III CZ 95/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o zachowek, które zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Legnicy. Sąd pierwszej instancji uznał, że gospodarstwo rolne przekazane pozwanemu przez spadkodawców w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie stanowiło darowizny w rozumieniu art. 993 § 1 k.c., a zatem nie podlegało doliczeniu do spadku przy ustalaniu wysokości zachowku. Na skutek apelacji powódki, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy uznał bowiem, że umowa przenosząca własność gospodarstwa rolnego była umową darowizny, a tym samym gospodarstwo to powinno zostać doliczone do spadku. Sąd Apelacyjny uznał, że nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy wynikało z błędnej oceny charakteru prawnego umowy. Pozwany wniósł zażalenie na wyrok Sądu Apelacyjnego, zarzucając naruszenie przepisów postępowania cywilnego, w tym art. 386 § 4 i 6 k.p.c. Twierdził, że Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy, a sąd odwoławczy mógł uzupełnić postępowanie dowodowe. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, odmienna ocena przez sąd odwoławczy kwestii doliczenia darowizny do spadku nie uzasadnia tezy o nierozpoznaniu istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji, chyba że spór o darowiznę dotyczy całego spadku lub jego znacznej części, co czyni oddalenie powództwa przedwczesnym. Sąd Najwyższy podkreślił, że w sytuacji, gdy spadek składa się wyłącznie z dwóch darowizn, porównanie ich wartości jest kluczowe dla ustalenia zachowku. Sąd Najwyższy nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, wskazując, że postanowienie wydane na skutek zażalenia na orzeczenie kasatoryjne nie kończy postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, kiedy odmienna ocena charakteru prawnego umowy przez sąd odwoławczy stanowi nierozpoznanie istoty sprawy w kontekście zachowku i doliczania darowizn do spadku. Wyjaśnienie zasad rozstrzygania o kosztach postępowania zażaleniowego na postanowienia niekończące postępowania.
Dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz sytuacji, gdy spadek składa się głównie z darowizn.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przekazanie gospodarstwa rolnego przez spadkodawcę w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi darowiznę w rozumieniu art. 993 § 1 k.c., podlegającą doliczeniu do spadku przy ustalaniu wysokości zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa ta jest umową darowizny, a gospodarstwo podlega doliczeniu do spadku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że odmienna ocena charakteru prawnego umowy przez sąd odwoławczy, która prowadzi do doliczenia darowizny do spadku, nie stanowi nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji, chyba że spór o darowiznę dotyczy całego spadku lub jego znacznej części.
Czy odmienna ocena charakteru prawnego umowy przez sąd odwoławczy, skutkująca doliczeniem darowizny do spadku, stanowi nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, chyba że spór o doliczenie darowizny jest w istocie sporem o istnienie masy spadkowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że odmienna ocena sądu odwoławczego co do doliczenia darowizny nie oznacza nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji, jeśli nie dotyczy ona całego spadku lub jego znikomej części. Sytuacja ta jest analogiczna do oddalenia powództwa z powodu przedawnienia.
Jakie są zasady rozstrzygania o kosztach postępowania zażaleniowego na postanowienie niekończące postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy nie orzeka o kosztach postępowania zażaleniowego, jeśli postanowienie nie kończy postępowania w sprawie. Sąd pierwszej instancji uwzględnia koszty postępowań wpadkowych bez potrzeby wskazania tego obowiązku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że formuła "pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej" (art. 108 § 2 k.p.c.) stosuje się tylko w przypadku uchylenia orzeczenia kończącego postępowanie. W przypadku rozpoznania zażalenia na postanowienie niekończące postępowania, sąd pierwszej instancji sam uwzględnia koszty postępowań wpadkowych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T.P. | osoba_fizyczna | skarżący |
| R.C. | osoba_fizyczna | powód |
| T.P. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 993 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy doliczenia darowizn do spadku przy ustalaniu zachowku. Sąd Najwyższy rozważał, czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest darowizną w rozumieniu tego przepisu.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia zażalenia przez Sąd Najwyższy.
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Ustawa regulująca przekazanie gospodarstwa rolnego, które było przedmiotem sporu w kontekście ustalania zachowku.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji, co stanowi podstawę do uchylenia wyroku przez sąd odwoławczy. Sąd Najwyższy analizował, czy odmienna ocena sądu odwoławczego co do charakteru umowy stanowiła nierozpoznanie istoty sprawy.
k.p.c. art. 386 § § 6
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy. Pozwany zarzucał, że sąd odwoławczy nie powinien był uchylać wyroku, a mógł uzupełnić postępowanie.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
§ 3 - Dotyczy zażalenia na postanowienie sądu apelacyjnego uchylające postanowienie sądu pierwszej instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy rozpatrywał zażalenie na takie postanowienie.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygania o kosztach postępowania w przypadku uchylenia orzeczenia kończącego postępowanie. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis ten nie ma zastosowania w przypadku zażalenia na postanowienie niekończące postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmienna ocena charakteru prawnego umowy przez sąd odwoławczy nie stanowi nierozpoznania istoty sprawy, chyba że spór dotyczy całego spadku. • W przypadku, gdy spadek składa się wyłącznie z dwóch darowizn, porównanie ich wartości jest kluczowe dla ustalenia zachowku. • Nie orzeka się o kosztach postępowania zażaleniowego na postanowienie niekończące postępowania.
Odrzucone argumenty
Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy i odmienna ocena charakteru prawnego umowy przez sąd odwoławczy nie sprawia, że nie może on uzupełnić postępowania dowodowego. • Ustalenie wartości dwóch nieruchomości (darowanych powodowi i pozwanemu) wystarczy do rozstrzygnięcia sprawy o zachowek.
Godne uwagi sformułowania
Odmienna ocena przez sąd odwoławczy kwestii doliczenia danej darowizny do spadku nie mogłaby uzasadniać tezy o nierozpoznaniu istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji, gdyby ocena ta dotyczyła jednej z wielu darowizn lub też jedynej darowizny, lecz darowizna ta nie stanowiła całego spadku, jak w niniejszej sprawie. • Jest to sytuacja analogiczna do przedawnienia. Oddalenie powództwa z powodu przedawnienia zazwyczaj oznacza nierozpoznanie istoty sprawy, jeżeli sąd odwoławczy uzna, że przedawnienie nie nastąpiło. • Wnioski stron były zbędne, ponieważ postanowienie wydane na skutek zażalenia na orzeczenie kasatoryjne nie kończy postępowania w sprawie, niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia o zażaleniu.
Skład orzekający
Dariusz Pawłyszcze
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, kiedy odmienna ocena charakteru prawnego umowy przez sąd odwoławczy stanowi nierozpoznanie istoty sprawy w kontekście zachowku i doliczania darowizn do spadku. Wyjaśnienie zasad rozstrzygania o kosztach postępowania zażaleniowego na postanowienia niekończące postępowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz sytuacji, gdy spadek składa się głównie z darowizn.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy kluczowych kwestii w prawie spadkowym – zachowku i doliczania darowizn, a także procedury cywilnej. Wyjaśnienie Sądu Najwyższego dotyczące nierozpoznania istoty sprawy i kosztów postępowania jest cenne dla praktyków.
“Czy przekazanie gospodarstwa rolnego to darowizna? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady ustalania zachowku.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.