III CZP 107/09

Uchwała z dnia 10 grudnia 2009 r., III CZP 107/09 
 
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "P.Z.O.", sp. z o.o. w W. przeciwko 
Grażynie J., Adamowi J. i Edycie J.-T. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej 
na posiedzeniu jawnym w dniu 10 grudnia 2009 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Sieradzu postanowieniem z dnia 19 
sierpnia 2009 r.: 
„Czy dla ustalenia odpowiedzialności za nielegalny pobór energii określony w 
art. 57 ust.1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, 
poz. 348 ze zm.) konieczne jest wykazanie poniesienia szkody przez zakład 
energetyczny, czy też wystarczające jest ustalenie ingerencji w układ pomiarowy, 
która stwarza potencjalną możliwość zafałszowania pomiarów?" 
podjął uchwałę: 
 
Przedsiębiorstwo energetyczne może obciążyć odbiorcę energii 
elektrycznej opłatami określonymi w art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 
1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm.) tylko wtedy, gdy 
taka energia została rzeczywiście pobrana. 
 
Uzasadnienie 
 
Dnia 21 stycznia 2009 r. "P.Z.O.", sp. z o.o. w W. wniosła przeciwko Grażynie 
J., Adamowi J. i Edycie J.-T., spadkobiercom zmarłego Zenon J., powództwo o 
zasądzenie kwoty 26 875,08 zł tytułem zapłaty za nielegalny pobór energii wraz z 
odsetkami od dnia 1 marca 2006 r. 
Sąd Rejonowy w Wieluniu dnia 30 stycznia 2009 r. wydał przeciwko 
pozwanym nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym na kwotę 26 857,08 zł, a 
pozwani wnieśli sprzeciw od tego nakazu. 

Sąd Rejonowy w Wieluniu wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r. oddalił 
powództwo, ustalając, że Zenon J., mąż pozwanej Grażyny J. i ojciec pozostałych 
pozwanych, w dniu 17 września 2001 r. zawarł z Zakładem Energetycznym Ł., 
Teren S.A. w Ł. umowę sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług 
przesyłowych. W dniu 7 lutego 2006 r. pracownicy strony powodowej przybyli do 
budynku Zenona J. i dokonali niezapowiedzianej kontroli układu pomiarowo-
rozliczeniowego, stwierdzając istnienie samowolnie rozbudowanej wewnętrznej linii 
zasilania na strychu budynku. Przebudowa polegała na założeniu urządzenia 
zasilającego skrzynkę na zewnątrz budynku z nielegalnym licznikiem. Licznik ten 
zasilał pomieszczenia gospodarcze oraz skrzynkę rozdzielczą w piwnicy połączoną 
z instalacją budynku. W czasie kontroli układ nie był włączony. Po zakończeniu 
kontroli powódka wystawiła dnia 14 lutego 2006 r. fakturę VAT na kwotę 26 857,08 
zł i wezwała Zenona J. do zapłaty. W stosunku do niego toczyło się postępowanie 
karne w sprawie kradzieży energii w okresie od dnia 24 listopada 2003 r. do dnia 7 
lutego 2006 r., które zakończyło się wyrokiem uniewinniającym Sądu Rejonowego 
w Wieluniu z dnia 12 czerwca 2007 r. 
Sąd Rejonowy przyjął, że nie wykazano, aby istniejąca ingerencja w układ 
pomiarowy powodowała nielegalny pobór prądu. W ocenie Sądu Rejonowego, 
samo stwierdzenie ingerencji w układ pomiarowy nie jest wystarczające do uznania, 
że chodzi o nielegalny pobór energii. 
Przy rozpoznawaniu apelacji strony powodowej Sąd Okręgowy w Sieradzu 
powziął wątpliwość wyrażoną w zagadnieniu prawnym przedstawionym do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo 
energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm. – dalej: "Pr.energ."), w razie 
nielegalnego pobierania energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera 
opłaty za nielegalnie pobraną energię w wysokości określonej w taryfach lub 
dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Trybunał Konstytucyjny w 
uzasadnieniu wyroku z dnia 10 lipca 2006 r., K 37/04 (OTK-A Zb.Urz. 2006, nr 7, 
poz. 79) wyjaśnił, że w wypadku nielegalnego pobierania energii przedsiębiorstwo 
energetyczne ma do wyboru dwie możliwości: pobranie opłaty w wysokości 
określonej w taryfach za nielegalnie pobraną energię albo dochodzenie 
odszkodowania na zasadach ogólnych. 

W okolicznościach niniejszej sprawy jest bezsporne, że powódka dochodzi od 
pozwanych opłaty za nielegalnie pobraną energię, a nie odszkodowania „na 
zasadach ogólnych”. Definicję nielegalnego pobierania energii zawiera art. 3 pkt 18 
Pr.energ., zgodnie z którym, w jego pierwotnym brzmieniu, nielegalnym 
pobieraniem energii było pobieranie energii bez zawarcia umowy z 
przedsiębiorstwem lub niezgodnie z umową. Zmiana tego przepisu została 
dokonana w ustawie z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo 
energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 552). 
Obecnie nielegalnym pobieraniem energii jest pobieranie jej bez zawarcia umowy, z 
całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego lub 
przez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów 
dokonywanych przez układ pomiarowo-rozliczeniowy. Według art. 19 ustawy z dnia 
4 marca 2005 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w 
życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy tej ustawy, tym bardziej więc przepisy 
ustawy z dnia 4 marca 2005 r. stosuje się do spraw wszczętych po jej wejściu w 
życie. (...) 
Trzeba zgodzić się z poglądem wypowiadanym w orzecznictwie i 
piśmiennictwie, że przewidziana w art. 57 ust. 1 Pr.energ. opłata za nielegalnie 
pobraną energię ma charakter cywilnoprawny i odszkodowawczy. Nie ma natomiast 
podstaw do traktowania rozważanej opłaty jako mającej charakter kary ustawowej w 
rozumieniu art. 485 k.c., do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o karze 
umownej. Kara ustawowa, podobnie jak kara umowna, wiąże się funkcjonalnie z 
odpowiedzialnością za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a 
więc odpowiedzialnością kontraktową. Tymczasem art. 57 ust. 1 w związku z art. 3 
pkt 18 Pr.energ. obejmuje trzy różne stany faktyczne, które jednak nie polegają na 
niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy 
sprzedaży energii elektrycznej, ale stanowią delikt, określony w ustawie jako 
nielegalne pobieranie energii. W konsekwencji oczywiście niedopuszczalne jest 
odpowiednie stosowanie art. 484 § 1 zdanie pierwsze k.c., zgodnie z którym kara 
umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej wysokości bez względu na 
wysokość poniesionej szkody. Oznaczałoby to, że przedsiębiorstwo energetyczne 
jest zwolnione z obowiązku dowodzenia szkody i jej wysokości, co pozostawałoby w 
sprzeczności z wykładnią gramatyczną art. 57 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 18 
Pr.energ. Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że obowiązek wniesienia opłaty 

powstaje w wypadku nielegalnego „pobierania” energii, a więc faktycznego, a nie 
tylko potencjalnego, jej odbierania i korzystania z niej. Zostało to wyraźnie 
potwierdzone w § 40 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 2 lipca 2007 
r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w 
obrocie energią elektryczną (Dz.U. Nr 128, poz. 895 ze zm.), co jest zrozumiałe, 
gdyż przepisy aktu wykonawczego nie mogą być sprzeczne z ustawą. Wobec jasnej 
treści przepisu zbędne jest sięganie do dalszych metod wykładni, w szczególności 
takich, jak wykładnia funkcjonalna lub systemowa. (…)