III CZ 269/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie na postanowienie sądu okręgowego uchylające postanowienie sądu pierwszej instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że sąd okręgowy prawidłowo zidentyfikował nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie na postanowienie sądu okręgowego, które uchyliło postanowienie sądu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd okręgowy uznał, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie ocenił ważności testamentu. Sąd Najwyższy, badając jedynie formalne przesłanki uchylenia orzeczenia, uznał, że sąd okręgowy prawidłowo zinterpretował pojęcie nierozpoznania istoty sprawy i słusznie wskazał na brak oceny ważności testamentu przez sąd pierwszej instancji.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie wniesione przez P. Ś. na postanowienie Sądu Okręgowego w Koszalinie, które uchyliło postanowienie Sądu Rejonowego w Koszalinie i przekazało sprawę o stwierdzenie nabycia spadku po C. Ś. do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy uzasadnił swoje rozstrzygnięcie stwierdzeniem, że w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji brak było wyraźnego stanowiska co do ważności testamentu, co zostało uznane za nierozpoznanie istoty sprawy. Wnioskodawca w zażaleniu zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że w postępowaniu zażaleniowym bada jedynie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął istnienie przyczyn uzasadniających uchylenie orzeczenia sądu pierwszej instancji, zgodnie z art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Kontrola ta ma charakter formalny i nie obejmuje merytorycznej oceny stanowiska prawnego sądu drugiej instancji. Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd okręgowy prawidłowo zinterpretował pojęcie nierozpoznania istoty sprawy, wskazując na brak oceny ważności testamentu przez sąd pierwszej instancji, co jest obowiązkiem sądu spadku z urzędu (art. 670 § 1 k.p.c. w zw. z art. 945 k.c.). W związku z tym zażalenie zostało oddalone.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie ocenił ważności testamentu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy badał jedynie formalne przesłanki uchylenia orzeczenia przez sąd drugiej instancji. Stwierdził, że sąd okręgowy prawidłowo zinterpretował pojęcie nierozpoznania istoty sprawy, wskazując na brak oceny ważności testamentu przez sąd pierwszej instancji, co jest obowiązkiem sądu spadku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
Sąd Okręgowy w Koszalinie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. Ś. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| A. Ś. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| R. Ś. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. Ś. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| D. Ś. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| I. Ś. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z powodu nierozpoznania istoty sprawy.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
§ 1^1 - Podstawa wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji uchylające orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania.
k.c. art. 945
Kodeks cywilny
Określa przyczyny nieważności testamentu.
k.p.c. art. 670 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakłada na sąd spadku obowiązek badania z urzędu, kto jest spadkobiercą testamentowym i ustawowym, co implikuje konieczność weryfikacji ważności testamentu.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
§ 3 - Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Najwyższy bada jedynie formalne przesłanki uchylenia orzeczenia przez sąd drugiej instancji. Sąd Okręgowy prawidłowo zinterpretował pojęcie nierozpoznania istoty sprawy. Sąd pierwszej instancji miał obowiązek ocenić ważność testamentu.
Odrzucone argumenty
Zarzuty zażalenia wskazują na błędne pojmowanie istoty zażalenia z art. 394^1 § 1^1 k.p.c. i zmierzają do weryfikacji prawidłowości poglądów prawnych dotyczących materialnoprawnej podstawy wniosku.
Godne uwagi sformułowania
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia, przewidzianego w art. 394^1 § 1^1 k.p.c., Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął, że zachodzi jedna z przyczyn uzasadniająca uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, objętych art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Zażalenie nie zmierza do oceny zasadności żądania pozwu ani apelacji, czy merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji. Kontrola dokonywana w ramach zażalenia na podstawie art. 394^1 § 1^1 k.p.c. ma charakter formalny, stąd powinna zmierzać jedynie do oceny istnienia przesłanek do uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito. Sąd Okręgowy słusznie podkreślił brak odniesienia do problemu ważności lub nieważności testamentu.
Skład orzekający
Piotr Telusiewicz
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym na postanowienie uchylające orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury zażaleniowej i obowiązku sądu spadku badania ważności testamentu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu postępowania spadkowego, jakim jest obowiązek sądu zbadania ważności testamentu, a także precyzuje zakres kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym.
“Sąd Najwyższy przypomina: Sąd spadku musi badać ważność testamentu!”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III CZ 269/24 POSTANOWIENIE 4 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Piotr Telusiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 4 kwietnia 2025 r. w Warszawie zażalenia P. Ś. na postanowienie Sądu Okręgowego w Koszalinie z 11 września 2024 r., VII Ca 94/24, w sprawie z wniosku P. Ś. z udziałem A. Ś., R. Ś., M. Ś., D. Ś. i I. Ś. o stwierdzenie nabycia spadku i sporządzenie spisu inwentarza po C. Ś., oddala zażalenie pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 1 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie w sprawie z wniosku P. Ś. przy udziale A. Ś., R. Ś., M. Ś., D. Ś. i I. Ś. , o stwierdzenie nabycia spadku i sporządzenie spisu inwentarza po C. Ś., na skutek apelacji wnioskodawcy i uczestnika A. Ś. , od postanowienia Sądu Rejonowego w Koszalinie z 22 grudnia 2023 r., uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Zdaniem Sądu Okręgowego „ w uzasadnieniu orzeczenia Sądu pierwszej instancji brak jest wyraźnego stwierdzenia, że uznał testament za nieważny (co Sąd odwoławczy uznał za brak rozpoznania istoty sprawy)”. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia, przewidzianego w art. 394 1 § 1 1 k.p.c., Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął, że zachodzi jedna z przyczyn uzasadniająca uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, objętych art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Zażalenie nie zmierza do oceny zasadności żądania pozwu ani apelacji, czy merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji. W przypadku wskazania przez sąd drugiej instancji nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji jako podstawy uchylenia wyroku, zakres kognicji Sądu Najwyższego ogranicza się do zbadania, czy sąd odwoławczy prawidłowo rozumiał to pojęcie oraz czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji, natomiast poza tym zakresem pozostaje prawidłowość poglądu prawnego wyrażonego przez ten sąd. Zażalenie przewidziane w art. 394 1 § 1 1 k.p.c. nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy wyroku czy prawidłowości zastosowania przez sąd drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnego orzeczenia. Kontrola dokonywana w ramach zażalenia na podstawie art. 394 1 § 1 1 k.p.c. ma charakter formalny, stąd powinna zmierzać jedynie do oceny istnienia przesłanek do uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito (zob. np. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2021 r., IV CZ 16/21; z 10 grudnia 2015 r., V CZ 77/15; z 15 kwietnia 2016 r., I CZ 13/16; z 19 października 2016 r., V CZ 58/16 oraz powołane w nich orzecznictwo). Zarzuty zażalenia wskazują na błędne pojmowanie istoty zażalenia z art. 394 1 § 1 1 k.p.c. Zmierzają bowiem do weryfikacji prawidłowości wyrażonych przez ten Sąd poglądów prawnych dotyczących materialnoprawnej podstawy wniosku. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie pozwala stwierdzić, aby Sąd Okręgowy wadliwie rozumiał pojęcie nierozpoznania istoty sprawy i nieprawidłowo w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zidentyfikował jego przesłanki. Sąd Okręgowy słusznie podkreślił brak odniesienia do problemu ważności lub nieważności testamentu (poprzez sformułowanie „ W uzasadnieniu orzeczenia Sąd ten zawarł jedynie stwierdzenie, że testament „należy traktować z dalece idącą ostrożnością" i tym uzasadnił swoją decyzję o zastosowaniu przepisów regulujących dziedziczenie ustawowe. ”). Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 670 § 1 k.p.c. sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą testamentowym oraz spadkobiercą ustawowym. Tym samym sąd jest zobligowany do zweryfikowania ważności testamentu w światle art. 945 k.c. Takie stanowisko zostało już wcześniej wyrażone w orzecznictwie (por. postanowienie SN z 29 listopada 2017 r., II CSK 88/17). Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 394 1 § 3 w związku z 398 14 oraz - co do kosztów postępowania - art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 i art. 394 1 § 3 k.p.c., orzekł, jak w sentencji. [SOP] [r.g.]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI