III CZP 10/04

Uchwała z dnia 2 kwietnia 2004 r., III CZP 10/04 
 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Banku Pekao S.A. w W. przeciwko 
Polskim Kolejom Państwowym S.A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 2 kwietnia 2004 r., przy udziale prokuratora 
Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego 
przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 grudnia 2003 r.: 
"Czy w zakresie odnoszącym się do czynności obrotu dewizowego nie 
wymagających zezwolenia dewizowego, przepisy ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. 
Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 136, poz. 703 ze zm.) wyłączały zasadę walutowości 
wynikającą z art. 358 § 1 k.c. ?" 
podjął uchwałę: 
 
Przepisy ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. – Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 136, 
poz. 703 ze zm.) wyłączały zasadę walutowości wynikającą z art. 358 § 1 k.c., 
także w zakresie odnoszącym się do czynności obrotu dewizowego 
niewymagających zezwolenia dewizowego. 
 
Uzasadnienie 
 
(...) Przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe (poprzednik prawny 
pozwanej spółki), reprezentowane przez dwóch członków zarządu, poręczyło 
weksel wystawiony w dniu 16 października 1997 r. przez "K.", spółkę z o.o. w W. 
Weksel na kwotę 9 980 000 dolarów amerykańskich został wystawiony w Polsce i tu 
określono miejsce jego płatności. Bezsporne jest, że wystawca weksla nie miał 
zezwolenia dewizowego, a weksel był wekslem in blanco, wystawionym dla 
zabezpieczenia zwrotu pożyczki w wysokości 9 880 000 dolarów amerykańskich 
udzielonej "K." przez BAF – Dom Finansowy, S.A. w W. Poręczenie weksla 

nastąpiło przed jego wypełnieniem przez złożenie podpisów przez dwóch członków 
zarządu Polskich Kolei Państwowych, z tym że poręczyciel wiedział, iż po 
uzupełnieniu weksla zaciągnie zobowiązanie wekslowe w dewizach. W dniu 29 
października 1997 r. remitent BAF – Dom Finansowy przeniósł w drodze indosu 
prawa z tego weksla na rzecz PKO S.A. 
Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie z art. 358 § 1 k.c. weksel powinien być 
wypełniony przez wskazanie sumy wyrażonej w złotych polskich, chyba że 
wystawca miał zezwolenie dewizowe, a skoro "K." takiego zezwolenia nie miał, 
zobowiązanie wekslowe wystawcy jest nieważne. Zgodnie jednak z art. 32 ustawy z 
dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 – dalej: 
"Pr.weksl."), zobowiązanie poręczyciela wekslowego jest ważne, choćby nawet 
zobowiązanie, za które poręczył było nieważne z jakiejkolwiek przyczyny, z 
wyjątkiem wady formalnej, zobowiązanie poręczyciela wekslowego ma bowiem 
charakter samodzielny i jest abstrakcyjne oraz bezwarunkowe; jest to zobowiązanie 
wobec wierzyciela z weksla. Uznając zobowiązanie poręczyciela za ważne, Sąd 
Okręgowy, na podstawie art. 47 Pr.weksl. – wyrokiem z dnia 7 listopada 2002 r. – 
zasądził od PKP S.A., jako poręczyciela, równowartość kwoty oznaczonej na 
wekslu. 
Rozpatrując apelację pozwanej, która zarzuciła naruszenie art. 8 i 32 Pr.weksl. 
oraz art. 358 § 1 i art. 58 k.c., Sąd Apelacyjny uznał, że rozstrzygnięcie w 
rozpatrywanej sprawie zależy nie tylko od oceny ważności udzielonego poręczenie 
w świetle prawa wekslowego, lecz również od oceny, czy było ono ważne ze 
względu na zasadę walutowości wyrażoną w art. 358 § 1 k.c. (...)  
Wskazując, że przepisy prawa dewizowego nie uchylają zasady walutowości 
sformułowanej w art. 358 § 1 k.c. oraz że zasada ta ograniczona została, po 
uchyleniu dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zaciąganiu nowych i określeniu 
wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych (Dz.U. Nr 45, poz. 332), tylko 
do zobowiązań powstałych z innych źródeł niż czynność prawna, Sąd Apelacyjny 
przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, zagadnienie prawne 
przedstawione na wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przepis art. 358 § 1 k.c. zawiera jednoznacznie sformułowaną zasadę, z której 
wynika, że z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, zobowiązania 
pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogą być wyrażane w pieniądzu 

polskim. Uregulowanie to prowadzi do wniosku, że każde zobowiązanie pieniężne 
powinno być wyrażone w walucie polskiej, z wyjątkiem tych zobowiązań, dla których 
odmienną regulację wprowadzają ustawy szczególne. Należy zauważyć, że nie ma 
w tym przepisie jakiegokolwiek ograniczenia dla zakresu dopuszczalnych wyjątków, 
nie jest więc wykluczone, aby wyjątki od zasady walutowości były ujmowane 
szeroko. 
Jak się przyjmuje w literaturze, celem zasady walutowości jest ochrona waluty 
krajowej i zapewnienie jej w obrocie pierwszeństwa przed innymi walutami. Cel ten 
jest związany z relacją pomiędzy gospodarką krajową a zagraniczną; im bardziej 
gospodarka krajowa jest zamknięta, tym surowsza zasada walutowości i mniejszy 
zakres wyjątków. Gdy natomiast gospodarka coraz ściślej zależy od stosunków z 
innymi krajami, ochrona krajowej waluty staje się coraz słabsza; nie jest wtedy 
wykluczona zupełna rezygnacja z zasady walutowości. 
Ilustracją tych zależności jest regulacja zasady walutowości w Polsce przez 
ostatnie kilkanaście lat. Podstawowe znaczenie dla określenia wyjątków od zasady 
walutowości mają przepisy ustawy z dnia 31 grudnia 1994 r. – Prawo dewizowe 
(Dz.U. Nr 136, poz. 703 ze zm.). W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, 
że przepisy prawa dewizowego określają wyjątki od zasady walutowości zawartej w 
art. 358 § 1 k.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego  z dnia 16 listopada 2000 r., III 
CZP 39/00, OSNC 2001, nr 7-8, poz. 98 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 
lutego 2002 r., II CKN 671/00, OSNC 2002, nr 12, poz. 158). Zakres tych wyjątków, 
a także sposób ich ujęcia w prawie dewizowym, uległ jednak znamiennej ewolucji. 
Jeszcze Prawo dewizowe z dnia 22 listopada 1983 r. (Dz.U. Nr 63, poz. 288) 
wyrażało zasadę, że dokonywanie obrotu dewizowego wymaga zezwolenia 
dewizowego z wyjątkami określonymi w przepisach ustawy. Takie uregulowanie 
korespondowało jednoznacznie z treścią art. 358 § 1 k.c., gdyż potwierdzało, że 
zasadą jest wyrażanie zobowiązań w Polsce w złotych polskich, odstępstwo zaś 
możliwe jest tylko, wtedy gdy przewiduje to wyraźny przepis prawa lub wydane na 
jego podstawie specjalne zezwolenie dewizowe. 
Sytuacja uległa radykalnej zmianie na tle ustawy z dnia 15 lutego 1989 r. – 
Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 6, poz. 33 ze zm.). Przepis art. 4 tej ustawy 
przewidywał, że osoby krajowe i zagraniczne mogą dokonywać obrotu dewizowego, 
z zastrzeżeniem ograniczeń określonych w przepisach tej ustawy. Takie brzmienie 
przepisu, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1990 r., wiązało się z 

przywróceniem zasady wolności działalności gospodarczej i otwarciem się polskiej 
gospodarki na wymianę z innymi krajami. Nastąpiła jednak zasadnicza zmiana 
jakościowa w określeniu wyjątków od zasady walutowści. Prawo dewizowe 
dopuściło dokonywanie obrotu dewizowego, czyli możliwość określania zobowiązań 
zaciąganych na terenie naszego kraju w innej walucie niż złoty polski. Jak trafnie 
podkreślono w literaturze, taka regulacja doprowadziła do znacznego ograniczenia 
zasady walutowości, przepis, który określał wyjątki, został bowiem tak 
skonstruowany, że pozwalał na swobodne ustalanie zobowiązań na terenie Polski 
także w innych walutach, chyba że dla danego rodzaju zobowiązania wprowadzone 
zostało ograniczenie. Innymi słowy, tak skonstruowane prawo dewizowe 
wprowadziło domniemanie, że aby stwierdzić, iż dane zobowiązanie nie może być 
wyrażone w walucie obcej, trzeba wskazać przepis, z którego taki zakaz wynika. 
Taka regulacja w istocie wyłączyła, dla zobowiązań objętych Prawem dewizowym, 
zasadę wynikającą z art. 358 § 1 k.c. 
Przepis art. 358 § 1 k.c. nie ustala granic zasady walutowości (...), zezwala 
zatem, aby przepis ustawowy wyłączył tę zasadę w stosunku do pewnych 
zobowiązań. Takie rozumienie związku art. 358 § 1 k.c. i Prawa dewizowego 
znajduje potwierdzenie w wykładni celowościowej, przyjęcie bowiem, że zasada 
wyrażona w art. 358 § 1 k.c. ma pierwszeństwo przed Prawem dewizowym, 
prowadziłoby do trudnych do akceptacji wniosków; czynność, dla której Prawo 
dewizowe nie przewiduje żadnych ograniczeń, jako objęta zasadą walutowości, 
musiałaby opiewać na walutę krajową. Strona dokonująca takiej czynności byłaby 
więc w gorszej sytuacji niż wtedy, gdy Prawo dewizowe zakazuje wyrażania 
zobowiązań w Polsce w innych walutach, zakaz taki może bowiem uchylić 
zezwolenie dewizowe. Tymczasem w odniesieniu do czynności, które korzystają z 
ogólnie przyznanego przez Prawo dewizowe wyjątku od zasady walutowości, 
stosować należałoby, wbrew wyraźnemu brzmieniu Prawa dewizowego, bez żadnej 
możliwości odstępstw, zasadę walutowości. 
Podniesione argumenty przemawiają za rozwiązaniem, które znajduje mocne 
uzasadnienie zarówno w sformułowaniu art. 358 § 1 k.c., jak i w brzmieniu 
przepisów ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. – Prawo dewizowe. W zakresie 
zobowiązań objętych prawem dewizowym obowiązuje, wynikająca z art. 4 ust. 2 tej 
ustawy, zasada swobody w ustalaniu waluty, w jakiej to zobowiązanie zostanie 
wyrażone, w granicach określonych prawem dewizowym, przepisy prawa 

dewizowego, zgodnie z jednoznacznie brzmiącym sformułowaniem art. 358 § 1 k.c., 
określają bowiem wyjątek od zasady walutowości. Bez znaczenia jest, że wyjątek 
ten został zakreślony bardzo szeroko, gdyż od woli ustawodawcy zależy, czy 
utrzymuje on zasadę walutowości oraz jak określa jej zakres. 
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione 
zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).