiorstwo państwowe, którego następcą prawnym jest pozwana spółka, 
może zostać doliczony, na podstawie art. 176 § 1 w zw. z art. 292 k.c., do okresu 
posiadania służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu przez 
późniejszych posiadaczy samoistnych tej nieruchomości, będących poprzednikami 
prawnymi pozwanej. 
Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, 
wyrażonym w wyroku z dnia 9 grudnia 2009r., IV CSK 291/00 nie jest dopuszczalne 
zaliczenie przez przedsiębiorcę energetycznego do okresu posiadania służebności 
przesyłowej po dniu 1 lutego 1989 r., okresu korzystania przed tą datą 
z  nieruchomości przez jego poprzednika prawnego - przedsiębiorstwo państwowe 
w ramach zarządu mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. 
W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy stwierdził, że zaliczenie takie nie jest 
dopuszczalne, ponieważ przedsiębiorstwa państwowego nie można w okresie do 
1 lutego 1989 r. uznać za samoistnego posiadacza nieruchomości w zakresie 
odpowiadającym treści służebności gruntowej (art. 352 k.c.). W uzasadnieniu Sąd 
Najwyższy wskazał, że w okresie przed wejściem w życie nowelizacji kodeksu 
cywilnego (ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r.), znoszącej zasadę tzw. jednolitej 
własności państwowej, czyli przed dniem 1 lutego 1989 r., państwowe osoby 

 
5 
prawne (w tym przedsiębiorstwa państwowe) wykonywały uprawnienia związane 
z  własnością nieruchomości wprawdzie we własnym imieniu, ale na rzecz Skarbu 
Państwa, jako jedynego dysponenta własności państwowej. Dlatego też skutki 
prawne związane z posiadaniem samoistnym w tamtym okresie przez 
przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości mogły powstać tylko na rzecz Skarbu 
Państwa, a nie na rzecz tego przedsiębiorstwa. 
Podzielając przytoczone stanowisko Sądu Najwyższego odnośnie prawnego 
charakteru władztwa sprawowanego przez przedsiębiorstwo państwowe w ramach 
zarządu mieniem państwowym, należy zauważyć, że w innych wypowiedziach 
judykatury przyjmowano, że wprawdzie objęcie w posiadanie służebności przez 
poprzedników prawnych przedsiębiorstwa energetycznego oraz jej posiadanie 
przed dniem 1 lutego 1989 r., odbywało się w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, to 
jednak może on doliczyć do okresu swojego posiadania służebności przesyłu, 
posiadanie tej służebności przez jego poprzedników prawnych, trwające do dnia 
wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 17 grudnia 2009 r. (I CSK 171/08, OSNC 2010/1/15). 
Pogląd ten koresponduje z wcześniejszym stanowiskiem Sądu Najwyższego, 
w którym opowiedziano się za dopuszczalnością zakwalifikowania okresu 
posiadania samoistnego Skarbu Państwa wykonywanego do dnia 1 lutego 1989 r. 
przez ówczesne przedsiębiorstwo państwowe, do okresu samoistnego posiadania 
po tej dacie wykonywanego przez osobę prawną jeżeli podczas biegu zasiedzenia 
Skarb Państwa przeniósł posiadanie na rzecz tej osoby prawnej (zob. 
postanowienie z dnia 258 stycznia 2005 r., I CSK 11/05, Biul. SN 2006/5/11). 
W tym kontekście nie jest zatem jasne, czy konsekwencją przyjęcia 
stanowiska wyrażonego w powołanym wyroku z dnia 29 września 2009 r. jest 
wyłącznie dopuszczalność zaliczenia okresu korzystania przed dniem 1 lutego 
1989 r. przez przedsiębiorstwo państwowe, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, 
z  nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu, a inaczej 
mówiąc okresu samoistnego posiadania Skarbu Państwa, do czasu koniecznego 
do nabycia służebności przez zasiedzenie przez następcę prawnego tego 
przedsiębiorstwa, czy też jedynie pogląd wyrażony w powołanym wyroku wyklucza 

 
6 
możliwość doliczenia okresu kwalifikowanego przez stronę jako „posiadanie przez 
przedsiębiorstwo państwowe”. 
Jeżeli 
nawet 
omówione 
stanowisko, 
oparte 
na 
założeniu, 
że 
przedsiębiorstwo państwowe sprawując zarząd mieniem państwowym, czyniło to na 
rzecz Skarbu Państwa i w istocie było tylko dzierżycielem w rozumieniu art. 338 
k.c., to i tak, w ocenie Sądu Okręgowego, brak jest uzasadnionych podstaw do 
wykluczenia doliczenia tego samego okresu jako czasu samoistnego posiadania 
Skarbu Państwa prowadzącego do zasiedzenia. 
Z punktu widzenia przedsiębiorstwa energetycznego jako posiadacza prawa 
odpowiadającego treści służebności nie ma większego znaczenia, czy jego 
poprzednikiem był Skarb Państwa, czy było nim przedsiębiorstwo państwowe. 
Istotne jest natomiast to, czy wskutek wykonywania posiadania przez okres 
wymagany ustawą nabył on sam bądź jeden z jego poprzedników prawnych 
w  drodze zasiedzenia służebność obciążającą nieruchomość, na której znajdują 
się urządzenia służące do przesyłu energii elektrycznej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnie prawne zostało wadliwie 
sformułowane. Możliwość doliczenia posiadania poprzednika prawnego przy 
ustalaniu wymagań co do czasu posiadania samoistnego potrzebnego do 
zasiedzenia prawa, zgodnie z art. 176 § 1 k.c. może dotyczyć tylko okresu 
posiadania przez poprzednika prawnego. Natomiast Sąd Okręgowy pyta czy 
„korzystanie z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przez 
przedsiębiorstwo państwowe w ramach zarządu mieniem państwowym w imieniu 
i  na rzecz Skarbu Państwa” może być doliczone do czasu posiadania przez 
przedsiębiorstwo energetyczne nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści 
służebności przesyłu. Nie ulega wątpliwości, że z art. 176 k.c. wynika, iż doliczyć 
można tylko okres samoistnego posiadania. Skoro tak to przy tak sformułowanym 
zagadnieniu prawnym trudno uznać je za istotne, gdyż odpowiedź jest oczywista. 
Na tle art. 176 k.c. doliczać można tylko okres posiadania, co jednoznacznie wynika 
z tego przepisu. W ogóle zatem niedopuszczalne jest doliczanie okresu korzystania 
z nieruchomości w jakimkolwiek zakresie. 

 
7 
Nawet gdyby Sąd Najwyższy podjął próbę interpretacji przedstawionego 
zagadnienia prawnego, czego na tle ukształtowanego orzecznictwa do art. 390 
k.p.c., w zasadzie nie powinien czynić, gdyż rolą Sądu Najwyższego jest 
rozstrzyganie przedstawionego zagadnienia, a nie jego redagowanie, to i tak brak 
byłoby podstaw do odpowiedzi. Można założyć, że Sąd Okręgowy podzielając 
pogląd, iż do 1 lutego 1089 r., ze względu na koncepcję jednolitej własności 
państwowej przedsiębiorstwo państwowe nie było posiadaczem rzeczy, którymi 
władało uznaje w istocie za posiadacza Skarb Państwa, to przedstawione 
zagadnienie nie wywołuje istotnych wątpliwości w rozumieniu art. 390 k.p.c. Na tle 
orzecznictwa Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że przedsiębiorstwo 
państwowe do 1 lutego 1989 roku nie mogło być uznane za posiadacza 
samoistnego nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności 
przesyłu. Takim posiadaczem mógł być natomiast Skarb Państwa. Wobec tego 
należałoby ustalić, czy przedsiębiorstwo energetyczne, które twierdzi, że nabyło 
przez zasiedzenie służebność przesyłu jest następcą prawnym Skarbu Państwa. 
Tego zaś Sąd Okręgowy nie uczynił. Dopiero po takim ustaleniu, wykorzystując 
dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczające zaliczenie 
posiadania Skarbu Państwa do posiadani przedsiębiorstwa, które jest jego 
następcą prawnym można będzie ocenić, czy przedsiębiorstwo to nabyło 
służebność przesyłu na przedmiotowej nieruchomości. 
Mając na uwadze podniesione argumenty Sąd Najwyższy, na podstawie 
art. 390 k.p.c. i art. 65 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym 
(Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) odmówił odpowiedzi na przedstawione przez Sąd 
Okręgowy zagadnienie prawne.