III CZP 105/09

Uchwała z dnia 4 grudnia 2009 r., III CZP 105/09 
 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote 
Sędzia SN Kazimierz Zawada 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa syndyka masy upadłości – Artur O. -
Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "O." w M. przeciwko Adamowi W. o 
ustalenie i zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w 
dniu 4 grudnia 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 lipca 2009 r.: 
„Czy przepis art. 132 § 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe 
i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535) stanowiący, że syndyk, nadzorca sądowy albo 
zarządca nie ponosi opłat sądowych, ma również zastosowanie do roszczeń 
przewidzianych w art. 134 tej ustawy?” 
podjął uchwałę: 
 
Nie podlega opłacie sądowej wniesiony przez syndyka masy upadłości 
pozew o zasądzenie pieniężnej równowartości nieruchomości sprzedanej 
przez upadłego na podstawie umowy bezskutecznej w stosunku do masy 
upadłości (art. 132 ust. 2 w związku z art. 134 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – 
Prawo upadłościowe i naprawcze, jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 
1361). 
 
Uzasadnienie 
 
Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2009 r. przewodniczący w Sądzie Okręgowym  
w Płocku zwrócił syndykowi masy upadłości – na podstawie art. 1302 § 1 k.p.c. – 
pozew w części dotyczącej żądania zasądzenia kwoty 296 700 zł z tytułu 
równowartości nieruchomości, zbytych przez dłużnika na podstawie umowy 
sprzedaży bezskutecznej w stosunku do masy upadłości z powodu spełnienia 
przesłanek przewidzianych w art. 128 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo 

upadłościowe i naprawcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 – dalej: 
"Pr.u.n."). Przewodniczący nie podzielił stanowiska syndyka, że zgodnie z art. 132 
ust. 2 Pr.u.n. pozew nie podlega opłacie sądowej. Uznał, że przewidziane w 
przytoczonym przez syndyka przepisie zwolnienie od opłat sądowych nie dotyczy 
powództwa opartego na art. 134 Pr.u.n. 
Sąd Apelacyjny w Warszawie, rozpoznając zażalenie powoda, przedstawił – na 
podstawie art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 i art. 13 § 1 k.p.c. – przytoczone na 
wstępie zagadnienie prawne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przestawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy zakresu 
zwolnienia od opłat sądowych przewidzianego w art. 132 ust. 2 Pr.u.n. i sprowadza 
się – ze względu na konieczność wyjaśnienia stanowiącej przedmiot zagadnienia 
prawnego wątpliwości dla rozpoznania sprawy – do pytania, czy wniesiony przez 
syndyka masy upadłości pozew, oparty na art. 134 Pr.u.n., o zasądzenie pieniężnej 
równowartości nieruchomości sprzedanej przez upadłego na podstawie 
bezskutecznej w stosunku do masy upadłości umowy, jest objęty przewidzianym w 
art. 132 ust. 2 Pr.u.n. zwolnieniem od opłat sądowych. 
W orzecznictwie Sąd Najwyższego problem ten nie był przedmiotem rozważań 
zarówno w okresie obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 
dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 
118, poz. 512 ze zm. – dalej: „Pr.upadł.”), jak i po wejściu w życie Prawa 
upadłościowego i naprawczego. Warto dodać, że przewidziane w art. 132 ust. 2 
Pr.u.n. zwolnienie syndyka masy upadłości od opłat sądowych jest powtórzeniem 
regulacji zawartej w art. 57 § 1 Pr.upadł., wprowadzonej ustawą z dnia 31 lipca 
1997 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 
października 1934 r. – Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 
117, poz. 751). W literaturze podkreśla się, że celem tego ustawowego zwolnienia 
od opłaty sądowej jest ułatwienie syndykowi zaskarżania czynności upadłego, 
zdarza się bowiem, że w masie upadłości nie ma środków na uiszczenie opłat 
sądowych. 
Stanowiąca przedmiot rozstrzyganego zagadnienia kwestia nie wzbudziła 
szerszego zainteresowania w piśmiennictwie, a podejmujący ją autorzy wyrazili 
odmienne poglądy. Podniesiono, że przewidziane w art. 132 ust. 2 Pr.u.n. 
zwolnienie od opłat sądowych dotyczy każdego powództwa syndyka związanego z 

czynnościami dokonanymi przez upadłego z pokrzywdzeniem wierzycieli, a nie tylko 
powództwa o ustalenie albo uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną. 
Wskazano także – podkreślając jedynie, że z art. 132 ust 2 Pr.u.n. nie wynika 
wprost, o jakie powództwa w nim chodzi – iż omawiane zwolnienie od opłat 
sądowych nie dotyczy powództwa opartego na art. 134 Pr.u.n. 
W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że art. 134 Pr.u.n. reguluje 
konsekwencje bezskuteczności czynności upadłego w sytuacji, w której na 
podstawie takiej czynności składniki majątkowe wyszły z jego majątku, np. wskutek 
zbycia rzeczy lub prawa, albo do niego nie weszły, np. w wyniku zwolnienia z długu. 
Dotyczy to zarówno wypadku, w którym zachodzi bezskuteczność z mocy prawa 
(art. 127-128 Pr.u.n.), jak i bezskuteczność wynikająca z wyroku sądu (art. 527 k.c. 
w związku z art. 131 Pr.u.n.) lub postanowienia sędziego-komisarza (art. 129-130 
Pr.u.n.). Zgodnie z omawianym przepisem, bezskuteczność czynności upadłego 
rodzi po stronie syndyka roszczenie o wydanie do masy upadłości w naturze 
przedmiotów majątkowych, które ubyły z majątku upadłego albo do niego nie 
weszły, bądź roszczenie o zasądzenie – gdy przekazanie wymienionych 
przedmiotów w naturze jest niemożliwie – ich równowartości w pieniądzach. W razie 
odmowy przekazania tych przedmiotów albo ich równowartości do masy upadłości, 
syndyk powinien wytoczyć przeciwko osobie trzeciej odpowiednie powództwo o 
świadczenie; w toku sprawy bezskuteczność czynności upadłego podlega badaniu 
jako przesłanka rozstrzygnięcia (por. wyrok Sąd Najwyższego z dnia 3 października 
2007 r., IV CSK 184/07, OSNC 2008, nr 12, poz. 142). 
W literaturze nie budzi zastrzeżeń objęcie zwolnieniem od opłat sądowych 
przewidzianym w art. 132 ust. 2 Pr.u.n. – wnoszonego przez syndyka – powództwa 
o ustalenie oraz o uznanie czynności upadłego za bezskuteczną. Kontrowersja 
dotyczy jednie powództwa opartego na art. 134 Pr.u.n., trafne jest jednak 
zapatrywanie, że zwolnienie obejmuje także to powództwo. 
Za przyjętą interpretacją art. 132 ust. 2 Pr.u.n. przemawia przede wszystkim 
wykładnia językowa. Wynikająca z art. 132 ust. 1 Pr.u.n. legitymacja syndyka do 
wytoczenia powództwa dotyczy także powództwa opartego na art. 134 Pr.u.n. To 
oznacza, że również do tego powództwa znajduje zastosowanie przewidziane w art. 
132 ust. 2 Pr.u.n. zwolnienie syndyka od opłat sądowych, gdyż nie zostało ono 
uzależnione od rodzaju powództwa, zwłaszcza ograniczone tylko do powództwa o 
ustalenie albo uznanie czynności upadłego za bezskuteczną. Gdyby ustawodawca 

chciał takie ograniczenie wprowadzić, to – nadając interpretowanemu przepisowi 
odpowiednie brzmienie – dałby temu wyraz. 
Wykładnia funkcjonalna również dostarcza argumentów przemawiających za 
objęciem powództwa opartego na art. 134 Pr.u.n. zakresem omawianego 
zwolnienia od opłat sądowych. Podnoszony w literaturze wskazany cel 
wprowadzenia tego zwolnienia jest aktualny także w wypadku wytaczania przez 
syndyka powództwa o wydanie masie upadłości w naturze przedmiotów 
majątkowych, które ubyły z majątku upadłego albo do niego nie weszły, bądź 
powództwa o zasądzenie – gdy przekazanie wymienionych przedmiotów w naturze 
jest niemożliwe – ich pieniężnej równowartości. Objęcie omawianym zwolnieniem 
od opłat sądowych także tego powództwa ułatwia syndykowi odzyskanie 
należących do masy upadłości składników majątkowych oraz sprzyja realizacji celu 
postępowania upadłościowego i jego sprawności. Nie bez znaczenia jest też 
funkcjonalny związek art. 127-130 i art. 527 w związku z art. 131 oraz art. 134 
Pr.u.n. Powództwo oparte na art. 134 Pr.u.n. dotyczy sytuacji, w której z powodu 
bezskuteczności czynności upadłego nastąpił ubytek w majątku upadłego, a osoba 
zobowiązana do przekazania masie upadłości określonych składników majątkowych 
albo ich pieniężnej równowartości nie wykonuje dobrowolnie spoczywającego na 
niej obowiązku. Trudno zatem dopatrzyć się racjonalnych powodów 
przemawiających za wyłączeniem takiego powództwa syndyka z zakresu 
zwolnienia od opłat sądowych przewidzianego w art. 132 ust. 2 Pr.u.n. 
Umiejscowienie tego artykułu po przepisach regulujących bezskuteczność 
czynności upadłego, a przed art. 134 Pr.u.n., również nie może stanowić argumentu 
rozstrzygającego o ograniczeniu zwolnienia syndyka od opłat sądowych tylko do 
powództwa o ustalenie i uznanie czynności upadłego za bezskuteczną. 
Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.