III CZP 104/05

Uchwała z dnia 29 listopada 2005 r., III CZP 104/05 
 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "D.-P.", S.A. w B. przeciwko 
syndykowi masy upadłości "F.R.", sp. z o.o. w B. o wyłączenie z masy upadłości, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 29 listopada 2005 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy 
postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2005 r.: 
„Czy umowa przewłaszczenia, o której mowa w przepisie art. 101 ust. 2 
ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 
535 ze zm.) jest skuteczna względem masy upadłości także w wypadku, gdy 
umowa ta ma datę pewną uzyskaną w sposób określony w art. 81 § 2 pkt 2 k.c. lub 
art. 81 § 3 k.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
Umowa przewłaszczenia, o której mowa w art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 28 
lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze 
zm.), jest skuteczna względem masy upadłości także w wypadku, gdy umowa 
ta ma datę pewną uzyskaną w sposób określony w art. 81 § 2 i § 3 k.c. 
 
Uzasadnienie 
 
Zagadnienie przedstawione do rozstrzygnięcia powstało na tle stanu 
faktycznego, w którym Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „D.-P.” Wanda R., 
Grzegorz R., spółka jawna w B. wystąpiło przeciwko syndykowi masy upadłości 
"F.R.", spółka z o.o. w B. o wyłączenie z masy upadłości ruchomości, wierzytelności 
i świadczeń otrzymanych w zamian za zbyte mienie. Powód zawarł z "F.R." w dniu 
2 lipca 2003 r. umowę dotyczącą przewłaszczenia ruchomości na zabezpieczenie. 
Umowa została zawarta w formie pisemnej zwykłej, a w dniu 21 października 

2003 r. notariusz poświadczył okazanie tej umowy. W dniu 4 grudnia 2003 r. 
ogłoszona została upadłość "F.R.". 
Sąd pierwszej instancji oddalił żądanie, wskazując, że art.101 ust. 2 ustawy z 
dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze 
zm. – dalej: "Pr.u.n.") stanowi, iż umowa przeniesienia własności rzeczy, 
wierzytelności lub innego prawa zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest 
skuteczna względem masy upadłości, jeżeli została zawarta w formie pisemnej z 
datą pewną. Przez datę pewną, o której mowa w tym artykule, należy rozumieć 
formę uregulowaną w art. 81 § 1 k.c. Wystąpienie daty pewnej w wyniku innych 
zdarzeń (art. 81 § 2 i 3 k.c.) należy uznać za niewystarczające. Przepisu art. 101 
ust. 1 Pr.u.n. nie powinno się interpretować rozszerzające, gdyż ma on zapobiegać 
zawieraniu umów antydatowanych, które mogłyby wywrzeć niekorzystne skutki dla 
masy upadłości. 
Przy rozpatrywaniu apelacji Sąd Okręgowy w Bydgoszczy powziął poważne 
wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, wskazując, że 
zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie brak jednolitej wykładni pojęcia 
„forma pisemna z datą pewną”. W piśmiennictwie wskazuje się na istnienie daty 
pewnej sensu stricto, uregulowanej w art. 81 § 1 k.c., którą stanowi urzędowe 
poświadczenie daty dokonania czynności prawnej uzyskane w chwili dokonywania 
czynności. Taka szczególna forma polega na złożeniu oświadczenia woli na piśmie 
w określonej, urzędowo poświadczonej dacie dokonywania tej czynności. Obok niej 
występuje data pewna sensu largo, z którą mamy do czynienia, gdy fakt istnienia 
czynności prawnej w określonej dacie zostaje potwierdzony w wyniku zdarzeń 
opisanych w art. 81 § 2 i 3 k.c. W tym rozumieniu data pewna stanowi jedynie 
element formy utrwalenia treści oświadczenia woli, a nie jego złożenia i ma 
znaczenie przede wszystkim dowodowe. 
Także w orzecznictwie wskazuje się na niejednorodność konstrukcji daty 
pewnej, przede wszystkim ze względu na cel, jakiemu instytucja ta ma służyć. 
Zgodnie z regułami wykładni językowej, zwrot „pismo z datą pewną” należy 
rozumieć jako formę pisemną zawierającą datę pewną w rozumieniu art. 81 § 1 k.c.; 
poświadczeniu podlega data figurująca w akcie pisemnym obejmującym 
oświadczenie woli. Wykazanie zatem daty pewnej umowy, dla której zastrzeżona 
jest forma pisemna z datą pewną, wymaga wykazania urzędowego poświadczenia 
daty złożenia przez strony oświadczeń woli. Nie sposób przyjąć, żeby czynność 

prawna, która nie została zawarta w przewidzianej prawem formie szczególnej, 
mogła być następnie „zaopatrzona w datę pewną w trybie art. 81 § 2 pkt 1 i 2 k.c.” 
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2003 r., V CK 455/02, "Rejent" 
2004, nr 10, s. 134). Prezentowane jest jednak także odmienne stanowisko, że 
wymaganie zawarcia umowy na piśmie z datą pewną jest spełnione również wtedy, 
gdy zachodzą okoliczności określone w art. 81 § 2 k.c. (zob. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2001 r., II CKN 1323/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 
177). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Należy podzielić wypowiadany zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie 
pogląd, że szczególna forma czynności prawnej, jaką jest pismo z datą pewną (art. 
81 k.c.), ma charakter niejednorodny. Już z samej konstrukcji powołanego przepisu 
wynika, że ustawodawca rozróżnia właściwą datę pewną (data pewna sensu stricto) 
polegającą na urzędowym poświadczeniu daty dokonania czynności prawnej (art. 
81 § 1 k.c.) oraz datę pewną w szerokim znaczeniu (sensu largo), którą czynność 
prawna nabywa później niż w dacie jej dokonania, w wypadkach wskazanych w art. 
81 § 2 i 3 k.c. Cecha pewności w tych sytuacjach dotyczy jednak nie daty 
dokonania czynności w określonym dokładnie momencie, ale istnienia czynności 
prawnej w chwili, gdy czynność prawna „nabyła” datę pewną w wyniku stwierdzenia 
dokonania czynności prawnej w dokumencie urzędowym – od daty dokumentu 
urzędowego (art. 81 § 2 pkt 1 k.c.); w wyniku umieszczenia wzmianki przez organ 
państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego lub przez notariusza – od 
daty wzmianki (art. 81 § 2 pkt 2 k.c.) bądź na skutek śmierci jednej z osób 
podpisanych na dokumencie – od daty śmierci tej osoby (art. 81 § 2 k.c.). 
Ustawa nie rozstrzyga, czy wymóg zachowania formy pisemnej z datą pewną 
jest zachowany we wszystkich wskazanych wyżej przypadkach, czy też jedynie w 
sytuacjach określonych w art. 81 § 1 k.c. Rozstrzygnięcie tej kwestii w sposób 
generalny, wymagające rozważań o charakterze teoretycznym, nie jest niezbędne 
do rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego. Można jedynie 
zasygnalizować, że przyjęcie występowania dwóch pojęć daty pewnej nie pociąga 
za sobą stwierdzenia, iż wymóg dokonania czynności prawnej w formie pisemnej z 
datą pewną jest spełniony jedynie wówczas, gdy nastąpiło urzędowe poświadczenie 
daty dokonania czynności prawnej (art. 81 § 1 k.c.). 

Odnosząc się natomiast do istoty zagadnienia prawnego przedstawionego 
Sądowi Najwyższemu, należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że stosownie do 
art. 101 ust. 2 Pr.u.n., umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub 
innego prawa zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest skuteczna wobec 
masy upadłości, gdy została zawarta w formie pisemnej z datą pewną. Forma ta 
jest zachowana zarówno wówczas, gdy nastąpiło urzędowe poświadczenie daty 
dokonania czynności prawnej (art. 81 § 1 k.c.), jak i wówczas, gdy czynność prawna 
uzyskała datę pewną na skutek zdarzeń wymienionych w art. 81 § 2 i § 3 k.c. 
Za taką wykładnią przemawia w pierwszej kolejności ratio legis art.101 ust. 2 
Pr.u.n. Celem wprowadzenia tego przepisu było zapobieżenie możliwości zmowy 
upadłego dłużnika z jednym lub niektórymi wierzycielami i antydatowanie zawartej 
już po ogłoszeniu upadłości umowy przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności 
lub innego prawa, zawartej dla zabezpieczenia wierzytelności. Umowa taka 
bowiem, jeżeli została zawarta w formie pisemnej z datą pewną, jest skuteczna 
wobec masy upadłości i może prowadzić do pogorszenia sytuacji innych wierzycieli 
upadłego. Jest oczywiste, że uzyskanie przez czynność prawną daty pewnej w 
wyniku zdarzeń określonych w art. 81 § 2 i § 3 k.c. nie prowadzi do obejścia art. 101 
ust. 2 Pr.u.n., z daty pewnej, także sensu largo, wynika bowiem, że umowa została 
sporządzona przed ogłoszeniem upadłości. Wprawdzie konkretna data dokonania 
czynności prawnej może pozostać niepewna, jednak „nabycie" daty pewnej przed 
ogłoszeniem upadłości dłużnika wystarcza, aby wykluczyć możliwość działania na 
szkodę innych wierzycieli przez antydatowanie zawartej umowy. Data pewna 
uzyskana w sposób przewidziany w art. 81 § 2 i § 3 k.c. dowodzi, że umowa 
przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa w celu 
zabezpieczenia wierzytelności nie została zawarta po ogłoszeniu upadłości lub w 
dniu ogłoszenia upadłości. 
Należy ponadto zauważyć, że wymóg zachowania formy pisemnej z datą 
pewną został wprowadzony dla wywołania określonych skutków prawnych (ad 
eventum). Powoduje to, że w odniesieniu do rozstrzygniętego zagadnienia 
prawnego nieaktualne są argumenty zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 19 listopada 2003 r., V CK 455/02, a wykładnia językowa, 
zarówno art.101 ust. 2 Pr.u.n., jak i art. 81 k.c., nie wyklucza stanowiska zajętego w 
podjętej uchwale.