III CZ 78/11

Sygn. akt III CZ 78/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 4 stycznia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marian Kocon (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku J. H. 
przy uczestnictwie A. N., i innych 
o stwierdzenie nabycia spadku po R. N., 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 4 stycznia 2012 r., 
zażalenia uczestniczki A. C.  
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 15 czerwca 2011 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej 
apelację uczestniczki A. C. pozostawiając Sądowi Okręgowemu 
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w 
orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
 

 
2 
W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po R. N., Sąd Okręgowy 
postanowieniem z dnia 15 czerwca 2011 r. odrzucił apelacje uczestników 
postępowania A. C. oraz J. W. i J. W. od postanowienia Sądu Rejonowego z  dnia 
10 lipca 2010 r., wskazując w uzasadnieniu, że uczestnicy ci nie mają interesu 
prawnego w zaskarżeniu postanowienia. Nie roszczą sobie żadnych praw do 
spadku i z tego powodu postanowienie nie wywołuje dla nich żadnych negatywnych 
skutków. Ich interes prawny w uczestnictwie w postępowaniu jako współwłaścicieli, 
wraz ze spadkodawczynią R. N., nieruchomości położonej w K., został, zdaniem 
Sądu Okręgowego, zrealizowany zaskarżonym postanowieniem. 
Postanowienie to zaskarżyła zażaleniem uczestniczka A. C. zarzucając 
naruszenie art. 367 k.p.c. w zw. z art. 368 k.p.c. w zw. z art. 518 k.p.c. w  zw. z art. 
13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. w zw. z  art. 510 k.p.c. 
przez uznanie, iż przesłanką dopuszczalności apelacji jest interes prawny 
apelującego rozumiany, jak ujął to Sąd Okręgowy, jako pokrzywdzenie, 
a  polegający 
na 
różnicy 
pomiędzy 
wnioskami 
i 
żądaniami 
uczestnika 
a  rozstrzygnięciem zawartym w orzeczeniu. Żaląca zarzuciła również naruszenie 
art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 6 
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wnosząc 
o  uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie jest uzasadnione. 
Zakwestionować należy stanowisko Sądu Okręgowego, że interes prawny 
skarżącej został zrealizowany przez sam fakt wydania przez Sąd Rejonowy 
postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. 
Istnienie interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia nie jest przewidziane 
w ustawie jako warunek dopuszczalności środka odwoławczego, aczkolwiek 
w  doktrynie i w orzecznictwie przeważa stanowisko, w myśl którego (gravamen) 
jest przesłanką dopuszczalności zaskarżenia orzeczenia. Jest on przy tym 
ujmowany w dwojaki sposób. Węższe rozumienie oznaczające pokrzywdzenie, 
polega na niekorzystnej dla strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem 
a sentencją zaskarżonego orzeczenia, wynikającą z porównania zakresu żądania 

 
3 
i  treści rozstrzygnięcia. Przyjmując to wąskie rozumienie, rzeczywiście można 
byłoby uznać, że uczestniczka nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu 
postanowienia. 
Jednakże według szerszego rozumienia, strona ma interes prawny 
w  zaskarżeniu orzeczenia, jeżeli nie uzyskała tych wszystkich korzyści prawnych, 
jakie powinno jej zapewnić orzeczenie wolne od wad i których nie mogła uzyskać 
na innej, łatwiejszej drodze (por. między innymi uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 
16 grudnia 1971 r. III CZP 79/71, OSNC 1972, nr 6, poz. 101, postanowienie 
z  23 lutego 2005 r., III CK 298/04, LEX nr 149589). 
Dodatkowo, w postępowaniu nieprocesowym kwestię istnienia interesu 
prawnego rozważa się w kontekście art. 510 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, 
zainteresowanym, 
a 
więc 
ewentualnym 
uczestnikiem 
postępowania 
nieprocesowego, jest każdy, czyich praw dotyczy wynik sprawy. Tu interes prawny 
może być również pośredni, pozostający obok istoty oraz skutków mającego 
zapaść rozstrzygnięcia. Interes prawny w postępowaniu nieprocesowym nie wynika 
bowiem, tak jak w procesie, z naruszenia lub zagrożenia sfery prawnej 
wnioskodawcy, lecz z pewnych zdarzeń prawnych, które wywołują konieczność 
uregulowania wiążących się z nimi stosunków prawnych i rodzą obiektywną 
potrzebę wszczęcia postępowania lub wzięcia w nim udziału (uzasadnienie uchwały 
SN z dnia 19 lutego 1981 r. III CZP 2/81, OSNCP 1981, nr 8, poz. 144, 
postanowienie SN z dnia 21 czerwca 2006 r., I CK 329/05, Lex 488999). 
W  judykaturze przyjmuje się przy tym zgodnie, że interes prawny w stwierdzeniu 
nabycia 
spadku 
oraz 
w 
żądaniu 
zmiany 
prawomocnego 
postanowienia 
o  stwierdzenie nabycia spadku może mieć także współwłaściciel przedmiotów 
wchodzących w skład spadku (uchwała SN z dnia 11 lutego 1958 r., III CO 29/57, 
OSNCK 1958, nr 4, poz. 120, postanowienie SN z dnia 12 stycznia 1983 r., III CRN 
218/82, OSNC 1983, nr. 8, poz. 124, postanowienie SN z 9 kwietnia 2010 r., 
III CSK 178/09, Lex 852664). Tym samym skarżąca była „zainteresowana” 
w  sprawie w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c., wynik sprawy dotyczył bowiem 
pośrednio jej praw majątkowych, i nie było podstaw do przyjęcia, że jej interes 
prawny został w pełni zrealizowany już w momencie wydania postanowienia 
o  stwierdzeniu nabycia spadku. Skarżąca została dopuszczona do udziału 

 
4 
w  sprawie 
w 
charakterze 
uczestnika 
jako 
współwłaścicielka, 
wraz 
ze 
spadkodawczynią R. N., nieruchomości położonej w K. Wnosiła o „stwierdzenie 
nabycia spadku na rzecz osób, które (...) udowodnią pokrewieństwo z R. N.”. 
Poddawała w wątpliwość pokrewieństwo spadkodawczyni z wnioskodawczynią i jej 
krewnymi. W apelacji zaś zarzuca, iż Sąd pierwszej instancji, mimo istotnych 
wątpliwości oraz wbrew treści aktów stanu cywilnego, przyjął, że A. N., G. N., G. N., 
J. N. oraz I. N. byli dziećmi R. N., a nie R. L. N. Uczestniczka kwestionując 
prawidłowość wydanego w sprawie postanowienia  trafnie wskazuje, że ma interes 
prawny w  prawidłowym, a nie „jakimkolwiek” stwierdzeniu następstwa prawnego po 
R. N. Jako współwłaścicielka nieruchomości pozostaje nie tylko w  stosunkach 
prawnorzeczowych ze spadkobiercami R. N., ale również w stosunkach 
obligacyjnych, stąd nie jest, z punktu widzenia prawa obojętne, kto na gruncie tych 
stosunków jest wierzycielem lub dłużnikiem. 
Powyższe prowadzi do wniosku, iż w interesie uczestniczki, współwłaścicielki 
nieruchomości, leży ustalenie prawidłowego następstwa prawnego po R. N. 
Przeświadczenie uczestniczki o istnieniu wad orzeczenia wydanego przez Sąd I 
instancji uprawniało ją zatem do złożenia apelacji. Rzeczywiste istnienie lub 
nieistnienie uchybień wskazanych w apelacji zostanie rozstrzygnięte przez Sąd 
Okręgowy w toku kontroli merytorycznej. 
Wskazać też należy, że zgodnie z art. 677 zd. 1 k.p.c., sąd stwierdza 
nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które 
wskazali uczestnicy. Sąd ma przeto obowiązek ustalić krąg podmiotów 
dochodzących do dziedziczenia po danym spadkodawcy, przy czym ustawa 
nakłada na sąd obowiązek działania z urzędu (art. 670 k.p.c.). W orzecznictwie 
wyrażono pogląd, że z uwagi na te cechy postępowania o stwierdzenie nabycia 
spadku, przy ocenie dopuszczalności wniesienia środka zaskarżenia nie może 
znaleźć zastosowania zasada gravaminis. Jeżeli w apelacji wskazuje się na 
okoliczności, które mogą prowadzić do ustalenia, że Sąd I instancji nieprawidłowo 
ustalił krąg spadkobierców, to obowiązkiem Sądu II instancji jest rozpoznać 
merytorycznie taką apelację (postanowienie SN z 9 lutego 1999 r., I CKN 917/98, 
Legalis). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela ten pogląd. 

 
5 
W świetle powyższego nie było potrzeby analizowania zarzutów zażalenia 
nawiązujących do uregulowań konstytucyjnych i konwencyjnych. 
Z tych względów, podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. 
orzeczono jak w postanowieniu, rozstrzygając o kosztach postępowania 
zażaleniowego na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 
k.p.c.