III CZP 104/06

Sygn. akt III CZP 104/06 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 listopada 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Dariusz Zawistowski 
SSN Tadeusz Żyznowski 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z powództwa Polskiej Telefonii Komórkowej […] 
przeciwko P. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 8 listopada 2006 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy w W. 
postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2006 r.: 
 
"Czy art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c., stosowany do skarg na 
postanowienie referendarza sądowego na podstawie odsyłającego 
przepisu art. 398
23 § 2 k.p.c., nakazujący rozpoznanie skargi na 
postanowienie  referendarza sądowego w przedmiocie nałożenia na 
stronę obowiązku uiszczenia kosztów w składzie jednego sędziego 
dotyczy 
również 
postanowienia 
referendarza 
sądowego 
w  przedmiocie kosztów przyznanych w nakazie zapłaty (art. 394 § 1 
pkt 9 k.p.c.) ?" 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy 
rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy, działający w składzie jednoosobowym, skargi na 
rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w nakazie zapłaty wydanym przez 
referendarza sądowego.      
W uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego zagadnienie prawne  
wskazano, że przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie referendarza sądowego 
w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu sąd, w którym zostało 
wydane to postanowienie orzeka jako sąd drugiej instancji (art. 39823 § 2 k.p.c.). 
Przepis, art. 39823 § 3 k.p.c. nakazuje przy rozpoznaniu skargi odpowiednio 
stosować przepisy o zażaleniu. Dotyczy to również składu sądu, w której to kwestii 
winny być  stosowane dokładnie te same zasady co przy zażaleniu. W pierwszym 
rzędzie będzie  to art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c., zgodnie z którym: „rozpoznanie 
zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów 
sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia, odrzuceniu wniosku o zwolnienie oraz 
nałożenia na stronę obowiązku uiszczania kosztów i skazania na grzywnę 
następuje w składzie jednego sędziego”, a dopiero gdyby przepis ten nie znajdował 
zastosowania – przepisy o apelacji.       
Pierwszą wątpliwość Sądu Rejonowego wywołało sformułowanie art. 397 
§  2 zd. 2 k.p.c. w części w której mowa jest tamże o postanowieniu w  przedmiocie 
„odrzucenia wniosku  o zwolnienie oraz nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia 
kosztów i skazania na grzywnę” albowiem może być ono różnie interpretowane. 
Można całą zacytowaną część przepisu interpretować łącznie co oznaczałoby, 
że  skład jednoosobowy sądu uzasadniony jest tylko wtedy, gdy zostanie wydane 
postanowienie w treści którego znajdą się wszystkie trzy elementy: odrzucenie 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nałożenie na stronę obowiązku ich 
uiszczenia oraz skazanie jej na grzywnę. Aprobata dla takiego stanowiska 
prowadziłaby bezpośrednio do stwierdzenia, że skoro w konkretnej sprawie 
referendarz nie wydał postanowienia obejmującego wszystkie te rozstrzygnięcia, 
skarga nie może być  rozpoznana w składzie  jednego sędziego.  Jednakże  można 

 
 
3 
rozstrzygnięcia przytoczone w zacytowanym fragmencie przepisu interpretować 
rozdzielnie uznając, że jednoosobowy skład sądu występuje przy rozpoznaniu 
zażalenia na każdą z tamże opisanych czynności procesowych. Sąd Rejonowy 
opowiedział się za drugą z wymienionych możliwości, ale w związku z tym 
nasunęła się kolejna wątpliwość, czy zawarte w wydanym przez referendarza 
nakazie zapłaty rozstrzygnięcie o kosztach procesu stanowi postanowienie 
w  przedmiocie „nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia kosztów” o których 
mowa w art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:     
W pierwszej z podniesionych kwestii należy podzielić stanowisko Sądu 
Rejonowego, że przepis art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c. znajduje zastosowanie także 
wtedy, gdy zaskarżone postanowienie nie zawiera  łącznie wszystkich rozstrzygnięć 
w przedmiocie „odmowy zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcia takiego 
zwolnienia, odrzucenia wniosku o zwolnienie oraz nałożenia na stronę obowiązku 
uiszczenia kosztów i skazania na grzywnę”. Nawet więc, jeśli w  postanowieniu 
orzeczono o jednej z tych kwestii, rozpoznanie zażalenia na postanowienie sądu 
następuje w składzie jednoosobowym. Wprawdzie w  sformułowaniu przepisu użyte 
zostały łączniki „i”, „oraz”, które w logice są uznawane za wprowadzające 
koniunkcję, jednak oparcie się na wynikach tak ograniczonej wykładni byłoby 
nietrafne. Chociaż może zdarzyć się współistnienie w  jednym postanowieniu 
wszystkich tych rozstrzygnięć, to jednak wąskiej wykładni przepisu sprowadzającej 
jego działanie do szczególnego przypadku, sprzeciwia się kilka argumentów. 
 
Po pierwsze, nie sposób wyjaśnić jaki sens miałoby wprowadzanie 
jednoosobowego składu sądu w opisywanej wyjątkowej sytuacji, a trzyosobowego 
przy rozpoznawaniu zażalenia na każde z rozstrzygnięć osobno lub w innym, ale 
niepełnym układzie. Po drugie, skoro skład jednoosobowy rozpoznawałby skargę 
lub zażalenie na postanowienie zawierające łącznie wszystkie wyżej wymienione 
rozstrzygnięcia, to tym bardziej właściwe jest rozpoznawanie w takim składzie 
skargi lub zażalenia na postanowienie zawierające choćby jedno z tych 
rozstrzygnięć. P o trzecie nietrafny jest argument, że za łączną wykładnią art. 397 
§  2 zd. 2 k.p.c. przemawia wskazana w tym przepisie możliwość zaskarżenia 

 
 
4 
postanowienia o odrzuceniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, na które 
zgodnie z art. 107 ust. 2 zd. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
nie przysługuje zażalenie. Możliwa jest bowiem wykładnia, że art. 397 § 2 zd. 2 
k.p.c. dotyczy w tej części możliwości złożenia skargi na orzeczenie referendarza, 
natomiast art. 107 ust. 2 zd. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
wskazuje jedynie na niedopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie 
sądu. 
 
W świetle powyższego zasadny jest wniosek, że art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c. 
znajduje zastosowanie także wtedy, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane 
choćby w jednym z przedmiotów określonych w tym przepisie. Niezbędne staje się 
wobec tego rozważenie, jak powinno być rozumiane pojęcie „nałożenia na stronę 
obowiązku uiszczenia kosztów” – czy dotyczy ono także rozstrzygnięcia o kosztach 
procesu w wydanym przez referendarza nakazie zapłaty. 
 
Szereg argumentów przemawia za uznaniem, że art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c. nie 
znajduje zastosowania we wskazanej wyżej sytuacji. Przepis ten wprowadza 
wyjątkowe regulacje. Zgodnie z art. 39823 § 2 k.p.c. sąd, który funkcjonalnie 
występuje w charakterze sądu I instancji, rozpoznając skargę orzeka jako sąd 
II instancji. Powoduje to brak możliwości złożenia w toku instancji kolejnego 
zażalenia. Wstrzymanie wykonalności postanowienia referendarza w przedmiocie 
kosztów stanowi sytuację wyjątkową względem zasady, że wniesienie skargi 
powoduje utratę mocy orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. 
Wyjątkowość regulacji przemawia przeciwko wykładni rozszerzającej. 
 
Przepis art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c. w początkowym fragmencie odwołuje się 
wprost do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Składnia to do przyjęcia, 
że  następujący, później zwrot o „obowiązku uiszczenia kosztów” również powinien 
być uznany za dotyczący kosztów sądowych. Skoro bowiem w końcowej części art. 
397 § 2 zd. 2 k.p.c. zostało pominięte sprecyzowanie, o których kosztach mowa, 
należy wnosić, że ustawodawca uznał, iż nie jest potrzebne powtarzanie pełnej 
formuły „kosztów sądowych”, ponieważ typ kosztów został już wystarczająco 
określony w początkowym fragmencie tego przepisu. 

 
 
5 
 
Charakterystyczne jest także, że w opisie pierwszego z postanowień 
wymienionych w art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c. sformułowany został w pełnej postaci 
przedmiot postanowienia (odmowa zwolnienia od kosztów sądowych), natomiast 
kolejne pośrednio odwołują się do tego sformułowania, określając przedmiot 
rozstrzygnięcia w coraz bardziej skrótowej formie. 
 
Za dokonywaniem wykładni art. 397 § 2 zd. 2 k.p.c. z uwzględnieniem treści 
całego przepisu, a nie tylko brzmienia zwrotu o obowiązku uiszczenia kosztów 
przemawia zbieżny przedmiot regulacji dotyczącej materii zwolnienia od kosztów 
sądowych. Przemyślana, wręcz sekwencyjna kolejność wyklucza wniosek 
o  przypadkowym wymienieniu postanowienia o obowiązku uiszczenia kosztów 
w  otoczeniu postanowień w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych 
lub cofnięcia takiego zwolnienia, odrzucenia wniosku o zwolnienie i skazania na 
grzywnę. 
 
Ponadto nie można pominąć, że kompetencje referendarza w kwestii 
kosztów zasadniczo, związane są przede wszystkim ze sferą kosztów sądowych. 
Ustrojowe znaczenie ma w tym zakresie art. 147 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. 
– Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Jedynie 
w wyjątkowych przypadkach kompetencje referendarza obejmują rozstrzyganie 
o  kosztach procesu. 
 
Podsumowując, jednoosobowy skład sądu przewidziano w art. 397 § 2 k.p.c. 
jedynie dla rozpoznania zażalenia (odpowiednio skargi) na postanowienie związane 
z koniecznością ponoszeniu kosztów sądowych. Przepis ten nie ma natomiast 
zastosowania w przypadku, w którym skarga na postanowienie referendarza 
dotyczy kosztów procesu, a nie kosztów sądowych. 
 
W efekcie w niniejszej sprawie postanowienie o przedstawieniu zagadnienia 
prawnego na podstawie art. 390 k.p.c. powinno być wydane przez sąd orzekający 
w składzie trzech sędziów. Sąd Rejonowy, orzekający jako sąd drugiej instancji 
wydał więc to postanowienie w składzie, który nie był legitymowany do jego 
wydania. 
 
W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 r. wskazano, 
że Sąd Najwyższy odmawia podjęcia uchwały w wypadku, gdy postanowienie 

 
 
6 
o  przedstawieniu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. wydał 
skład sądu sprzeczny z przepisami prawa. Nie można zgodzić się, z poglądem, 
że  powyższe stanowisko straciło aktualność na skutek wejścia w życie ustawy 
z  dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym. Wydanie postanowienia 
o  przedstawieniu zagadnienia prawnego w warunkach nieważności postępowania 
(art. 379 pkt 7 k.p.c.) powoduje, że podjęta uchwała nie miałaby wpływu na wynik 
sprawy, co uzasadnia odmowę jej podjęcia na podstawie art. 61 § 1 obecnie 
obowiązującej ustawy o Sądzie Najwyższym.