III CZP 101/12

Sygn. akt III CZP 101/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 20 lutego 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z wniosku PGE Dystrybucji S.A. z siedzibą w L. 
przy uczestnictwie Przedsiębiorstwa Turystycznego "C. M." S.A. 
z siedzibą w G. 
o ustanowienie służebności przesyłu, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 20 lutego 2013 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 30 października 2012 r.,  
 
"Czy roszczenie z art. 3052 k.c. o ustanowienie służebności 
przesyłu ulega przedawnieniu?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Roszczenie 
o 
ustanowienie 
służebności 
przesyłu 
przewidziane w art. 3052 § 1 k.c. nie ulega przedawnieniu. 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
   
 Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie 
prawne powstało w sprawie, w której PGE Dystrybucja S.A. w L. wniosła 
o ustanowienie służebności przesyłu na jej rzecz i na rzecz każdoczesnego 
właściciela urządzeń elektroenergetycznych posadowionych na nieruchomości 
pozostającej w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Turystycznego „C. M.” 
S.A. w G. które w odpowiedzi na wniosek podniosło między innymi zarzut 
przedawnienia roszczenia. 
    
Sąd pierwszej instancji, podzielając ten zarzut, stwierdził, że roszczenie 
o ustanowienie służebności przesyłu, jako roszczenie majątkowe i związane 
z prowadzeniem działalności gospodarczej, ulega 3-letniemu przedawnieniu, 
zgodnie z art. 117 § 1 i art. 118 k.c., a bieg terminu przedawnienia rozpoczął się 
z dniem 3 sierpnia 2008 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 
2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 
117, poz. 731 - dalej: „ustawa nowelizująca k.c.”), wprowadzającej do kodeksu 
cywilnego przepisy art. 3051- 3054, gdyż od tej chwili stało się możliwe dochodzenie 
przed sądem ustanowienia służebności przesyłu. Z uwagi na to, że w spawie 
wniosek w tym przedmiocie złożony został w dniu 23 kwietnia 2012 r., a więc 
po  upływie 3-letniego przedawnienia, Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 
13 czerwca 2012 r. wniosek ten oddalił. 
    
Rozpoznając apelację wnioskodawcy Sąd drugiej instancji powziął poważną 
wątpliwość, czy roszczenie przewidziane w art. 3052 k.c. w ogóle ulega 
przedawnieniu, wskazując, że w tym przedmiocie w literaturze wyrażane są dwa 
przeciwstawne stanowiska. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
   
Z uwagi na to, że, zgodnie z art. 390 k.p.c., zagadnienie prawne stanowiące 
przedmiot pytania sądu drugiej instancji może dotyczyć jedynie takich problemów 
prawnych, które pozostają w związku z rozpoznaniem sprawy i rozstrzygnięciem 
środka odwoławczego, rozważania Sądu Najwyższego dotyczące przedstawionego 
w sprawie zagadnienia prawnego i odpowiedź na nie, będą ograniczone do kwestii 
przedawnienia roszczenia przewidzianego w art. 3052 § 1 k.c., a więc roszczenia 

 
3 
o ustanowienie służebności przesyłu zgłoszonego przez przedsiębiorcę, gdyż 
przedmiotem sprawy jest takie roszczenie, a nie, przewidziane w art. 3052 § 2 k.c., 
roszczenie właściciela nieruchomości o ustanowienie takiej służebności. 
    
Jak słusznie stwierdził Sąd drugiej instancji, przewidziane w art. 3052 § 1 k.c. 
żądanie ustanowienia służebności przesyłu, jest prawem podmiotowym mającym 
postać 
roszczenia 
obejmującego 
żądanie 
złożenia 
oświadczenia 
woli 
o ustanowieniu służebności. Jako wiążące się bezpośrednio ze sferą interesów 
majątkowych przedsiębiorcy przesyłowego, jest bez wątpienia roszczeniem 
o charakterze majątkowym.  
Zgodnie z art. 117 § 1 k.c., roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu, 
z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie.  Ponieważ żaden przepis nie 
wyłącza 
przedawnienia 
roszczenia 
o 
ustanowienie 
służebności 
przesyłu, 
w literaturze wyrażane jest stanowisko, że roszczenia te ulegają przedawnieniu 
na  ogólnych zasadach, a termin przedawnienia, zgodnie z art. 118 k.c., wynosi 
dziesięć lub trzy lata, w zależności od tego, czy roszczenie jest związane czy nie 
z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przyjmuje się też, że bieg terminu 
przedawnienia roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu rozpoczyna się 
z chwilą zaistnienie stanu faktycznego odpowiadającego hipotezie art. 3051 k.c., 
a więc dla przedsiębiorcy już z chwilą potwierdzenia, w drodze odpowiedniej decyzji 
administracyjnej, jego zamiaru wybudowania urządzenia przesyłowego. W sytuacji, 
gdy urządzenie to powstało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej k.c., 
termin przedawnienia może rozpocząć się nie wcześniej niż od dnia 3 sierpnia 
2008 r., a więc od wejścia w życie tej ustawy, wprowadzającej do kodeksu przepisy 
o służebności przesyłu, w tym art. 3052, umożliwiający dochodzenie przed sądem 
roszczenia o ustanowienie takiej służebności. 
Jednakże w literaturze wyrażane są również poglądy przeciwne, wskazujące, 
że 
mimo 
braku 
przepisu, 
który 
wyłączałby 
przedawnienie 
roszczenia 
o ustanowienie służebności przesyłu, roszczenie to nie ulega przedawnieniu 
ze względu na swoje właściwości i specyficzny charakter wyrażający się w ścisłym 
związku roszczenia ze stanem faktycznym i prawnorzeczowym stanowiącym 
hipotezę art. 3052 k.c. Roszczenie to bowiem istnieje tak długo, jak długo utrzymuje 

 
4 
się na gruncie stan pozwalający na żądanie ustanowienia służebności przesyłu 
i tak długo istnieje też możliwość dochodzenia tego roszczenia. Dopóki  zatem 
na gruncie trwa stan faktyczny odpowiadający hipotezie art. 3052 k.c., roszczenie 
o ustanowienie służebności przesyłu nie może ulec przedawnieniu, natomiast 
z chwilą ustania tego stanu faktycznego, roszczenie o ustanowienie służebności 
przesyłu przestaje istnieć, a zatem ocena przedawnienia takiego roszczenia jest 
bezprzedmiotowa. 
Stanowisko to należy podzielić.   
  
 Okoliczność, że żaden przepis nie wyłącza przedawnienia roszczenia 
przedsiębiorcy 
o 
ustanowienie 
służebności 
przesyłu, 
mającego 
charakter 
majątkowy, nie wyklucza możliwości uznania, że jest to roszczenie nie ulegające 
przedawnieniu. Wprawdzie, zgodnie z art. 117 § 1 k.c. zasadą jest, że roszczenia 
majątkowe ulegają przedawnieniu, a wyjątki od tej zasady powinny wynikać 
z określonego przepisu ustawy, a zatem nie można ich domniemywać, czy też 
przyjmować ich istnienia w drodze analogii, jednak w literaturze i orzecznictwie 
przyjmuje się niemal jednolicie, że wyjątki od zasady przedawnialności roszczeń 
majątkowych mogą wynikać także z właściwości roszczenia, odbiegającej 
od innych tego rodzaju roszczeń. Jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie 
i literaturze, że między innymi nie ulega przedawnieniu przewidziane w art. 231 § 1 
k.c. roszczenia posiadacza o przeniesienie własności działki zajętej pod budowę 
na cudzym gruncie (porównaj uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r. 
III CZP 15/68, OSNC z 2968, nr 8-9, poz. 138 oraz wyroki z dnia 13 grudnia 2007 r. 
I CSK 364/07, z dnia 15 stycznia 2009 r. I CSK 333/07, z dnia 21 czerwca 2011 r. 
I CSK 555/10 i z dnia 9 maja 2012r. V CSK 236/11, OSNC-ZD z 2009 r, nr 4, 
poz. 97).  
Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 18 marca 1968 r. III CZP 15/68 
stwierdził, że roszczenie to wygasa z chwilą definitywnej utraty posiadania 
przez  samoistnego posiadacza działki gruntu, na której wzniósł on budynek lub 
inne urządzenie i nie ulega przedawnieniu, a nieprzedawnialność roszczenia 
wywiódł z jego specyfiki i istoty, odbiegającej od innych roszczeń majątkowych. 
Wskazał, że odmienność ta wynika z kilku okoliczności, między innymi  

 
5 
ze szczególnych przesłanek faktycznych roszczenia, które ustawodawca określił 
ściśle w hipotezie art. 231 § 1 k.c. Roszczenie to istnieje tylko tak długo, jak długo 
trwa stan faktyczny określony w przepisie, a wraz ze zmianą tego stanu, wygasa. 
Ustawodawca więc określił przesłanki powstania i wygaśnięcia roszczenia 
w sposób autonomiczny, co wyklucza stosowanie do nich ogólnych przepisów 
o przedawnieniu. Ze względu na tę właściwość roszczenia przyjęcie, że ulega 
ono przedawnieniu byłoby nieuzasadnione także z przyczyn funkcjonalnych, 
gdyż prowadziłoby do stanu, w którym posiadacz pozostawałby w korzystniejszej 
sytuacji prawnej w początkowej fazie posiadania niż w miarę upływu czasu, chociaż 
z całokształtu przepisów o posiadaniu wynika, iż w miarę upływu czasu zyskuje 
ono  na znaczeniu, gdyż może prowadzić do zasiedzenia prawa. Możliwość 
przedawnienia roszczenia przewidzianego w art. 231 § 1 k.c. prowadziłaby 
w efekcie do sprzeczności z instytucją zasiedzenia. 
    
W 
literaturze 
podobne 
argumenty 
przytacza 
się 
na 
uzasadnienie 
jednolicie  wyrażanego poglądu o nieprzedawnialności roszczenia właściciela 
nieruchomości o ustanowienie służebności gruntowej w razie przekroczenia 
granicy  przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia (art. 151 zd. 2 k.c.) 
oraz roszczenia o ustanowienie służebności drogi koniecznej, przewidzianego 
w art. 145 i art. 146 k.c., wskazując również na „stałą odnawialność” tego rodzaju 
roszczeń, które nie mogą ulec przedawnieniu, gdyż leżący u ich podstaw 
stan  faktyczny ma  charakter trwały, a zatem roszczenie ustawicznie powstaje na 
nowo. Przyjmowane zgodnie stanowisko o nieprzedawnialności roszczenia 
o ustanowienie drogi koniecznej ma o   tyle istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia 
przedstawionego zagadnienia prawnego, że nie ulega wątpliwości, iż konstrukcja 
służebności 
przesyłu 
wykazuje znaczne 
podobieństwo 
do 
służebności 
drogi koniecznej, tak znaczne, że przed wejściem w życie ustawy nowelizacyjnej, 
wprowadzającej do kodeksu cywilnego przepisy o służebności przesyłu, 
Sąd  Najwyższy wskazywał, jako podstawę ustanowienia prawa o takiej treści, 
przepisy art. 145 k.c., stosowane w drodze  analogii (porównaj między innymi 
uchwałę z dnia 30 sierpnia 1991 r. III  CZP 73/91, OSNC z 1992 r., nr 4, poz. 53). 
Przedstawiane argumenty uzasadniające nieprzedawnialność tego roszczenia 

 
6 
mogą być zatem odniesione w całości także do roszczenia o ustanowienie 
służebności przesyłu. 
   
W konsekwencji trzeba przyjąć, 
że szczególna cecha roszczenia 
przewidzianego w art. 3052 § 1 k.c., jaką jest jego ścisły związek ze stanem 
faktycznym stanowiącym hipotezę tego przepisu, a więc z określoną, trwałą 
sytuacją faktyczną na nieruchomości, sprawia, że roszczenie to istnieje tak długo, 
jak długo trwa ta sytuacja, a  po jej zmianie wygasa. Nie ulega więc przedawnieniu, 
gdyż ustawodawca w sposób odrębny i szczególny ukształtował możliwość jego 
dochodzenia i instytucja przedawnienia nie może znaleźć zastosowania do tego 
rodzaju regulacji. 
   
Za taką wykładnią art. 3052 § 1 k.c. przemawiają nie tylko powyższe 
argumenty odwołujące się do specyfiki roszczenia w nim przewidzianego lecz także 
argumenty celowościowo-funkcjonalne.  
Nie ulega wątpliwości, że celem regulacji przewidzianej w art. 3051-3054 k.c., 
a w szczególności celem wprowadzenia roszczenia przewidzianego w art. 3052 
k.c., było ułatwienie uporządkowania stosunków prawnych związanych z istnieniem, 
często 
od 
wielu 
lat, 
infrastruktury 
przesyłowej 
na 
cudzym 
gruncie. 
Chodziło  o zapewnienie odpowiednich instrumentów prawnych pozwalających 
przedsiębiorcom przesyłowym na uzyskanie trwałego i pewnego tytułu prawnego 
do utrzymywania na cudzym gruncie urządzeń przesyłowych, przy jednoczesnej 
ochronie interesów właściciela gruntu. Zważywszy, że celem wprowadzenia 
roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu  było nie tylko uregulowanie tych 
kwestii na przyszłość, lecz również, a może nawet przede wszystkim, 
uporządkowanie trwających od wielu lat stanów faktycznych niekorzystnych 
z  punktu 
widzenia 
społecznego, 
przyjęcie 
przedawnialności 
roszczenia 
przewidzianego w art. 3052 § 1 k.c.  nie dałoby się pogodzić z powyższym celem tej 
regulacji, gdyż w sposób znaczący ograniczałoby  jej skuteczność. W praktyce nie 
zostaliby nią objęci przedsiębiorcy, którzy utrzymywali urządzenia przesyłowe 
na cudzym gruncie w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej i z różnych 
przyczyn, nie zdążyli wystąpić z roszczeniem o ustanowienie służebności przesyłu 
przed dniem 3 sierpnia 2011 r. Ponieważ w wielu wypadkach długotrwałego 

 
7 
utrzymywania takiego stanu na gruncie zebranie dokumentacji niezbędnej 
do dochodzenia omawianego roszczenia mogło okazać się czasochłonne, problem 
ten może dotyczyć bardzo wielu przedsiębiorców. Co za tym idzie przedsiębiorcy 
ci w dalszym ciągu nie mogliby uzyskać pewnego i trwałego tytułu prawnego 
do korzystania w tym zakresie z cudzego gruntu. Zawieranie z właścicielem 
nieruchomości umów o korzystaniu z gruntu prowadziłoby jedynie do nawiązania 
stosunków 
obligacyjnych, 
z 
natury 
rzeczy 
znacznie 
mniej trwałych 
niż 
prawnorzeczowe i, co istotniejsze, pozbawiałoby przedsiębiorcę możliwości nabycia 
służebności przesyłu przez zasiedzenie wobec zmiany charakteru posiadania 
w wyniku zawarcia takiej umowy. Przedsiębiorcy ci nie mogliby zatem w żaden 
trwały sposób uregulować swojej sytuacji na gruncie, co jest niewątpliwie sprzeczne 
z interesem publicznym i jako takie stało się przyczyną wprowadzenia do kodeksu 
cywilnego służebności przesyłu i roszczenia o jej ustanowienie. Sytuacja taka 
nie  byłaby też korzystne dla właścicieli nieruchomości, którzy praktycznie 
pozbawieni są możliwości żądania usunięcia urządzeń przesyłowych ze swojej 
nieruchomości, jako służących do zaspokajania istotnych potrzeb publicznych 
(porównaj między innymi uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 
21 stycznia 2011 r. III CZP 124/10, OSNC z 2011 r., nr 9, poz. 99 i wyrok z dnia 
22 stycznia 2010 r. V CSK 239/09, niepubl.), a w przypadku przyjęcia 
przedawnialności roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu, pozbawieni 
byliby też możliwości żądania odpowiedniego wynagrodzenia w 
zamian 
za ustanowienie takiej służebności. Nie mają również w istocie żadnego 
skutecznego instrumentu prawnego do zapewnienia sobie trwałej i odpowiedniej 
rekompensaty za ograniczenie ich prawa własności dla dobra publicznego. 
Możliwość szerokiego wykorzystania instytucji służebności przesyłu zapobiega tego 
rodzaju niekorzystnym sytuacjom i jest dodatkowym argumentem uzasadniającym 
przyjęcie, że roszczenie przedsiębiorcy o ustanowienie takiej służebności nie ulega 
przedawnieniu.  
Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w uchwale.