III CZP 103/08

Uchwała z dnia 26 listopada 2008 r., III CZP 103/08 
 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) 
Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa D. Centrum Chorób Płuc we W. 
przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej w W. o 
zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 
listopada 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy we 
Wrocławiu postanowieniem z dnia 28 maja 2008 r.: 
"Czy osobę, której udzielono przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności 
na podstawie przepisu art. 153 § 1 k.k.w. w trakcie leczenia szpitalnego należało 
nadal traktować jako skazanego w rozumieniu przepisu art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 
k.k.w. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 lutego 2004 r. w sprawie 
sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń zdrowotnych 
udzielanych osobom nieposiadającym uprawnień z tytułu ubezpieczenia 
zdrowotnego (Dz.U. Nr 31, poz. 274)?" 
podjął uchwałę: 
 
Osoba, której udzielono przerwy w wykonaniu kary na podstawie art. 153 
§ 1 k.k.w., nie jest skazanym uprawnionym do bezpłatnej opieki medycznej 
określonej w art. 115 § 1 k.k.w. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu wyrokiem z dnia 25 
września 2007 r. zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Centralnego Zarządu 
Służby Więziennej na rzecz D. Centrum Chorób Płuc w W. kwotę 33 600 zł z 
odsetkami tytułem kosztów hospitalizacji skazanego Piotra K. Ustalił, że Szpital 
Zakładu Karnego nr 1 w W., wobec braku możliwości dalszego leczenia w 
warunkach więziennych skazanego Piotra K., skierował go na hospitalizację, a Sąd 

Okręgowy we Wrocławiu udzielił mu przerwy w wykonaniu kary pozbawienia 
wolności na okres sześciu miesięcy (art. 153 § 1 k.k.w.). Uznał, że przerwa w 
odbywaniu kary pozbawienia wolności nie wpływa na utratę statusu skazanego ani 
na pozbawienie praw wynikających z art.102 i 115 k.k.w. 
Rozpoznając apelację pozwanego, Sąd Okręgowy we Wrocławiu powziął 
poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu 
zagadnieniu prawnym, przytoczonym na wstępie. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Istota przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się do odpowiedzi 
na pytanie, czy osoba, której udzielono przerwy w wykonywaniu kary pozbawienia 
wolności na podstawie art. 153 § 1 k.k.w., jest skazanym w rozumieniu art. 102 pkt 
1 i art. 115 § 1 k.k.w.; pierwszy z tych przepisów stanowi m.in., że skazany ma 
prawo do świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny, a drugi, że 
skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły 
sanitarne. 
W myśl art. 153 § 1 k.k.w., sąd penitencjarny udziela przerwy w wykonaniu 
kary pozbawienia wolności w przypadku określonym w art. 150 § 1 k.k.w. do czasu 
ustania przeszkody. W art. 150 § 1 k.k.w. mowa jest o chorobie psychicznej lub 
innej ciężkiej chorobie uniemożliwiającej wykonanie kary. Z kolei w art. 154 k.k.w. 
wprowadzono szczególną zasadę dotyczącą wykonalności orzeczenia sądu w 
przedmiocie udzielenia przerwy, które podlega wykonaniu bezzwłocznie, jeżeli 
zostało wydane na wniosek prokuratora albo jeżeli prokurator oświadczył, że nie 
sprzeciwia się udzieleniu przerwy. W takiej sytuacji postanowienie w przedmiocie 
udzielenia przerwy podlega wykonaniu z chwilą wydania, a skazany zostaje 
zwolniony z zakładu karnego. Skazany w okresie przerwy podlega wprawdzie 
rygorom kodeksu karnego wykonawczego (art. 5 § 1), jednak nie w zakresie 
określonym przez przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności; czas 
trwania przerwy nie jest zaliczany na poczet tej kary. 
Taka wykładnia pojęcia "przerwy" w wykonaniu kary pozbawienia wolności 
prowadzi do wniosku, że osoba skazana na tę karę nie odbywa jej w trakcie 
przerwy orzeczonej na podstawie art. 153 § 1 k.k.w., a w konsekwencji nie jest 
skazanym w rozumieniu art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w 
Argumentów na rzecz takiego stanowiska dostarcza także wykładnia 
systemowa i funkcjonalna art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w. Wykładnia systemowa 

tych przepisów zawartych w części dotyczącej wykonywania kary pozbawienia 
wolności (oddziale 4 "Prawa i obowiązki skazanego", rozdziale X. "Kara 
pozbawienia wolności"), a nie wśród przepisów ogólnych kodeksu, wskazuje 
jednoznacznie, że są one adresowane do osób pozbawionych wolności. Nie ulega 
przy tym wątpliwości, że celem uregulowań zawartych w art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 
k.k.w. było zapewnienie świadczeń zdrowotnych osobie, która faktycznie odbywa 
karę pozbawienia wolności. Katalog praw zawartych w tych przepisach 
jednoznacznie wskazuje, że tyczy on osoby przebywającej w zakładzie karnym. 
Poza tym, Państwo jest zobowiązane zapewnić takiej osobie odpowiednie, 
humanitarne warunki odbywania kary, gdyż zachowuje ona prawa i wolności 
obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego 
na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. 
Podstawowym wyznacznikiem praw osoby pozbawionej wolności jest 
wynikająca z art. 4 k.k.w. zasada, że kary, środki karne, zabezpieczające i 
zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności 
ludzkiej skazanego. Przepis ten nawiązuje bezpośrednio do międzynarodowych 
aktów dotyczących ochrony praw człowieka (por. art. 5 Powszechnej Deklaracji 
Praw Człowieka, art. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i 
Politycznych, przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 16 grudnia 1966 r., 
Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 168 oraz art. 3 konwencji o ochronie praw 
człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 
1950 r., Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Poszanowanie godności każdego 
człowieka, w tym osoby pozbawionej wolności, należy do fundamentalnych zasad 
polskiego porządku konstytucyjnego, dlatego w art. 102 pkt 1 k.k.w. wymieniono 
prawo skazanego do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia 
wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń 
zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny. Osoba pozbawiona wolności nie 
ma w tym zakresie możliwości wyboru i jest całkowicie zależna od działań organów 
państwowych, natomiast osoba przebywająca na wolności – nawet skazana – sama 
odpowiada za zapewnienie swoich warunków życia, a w sytuacjach trudnych 
powinna jej zostać zapewniona pomoc na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 
r. o pomocy społecznej (jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). 

Argumenty te uzasadniają wniosek, że osoba której udzielono przerwy w 
wykonaniu kary na podstawie art. 153 § 1 k.k.w. nie jest skazanym uprawnionym do 
bezpłatnej opieki medycznej określonej w art. 115 § 1 k.k.w. 
Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, czy takie rozumienie art. 115 § 1 k.k.w. 
jest do pogodzenia z zasadami równości wobec prawa oraz równego traktowania 
przez władzę publiczną (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Przystępując do rozważań tej 
wątpliwości, należy stwierdzić, że właśnie zasada równości wobec prawa stanowi 
argument na poparcie zajętego stanowiska. Uznanie, że skazani, którym udzielono 
przerwy mają prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, stanowiłoby bowiem 
nadmierne uprzywilejowanie osób prawomocnie skazanych na karę pozbawienia 
wolności w stosunku do innych obywateli. Tytułem uprzywilejowania byłby fakt 
ciężkiego naruszenia prawa, prowadzący w konsekwencji do osadzenia w zakładzie 
karnym. Osoby, które nie dopuściły się takiego naruszenia muszą uzyskać tytuł do 
ubezpieczenia i opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne w trybie określonym 
przez właściwe przepisy. 
Na marginesie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, 
że koszty świadczeń spełnionych w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia (art. 7 
ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, jedn. tekst: Dz.U. z 
2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.; art. 30 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie 
lekarza i lekarza dentysty, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 21, poz. 204 ze zm.) 
ponosi Narodowy Fundusz Zdrowia. Pogląd ten dotyczy nie tylko świadczeń dla 
osób ubezpieczonych (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III 
CSK 53/05, nie publ., z dnia 25 maja 2006 r., II CK 343/05, nie publ., i z dnia 5 lipca 
2007 r., II CSK 141/07, nie publ.), lecz także świadczeń dla osób 
nieubezpieczonych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CSK 
125/07, nie publ.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.