III CZP 100/03

Uchwała z dnia 7 stycznia 2004 r., III CZP 100/03 
 
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski 
Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miasta Ł. przeciwko Wspólnocie 
Mieszkaniowej Nieruchomości Nr 2 przy ul. S. w Ł. o uchylenie uchwały, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 stycznia 2004 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z dnia 
27 czerwca 2003 r.: 
"Czy sprawa o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej na podstawie art. 
25 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. 
Nr 80, poz. 903) jest sprawą o prawa niemajątkowe w rozumieniu przepisu art. 17 
ust. 1 k.p.c. należącą do wyłącznej kognicji Sądu Okręgowego ?" 
podjął uchwałę: 
 
Sprawa o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej, której 
przedmiotem jest przeznaczenie środków finansowych wynikających z 
rozliczenia kosztów centralnego ogrzewania za określony okres na pokrycie 
takich kosztów w przyszłości, jest sprawą o prawa majątkowe (art. 17 pkt 4 
k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2002 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w 
Łodzi oddalił powództwo wytoczone przez Miasto Ł. o uchylenie uchwały wspólnoty 
mieszkaniowej nieruchomości Nr 2 przy ul S. w Ł. w przedmiocie przeznaczenia 
zaoszczędzonych środków finansowych wynikających z rozliczenia kosztów 
centralnego ogrzewania za okres od stycznia do grudnia 2001 r. w kwocie 
44 485,44 zł na pokrycie takich kosztów w 2002 r. Przy rozpatrywaniu apelacji 

powoda od tego wyroku przez Sąd Okręgowy w Łodzi powstało przytoczone w 
sentencji postanowienia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które 
Sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Sąd Okręgowy 
powołał się na rozbieżne poglądy wyrażone piśmiennictwie co do charakteru 
powództwa o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej, a co za tym idzie – 
charakteru sprawy toczącej się na skutek takiego powództwa i właściwości 
rzeczowej sądu w takiej sprawie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sprawy o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej, wytoczone na 
podstawie art. 25 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 – dalej: „u.w.l.”), mogą dotyczyć tak uchwał w 
sprawach będących przedmiotem zebrania ogółu właścicieli, zwoływanego co 
najmniej raz do roku (art. 30 ust. 2 w związku z ust. 1 pkt 3 u.w.l.) i uchwał w 
przedmiocie wyrażenia zgody na dokonanie przez zarząd czynności 
przekraczającej zakres zwykłego zarządu oraz udzielenia zarządowi 
pełnomocnictwa do zawierania umów stanowiących czynności przekraczające 
zakres zwykłego zarządu w formie prawem przewidzianej (art. 22 ust. 2 i 3 u.w.l.), 
jak i wszelkich innych uchwał podejmowanych przez wspólnotę, także gdy podjęte 
zostały bez podstawy prawnej. Przedmiot tych uchwał może być bardzo różny. W 
szczególności mogą one dotyczyć praw majątkowych wspólnoty bądź właścicieli lub 
właściciela lokalu, czy też ich praw niemajątkowych. 
Jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy, w piśmiennictwie nie ma jednolitości 
poglądów w kwestii objętej zagadnieniem prawnym przedstawionym do 
rozstrzygnięcia. Prezentowane są trzy różne zapatrywania. Według jednego, prawo 
żądania uchylenia uchwały wspólnoty mieszkaniowej, jako zmierzające do 
wywołania skutków prawnych w sferze zarządu nieruchomością wspólną (art. 22 
ust. 2 u.w.l.) lub w sferze własności lokali (art. 16 u.w.l.), jest roszczeniem 
niepieniężnym. Nie jest to jednak prawo niemajątkowe, gdyż jego funkcją jest 
zapewnienie prawidłowości zarządu wspólną nieruchomością, który niewątpliwie 
należy do kategorii praw majątkowych. Sądem właściwym do rozpoznania sprawy o 
uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej jest więc sąd rejonowy (art. 16 k.p.c.), 
chyba że wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę wymienioną w art. 17 pkt 4 
k.p.c.; wówczas sądem właściwym jest sąd okręgowy. W myśl innego poglądu, 
prawo żądania uchylenia uchwały wspólnoty mieszkaniowej ma niemajątkowy 

charakter, niezależnie od podstawy powództwa. Argumentem przemawiającym za 
tym ma być niemożliwość ustalenia ekonomicznej wartości tego prawa. Przy ocenie 
tej przywiązuje się też pewne znaczenie porównaniu – przy uwzględnieniu 
wszelkich różnic – np. z prawem do zaskarżania uchwał wspólników w spółce z 
ograniczoną odpowiedzialnością, które, należące do tzw. praw korporacyjnych, 
odróżniane bywa od praw majątkowych przysługujących wspólnikom. 
Konsekwencją tego stanowiska jest uznanie, że sprawy o uchylenie uchwały 
wspólnoty mieszkaniowej należą do właściwości sądu okręgowego na podstawie 
art. 17 pkt 1 k.p.c. Wreszcie podnosi się, że charakter powództwa o uchylenie 
uchwały wspólnoty mieszkaniowej zależy od charakteru uchwały, której dotyczy 
powództwo. Uchwały te, w zależności od tego co jest ich przedmiotem, mogą mieć 
charakter majątkowy, niemajątkowy bądź mieszany. Sądem właściwym do 
rozpoznania sprawy o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej jest zatem – w 
zależności od charakteru uchwały i gdy dotyczy ona praw majątkowych w 
zależności od wartości przedmiotu sporu – sąd rejonowy bądź sąd okręgowy (art. 
16 oraz 17 pkt 1 i 4 k.p.c.). 
Omawiane zagadnienie znalazło także swój wyraz w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego. W postanowieniu z dnia 27 lutego 2001 r., V CZ 4/01 (OSNC 2001, 
nr 7-8, poz. 124), rozstrzygając o dopuszczalności kasacji w sprawie o uchylenie 
uchwały wspólnoty mieszkaniowej, Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że o 
charakterze tej sprawy, tj. czy jest to sprawa o prawa majątkowe, czy sprawa o 
prawa niemajątkowe, decyduje przedmiot zaskarżonej uchwały. Pogląd ten został 
podtrzymany w postanowieniu z dnia 11 lutego 2003 r., V CZ 208/02 (nie publ.), 
według którego sprawy o uchylenie uchwał wspólnoty mieszkaniowej nie mają 
charakteru jednolitego i nie mogą być zaliczone generalnie do spraw o prawa 
majątkowe; o charakterze sprawy decyduje przedmiot zaskarżonej uchwały. 
Wypada zauważyć, że podobne zagadnienie występuje także przy 
rozstrzyganiu o właściwości rzeczowej sądu w sprawach o uchylenie lub 
stwierdzenie nieważności uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni, uchwały 
zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i uchwały 
walnego zgromadzenia spółki akcyjnej. Tak w doktrynie, jak i w orzecznictwie w 
zasadzie jednolicie przyjmuje się, że o charakterze majątkowym bądź 
niemajątkowym tych spraw decyduje przedmiot zaskarżonej uchwały, tj. czy są nim 
prawa majątkowe, czy też prawa niemajątkowe (zob. np. orzeczenia Sądu 

Najwyższego z dnia 20 lipca 1955 r., II CR 2072/54, OSN 1956, nr 1, poz. 22, z 
dnia 5 czerwca 1959 r., 4 CO 5/59, OSN 1960, nr 3, poz. 76, postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 16 listopada 1974 r., II CZ 122/84, nie publ., z dnia 26 listopada 
1975 r., I CZ 185/75, nie publ. i z dnia z dnia 11 grudnia 1998 r., I CZ 139/84, nie 
publ., a także z dnia 9 stycznia 2003 r., I CK 339/02, „Izba Cywilna” 2003, nr 10, s. 
39 i z dnia 27 lutego 2003 r., IV CZ 5/03, „Izba Cywilna” 2003, nr 12, s. 45). 
Poszukiwania prawidłowego rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia 
prawnego należy rozpocząć od stwierdzenia, że pojęć „sprawy o prawa 
niemajątkowe” i „sprawy o prawa niemajątkowe”, którymi posługuje się art. 17 k.p.c. 
w pkt 1 i 4 i które występują w innych przepisach kodeksu postępowania cywilnego 
(np. w art. 187 § 1 pkt 1, art. 368 § 2, art. 3921 § 1, art. 3933 § 2) żaden przepis tego 
kodeksu nie wyjaśnia. Jak powszechnie przyjmuje się, o majątkowym bądź 
niemajątkowym charakterze sprawy rozstrzyga wyłącznie przedmiot sprawy. 
Przedmiotem sprawy jest zaś – jak ujmuje to nauka postępowania cywilnego, 
aczkolwiek niejednolicie – dobro, którego ochrony żąda powód, względnie interes, 
którego zaspokojenia on dochodzi. Jeżeli dobro lub interes mają charakter 
majątkowy, sprawa jest sprawą o prawa majątkowe, jeżeli mają one charakter 
niemajątkowy, sprawa jest sprawą o prawa niemajątkowe. W wypadku zaskarżenia 
uchwały wspólnoty mieszkaniowej zależy to od jej przedmiotu, tj. tego, czy 
rozstrzyga ona o prawach majątkowych wspólnoty bądź właścicieli lub właściciela 
lokalu, czy też o ich prawach niemajątkowych. 
Podział praw podmiotowych na prawa majątkowe i prawa niemajątkowe ma 
swe źródło w prawie cywilnym materialnym (zob. np. art. 44 k.c.). Jak przyjmuje się 
w doktrynie, podział ten odpowiada różnej treści – majątkowej i niemajątkowej – 
stosunków, których te prawa dotyczą, bądź też, że chodzi o to, czy prawa 
podmiotowe są bezpośrednio uwarunkowane ekonomicznym interesem 
uprawnionego podmiotu, czy też nie są w ten sposób uwarunkowane. Podstawą 
wyróżnienia kategorii praw majątkowych i praw niemajątkowych jest typowy interes, 
jaki one realizują. Według tego kryterium, do praw majątkowych zalicza się w 
szczególności prawa rzeczowe, wierzytelności opiewające na świadczenia 
majątkowe, prawa majątkowo-małżeńskie, a także istotną część praw 
kwalifikowanych jako tzw. własność intelektualna. Dla uznania konkretnego prawa 
podmiotowego za prawo typu majątkowego nie ma przy tym znaczenia, czy ma ono 
jakąś wartość rynkową. Do praw niemajątkowych zalicza się natomiast prawa 

osobiste i prawa rodzinne niemajątkowe (stanowiące element stosunków między 
małżonkami, krewnymi, przysposobionymi i powinowatymi), jednocześnie 
podkreślając, że we współczesnym prawie cywilnym nieustannie wzrasta rola praw 
niemajątkowych, co jest uzasadnione dążeniem do wzmocnienia ochrony wartości 
osobistych człowieka przy pomocy instrumentów cywilnoprawnych jako bardziej 
elastycznych i przez to skuteczniejszych. Pojawia się także tendencja do 
uwzględnienia wartości osobistych w obrębie praw majątkowych, co utrudnia 
rozróżnienie obu rodzajów praw. Widoczne jest to na obszarze własności 
intelektualnej, a także w dziedzinie tzw. praw korporacyjnych (organizacyjnych) 
wspólników. 
Nie ma podstaw, żeby odstąpić od poglądu wyrażonego w powołanych wyżej 
orzeczeniach Sądu Najwyższego, że sprawy o uchylenie uchwały wspólnoty 
mieszkaniowej (...) nie można generalnie zakwalifikować do spraw majątkowych lub 
spraw niemajątkowych. Sprawa taka jest sprawą o prawa majątkowe bądź sprawą o 
prawa niemajątkowe, w zależności od charakteru – majątkowego bądź 
niemajątkowego – zaskarżonej uchwały. Uchwała wspólnoty mieszkaniowej może 
mieć też charakter mieszany, częściowo majątkowy i częściowo niemajątkowy. 
Zakwalifikowanie sprawy o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej do 
spraw majątkowych bądź do spraw niemajątkowych decyduje o właściwości 
rzeczowej sądu w tej sprawie. Jeżeli sprawa jest sprawą o prawa majątkowe, 
sądem właściwym jest sąd rejonowy (art. 16 k.p.c.), chyba że wartość przedmiotu 
sporu przewyższa 30 000 zł; wówczas sądem właściwym jest sąd okręgowy (art. 17 
pkt 4 k.p.c.). Jeżeli sprawa jest sprawą o prawa niemajątkowe, sądem właściwym 
jest sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Także w sytuacji, w której zaskarżona 
uchwała ma charakter mieszany, częściowo majątkowy i częściowo niemajątkowy, 
właściwym do rozpoznania sprawy o uchylenie uchwały jest sąd okręgowy. 
Kwalifikacja sprawy jako majątkowej bądź niemajątkowej, co powoduje 
rozpoznanie jej przez określony sąd, ma procesowo doniosłe znaczenie, jeżeli 
bowiem sąd rejonowy orzeknie w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez 
względu na wartość przedmiotu sporu, to zachodzi nieważność postępowania (art. 
379 pkt 6 k.p.c.). To czy sprawa o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej jest 
sprawą majątkową, czy też sprawą niemajątkową, może także decydować o 
dopuszczalności kasacji w tej sprawie, kasacja przysługuje bowiem tylko w sprawie 
o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej, jeżeli jest to sprawa o prawa 

niemajątkowe lub gdy jest to sprawa o prawa majątkowe, ale wartość przedmiotu 
zaskarżenia nie jest niższa niż 10 000 zł (art. 3921 § 1 k.p.c.). Charakter sprawy o 
uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej, a gdy jest to sprawa o prawa 
majątkowe – wartość przedmiotu sprawy (przedmiotu sporu, przedmiotu 
zaskarżenia), nie mają zaś znaczenia dla rodzaju i wysokości wpisu należnego w tej 
sprawie, w każdym wypadku jest to bowiem wpis stały i wynosi 80 zł (§ 12 ust. 1 pkt 
5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie 
określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze 
zm.). Okoliczność ta oczywiście nie zwalnia od obowiązku oznaczenia w pozwie 
wniesionym w sprawie o prawa majątkowe wartości przedmiotu sporu (art. 187 § 1 
pkt 1 k.p.c.), a w apelacji i kasacji wniesionych w takiej sprawie – wartości 
przedmiotu zaskarżenia (art. 368 § 2 i art. 3933 § 2 k.p.c.). 
Zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia powstało w sprawie o 
uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej w przedmiocie przeznaczenia środków 
finansowych wynikających z rozliczenia kosztów centralnego ogrzewania za 
określony okres na pokrycie takich kosztów w przyszłości. Bez wątpienia uchwała ta 
ma charakter majątkowy, sprawa o jej uchylenie jest więc sprawą o prawa 
majątkowe (art. 17 pkt 4 k.p.c.). Taką zatem uchwałę – dostosowując jej treść do 
okoliczności sprawy, w której powstało przedstawione zagadnienie prawne – 
należało podjąć w wyniku rozstrzygnięcia tego zagadnienia.