III CZP 107/05

Uchwała z dnia 29 listopada 2005 r., III CZP 107/05 
 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "N.B.P." S.A. w G. przeciwko 
Kazimierzowi K., Grzegorzowi K. i Beacie M. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 29 listopada 2005 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 
września 2005 r.: 
"Czy dokonanie przez poręczyciela wekslowego zastrzeżenia o ograniczeniu 
czasowym poręczenia wekslowego wywiera w świetle treści art. 30 prawa 
wekslowego skutek w postaci nieważności poręczenia, czy tylko powoduje 
bezskuteczność samego zastrzeżenia?" 
podjął uchwałę: 
 
Zastrzeżenie, że poręczenie wekslowe jest ograniczone terminem 
końcowym, jest bezskuteczne; nie powoduje ono nieważności tego 
poręczenia. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku utrzymał w 
mocy nakaz zapłaty nakazujący pozwanym – poręczycielom wekslowym solidarne 
zapłacenie na rzecz powoda sumy wekslowej z odsetkami ustawowymi i kosztami 
procesu. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu pozwanych, że poręczenie, które 
opatrzone zostało klauzulą „poręczam do 12 miesięcy”, jako poręczenie 
ograniczone terminem, jest nieskuteczne. Rozpatrując apelację pozwanych od 
wymienionego wyroku Sąd Apelacyjny w Gdańsku powziął poważne wątpliwości, 

które ujął w przytoczonym na wstępie zagadnieniu prawnym i na podstawie art. 390 
§ 1 k.p.c. przedstawił je Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W piśmiennictwie utrzymuje się zgodnie, że poręczenie wekslowe nie może 
być ograniczone do pewnego czasu (terminu, daty) i pogląd ten, mimo iż zakaz taki 
nie został wyraźnie sformułowany w ustawie, jest trafny. Wynika on z wykładni 
a contrario art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe 
(Dz.U. Nr 37, poz. 282 – dalej: "Pr.weksl."), który przewiduje jedynie możliwość 
ograniczenia poręczenia do części sumy wekslowej. Wykładnia taka nie prowadzi 
do pewnych konkluzji, przemawia za nią jednak również wzgląd na właściwość 
poręczenia wekslowego, ograniczającą swobodę stron w ukształtowaniu jego treści 
(art. 3531 k.c.), w założeniu ustawodawcy poręczenie wekslowe jest bowiem 
zobowiązaniem o bardzo surowym charakterze i służy umocnieniu zobowiązania 
wekslowego. Dopuszczenie możliwości ograniczenia odpowiedzialności 
poręczyciela terminem końcowym czyniłoby z poręczenia wekslowego 
zabezpieczenie częstokroć iluzoryczne; z chwilą nadejścia oznaczonego terminu 
zobowiązanie poręczyciela wygasłoby. Mając w perspektywie wygaśnięcie 
zobowiązania, poręczyciel nie miałby żadnego interesu w dobrowolnym jego 
wykonaniu, przeciwnie, byłby zwykle zainteresowany w przedłużaniu postępowania 
sądowego i egzekucyjnego. Z chwilą wygaśnięcia zobowiązania pierwotnego 
wygasałyby również roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania 
zobowiązania. 
Skutki ograniczenia poręczenia wekslowego terminem końcowym są 
natomiast oceniane różnie. Zdaniem większości autorów, zastrzeżenie 
poręczyciela, że odpowiada tylko do oznaczonego terminu, należy uznać za 
bezskuteczne. Wyrażony też został pogląd, że poręczenie z zastrzeżeniem, iż 
poręczyciel odpowiada do określonej daty, jest nieskuteczne. Żadne z tych 
stanowisk nie zostało jednakże bliżej uzasadnione, nie były one też przedmiotem 
rozważań w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego. 
Pogląd, że niemożność zastrzeżenia, które ogranicza poręczenie wekslowe 
terminem końcowym, powoduje nieważność takiego zastrzeżenia, czyniąc je 
nieskutecznym, nie powinien budzić wątpliwości. Powstaje jednak pytanie, czy 
nieważność ta rozciąga się na całe poręczenie. 

Prawo wekslowe kwestii tej bezpośrednio nie rozstrzyga, nie wyłącza ono 
jednak stosowania do weksla – jeżeli nie sprzeciwia się to właściwości 
zobowiązania wekslowego – ogólnych reguł prawa cywilnego dotyczących wykładni 
czynności prawnych. Zgodnie z art. 58 § 3 k.c., jeżeli nieważnością dotknięta jest 
tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych 
części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych 
nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Tak w doktrynie, jak i w 
judykaturze (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 
czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168) istnieje zgoda co do 
tego, że ze względu na obiegową funkcję weksla i związaną z nim potrzebę ochrony 
bezpieczeństwa obrotu, jak również ze względu na formalizm zobowiązania 
wekslowego, wykładnia wekslowych oświadczeń woli nie może wykraczać poza 
treść samego dokumentu, a w szczególności nie może odwoływać się do 
rzeczywistej woli osób zaciągających zobowiązanie wekslowe. Dokonana zgodnie z 
tymi zasadami wykładnia zawartego w treści weksla oświadczenia o ograniczeniu 
czasowym poręczenia nie jest wystarczająca do przyjęcia, że bez takiego 
oświadczenia poręczenie nie byłoby udzielone. Prowadzi to do wniosku, że zgodnie 
z regułą przewidzianą w art. 58 § 3 k.c., nieważność wymienionego oświadczenia 
nie powoduje nieważności samego poręczenia. 
Zgodnie z art. 94 k.c., warunek niemożliwy, jak również warunek przeciwny 
ustawie lub zasadom współżycia społecznego pociąga za sobą nieważność 
czynności prawnej, gdy jest zawieszający; uważa się za nie zastrzeżony, gdy jest 
rozwiązujący. Wobec tego, że w myśl art. 116 § 2 k.c., jeżeli skutki czynności 
prawnej mają ustać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio przepisy o 
warunku rozwiązującym, zastrzeżenie przeciwnego ustawie terminu końcowego w 
ramach czynności prawnej powoduje, że termin ten uważa się za niezastrzeżony. 
Zasada ta nie sprzeciwia się właściwości zobowiązania wekslowego, można więc 
przyjąć, że ma ona zastosowanie do oceny skutków niedopuszczalnego 
zastrzeżenia terminu końcowego w ramach poręczenia wekslowego. 
Za poglądem, że zastrzeżenie ograniczające terminem końcowym poręczenie 
wekslowe nie powoduje nieważności poręczenia, przemawiają również pośrednio 
przepisy Prawa wekslowego. Wskazują one, że ze względu na charakter 
zobowiązania wekslowego, ich celem jest dążenie do utrzymania ważności tego 
zobowiązania, nawet jeżeli jego kształt nie odpowiada rzeczywistej woli podmiotu 

zaciągającego to zobowiązanie. Zgodnie z art. 9 ust. 2 Pr.weksl., w sytuacji, w 
której wystawca zwolnił się od odpowiedzialności za zapłatę weksla, zastrzeżenie 
takie uważa się za nienapisane. W myśl art. 12 ust. 1 Pr.weksl., indos powinien być 
bezwarunkowy, a warunki, od których uzależniono indos, uważa się za nienapisane. 
Odnosi się to niewątpliwie także – na zasadzie analogii – do indosu opatrzonego 
terminem. Wskazówka wynikająca z powołanych regulacji jest tym bardziej istotna, 
że – na co w literaturze zwraca się uwagę – poręczenie wekslowe wykazuje w 
zakresie związanej z nim odpowiedzialności za zobowiązanie wekslowe daleko 
idące podobieństwo do indosu, a rozróżnienie obu instytucji może niekiedy 
nastręczać trudności. 
Z przytoczonych względów podjęto uchwałę, jak wyżej.