III CZP 1/12

Sygn. akt III CZP 1/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 16 lutego 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) 
SSN Iwona Koper 
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa E. L. 
przeciwko C. L. 
o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 16 lutego 2012 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 15 listopada 2011 r.,  
„1. Czy wniosek o zasądzenie na rzecz przeciwnika strony 
apelującej kosztów postępowania apelacyjnego został skutecznie 
zgłoszony, jeżeli zawarto go w odpowiedzi na apelację wniesionej po 
upływie terminu przewidzianego w art. 372 k.p.c.? 
2. w razie udzielenia odpowiedzi negatywnej na pierwsze pytanie - 
Czy w tych okolicznościach wniosek o zasądzenie na rzecz 
przeciwnika strony apelującej kosztów postępowania apelacyjnego 
można skutecznie zgłosić na rozprawie apelacyjnej?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego 
zgłoszony w odpowiedzi na apelację wniesioną po upływie 
terminu określonego w art. 372 k.p.c. jest skuteczny. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Sąd Okręgowy, przy rozpoznawaniu apelacji od wyroku Sądu Rejonowego z 
dnia 17 maja 2011 r., powziął wątpliwość czy jest skuteczny wniosek o zasądzenie 
kosztów postępowania apelacyjnego zawarty w  odpowiedzi na apelację złożonej 
po upływie terminu określonego w art. 372 k.p.c., a w przypadku jego 
bezskuteczności możliwe jest jego późniejsze skuteczne zgłoszenie na rozprawie. 
Sąd Okręgowy podkreślił, że w ustawie nie uregulowano w sposób wyraźny 
skutków niedochowania terminu do wniesienia odpowiedzi na apelację a w 
doktrynie brak jest jednolitości poglądów w tym zakresie, z kolei w  judykaturze brak 
jest wprost wypowiedzi na ten temat. Wskazał, że art. 167 k.p.c. wprowadza jedynie 
jako zasadę bezskuteczność czynności dokonanej po terminie, od której istnieją 
wyjątki. Sąd Okręgowy stwierdził, że w jego ocenie instytucja odpowiedzi na 
apelację ma wiele cech zbieżnych z instytucją odpowiedzi na pozew i opowiedział 
się za poglądem uznającym skuteczność wniosku o  zasądzenie kosztów 
postępowania apelacyjnego, zawartym w odpowiedzi na apelację złożonej po 
upływie terminu przewidzianego w art. 372 k.p.c. Uznał, że na wypadek 
niepodzielenia tej oceny konieczne jest wyjaśnienie czy wniosek o  zasądzenie 
kosztów postępowania apelacyjnego może być zgłoszony ponownie na rozprawie 
apelacyjnej. Z tych względów, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., przedstawił do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawne sformułowane w 
wydanym postanowieniu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Stwierdzenie Sądu Okręgowego o braku wypowiedzi judykatury na temat 
zagadnień 
przedstawionych 
do 
rozstrzygnięcia 
Sądowi Najwyższemu 
nie 
odpowiada stanowi rzeczywistemu. Natomiast istniejące wypowiedzi ze strony 
judykatury w tym zakresie wskazują na zróżnicowaną ocenę tych zagadnień.  
Najczęściej Sąd Najwyższy wypowiadał się na temat skutków niedochowania 
terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną i skargę o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W orzecznictwie Sądu 
Najwyższego zdecydowanie przeważa pogląd, że wniesienie w tym przypadku 
odpowiedzi na skargę po terminie określonym w art. 3987 § 1 k.p.c. nie uzasadnia 

 
3 
przyznania kosztów postępowania stronie składającej skargę. Judykatura 
dopuszcza jednak złożenie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania na 
rozprawie, o ile skarga podlega rozpoznaniu w ten sposób. Stanowiska 
wskazującego na bezskuteczność wniosku o zasądzenie kosztów postępowania 
kasacyjnego zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesioną po upływie 
terminu przewidzianego w art. 3987 § 1 k.p.c. (odpowiednio wniosku o zasądzenie 
kosztów w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia) nie można jednak odnosić wprost do oceny 
skuteczności takiego wniosku zawartego w  spóźnionej odpowiedzi na apelację. 
Postępowanie apelacyjne jest bowiem dalszym etapem postępowania w sprawie, 
co 
istotnie 
różni 
je 
od 
charakteru 
postępowania 
kasacyjnego. 
Strony 
w  postępowaniu apelacyjnym mogą co do zasady prezentować swoje stanowiska, 
oceny i składać w nim wnioski do chwili zakończenia postępowania. Z tego względu 
znaczenie odpowiedzi na skargę kasacyjną i odpowiedzi na apelację istotnie się 
różni. Wskazuje na to także regulacja dotycząca sposobu przedstawiania tych 
środków zaskarżenia sądowi właściwemu do ich rozpoznania. Zgodnie z art. 3987 
§  2 k.p.c. skarga kasacyjna jest przedstawiana Sądowi Najwyższemu dopiero po 
upływie terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę. W przypadku apelacji akta 
sprawy przedstawiane są sądowi drugiej instancji niezwłocznie po doręczeniu 
apelacji stronie przeciwnej (art. 371 k.p.c.). Oceniając przedstawione wyżej 
zagadnienie należy także uwzględnić, że przepisy regulujące zasady przyznawania 
kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym (zob. § 13 rozp. 
w  sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu) przewidują odrębne 
stawki wynagrodzenia za wniesienie skargi kasacyjnej i udział w rozprawie. 
W  konsekwencji 
złożenie 
wniosku 
o 
przyznanie 
kosztów 
postępowania 
kasacyjnego na rozprawie, po złożeniu odpowiedzi na skargę kasacyjną 
z  uchybieniem terminu wskazanego w art. 3987 § 1 k.p.c. - powoduje, że 
wynagrodzenie pełnomocnika jest niższe i obejmuje stawkę wyłącznie za udział 
w  rozprawie. Taka regulacja nie obowiązuje w postępowaniu apelacyjnym. 
Pełnomocnikowi strony nie przysługuje odrębne wynagrodzenie za sporządzenie 
apelacji (odpowiednio odpowiedzi na apelację), 
lecz wynagrodzenie „za 

 
4 
prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym”. W przypadku skargi kasacyjnej 
rozpoznawanej poza rozprawą, strona przeciwna może zająć stanowisko co do 
zasadności skargi w odpowiedzi na skargę. Można zatem przyjąć, że art. 3987 § 1 – 
w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego – modyfikuje tym samym 
możliwość odpowiedniego stosowania art. 109 § 1 k.p.c. w przypadku skarg 
kasacyjnych rozpoznawanych na posiedzeniu niejawnym. 
Ograniczenia, które dla stron stwarzają ramy postępowania apelacyjnego nie 
stanowią natomiast przeszkody dla zgłoszenia wniosku o przyznanie kosztów 
postępowania 
apelacyjnego 
dopiero 
przed 
samym 
zamknięciem 
tego 
postępowania, gdyż w postępowaniu tym stosuje się odpowiednio art. 109 § 1 
k.p.c. Brak jest bowiem argumentów by przyjąć, że art. 372 k.p.c. stanowi regulację 
szczególną, wyłączającą stosowanie art. 109 § 1 k.p.c. w postępowaniu 
apelacyjnym i modyfikującą termin, w którym dopuszczalne jest złożenie wniosku 
o  zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Należy zatem przyjąć, że 
wniosek o przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego niewątpliwie może być 
zgłoszony na rozprawie przez stronę, która wcześniej złożyła odpowiedź na 
apelację po upływie terminu określonego w art. 372 k.p.c. Pozostaje zatem do 
rozważenia, czy w takim przypadku konieczne jest ponowienie przez stronę 
wniosku o przyznanie od przeciwnika kosztów postępowania apelacyjnego, 
zawartego już w odpowiedzi na apelację złożonej z uchybieniem przewidzianego 
dla tej czynności terminu. Należy w związku z tym zauważyć, że art. 372 k.p.c. nie 
przewiduje skutku w postaci zwrotu odpowiedzi na apelację z powodu 
niedochowania przez stronę terminu dla jej wniesienia. Z uwagi na brzmienie 
art. 109 § 1 k.p.c. należy przyjąć także, że wniosek o zasądzenie kosztów 
postępowania apelacyjnego nie jest koniecznym elementem odpowiedzi na 
apelację. Celem odpowiedzi na apelację jest bowiem zaprezentowanie przez stronę 
przeciwną jest stanowiska co do zasadności tego środka zaskarżenia, a więc 
odniesienie się głównie do zarzutów skarżącego. Nie jest zatem uzasadnione aby 
skutki wniesienia odpowiedzi na apelację z uchybieniem terminu określonego w art. 
372 k.p.c., oceniać jednakowo w odniesieniu do właściwego przedmiotu odpowiedzi 
na apelację, jak i samego wniosku o zasądzenie kosztów postępowania 

 
5 
apelacyjnego lub też innych wniosków nie związanych bezpośrednio z istotą 
odpowiedzi na apelację. 
Należy również zgodzić się argumentacją Sądu Okręgowego, w której 
wskazano, że treść art. 167 k.p.c. nie uzasadnia stanowiska, iż każdy przypadek 
uchybienia 
terminu 
do 
dokonania 
czynności 
procesowej 
powoduje 
jej 
bezskuteczność. W przypadku odpowiedzi na apelację należy zaś stwierdzić, że 
stanowisko strony przeciwnej zawarte w odpowiedzi na apelację mogłoby zostać 
przez nią zaprezentowane ponownie na rozprawie i w tym kontekście 
niedochowanie terminu do wniesienia odpowiedzi na apelację nie pociąga 
ujemnych skutków procesowych w rozumieniu art. 168 § 2 k.p.c. 
Przy ocenie skutków niedochowania przez stronę terminu oznaczonego 
w  art. 372 k.p.c. nie można także pominąć, że celem stosowania terminów dla 
dokonywania czynności procesowych nie jest wyłącznie spowodowanie skutku 
w  postaci bezskuteczności takich czynności w wyniku niezachowania terminu. 
Istotną funkcją terminów procesowych jest także ich funkcja gwarancyjna. Art. 372 
k.p.c. z tego punktu widzenia gwarantuje możliwość przedstawienia przez stronę 
przeciwną swojego stanowiska w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia jej 
apelacji, co przy uwzględnieniu treści art. 371 k.p.c. oznacza między innymi, że 
apelacja nie powinna być rozpozna przed upływem terminu wskazanego w art. 372 
k.p.c. 
Dotyczy 
to 
odpowiednio 
terminu 
rozpoznania 
zażalenia, 
gdyż 
w  postępowaniu zażaleniowym art. 372 k.p.c. stosuje się odpowiednio (art. 397 § 2 
k.p.c.). 
Z przytoczonych wyżej względów należy przyjąć, że zawarty w odpowiedzi 
na apelację wniosek o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego jest 
skuteczny i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., podjęto uchwałę jak w sentencji.