III CZ 67/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie ubezpieczyciela na postanowienie o kosztach, potwierdzając możliwość odstąpienia od obciążania powodów kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach na podstawie art. 102 k.p.c.
Rodzina dochodziła zadośćuczynienia za śmierć w wypadku komunikacyjnym. Sąd pierwszej instancji częściowo uwzględnił powództwo, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów i odstąpił od obciążania ich kosztami postępowania, powołując się na art. 100 k.p.c. oraz sytuację życiową i zdrowotną powodów. Pozwany ubezpieczyciel złożył zażalenie, twierdząc, że art. 100 k.p.c. nie miał zastosowania. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny faktycznie zastosował art. 102 k.p.c. i oddalił zażalenie, podkreślając dyskrecjonalny charakter oceny sądu w kwestii odstąpienia od obciążania kosztami w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Sprawa dotyczyła roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie art. 446 § 4 k.c., wniesionego przez rodzinę w związku ze śmiercią córki i siostry w wypadku komunikacyjnym. Sąd pierwszej instancji częściowo uwzględnił powództwo i nie obciążył powodów kosztami postępowania. Apelacja powodów została oddalona przez Sąd Apelacyjny, który również odstąpił od obciążania ich zwrotem kosztów na rzecz pozwanej, powołując się na art. 100 k.p.c. oraz specyfikę dochodzonych roszczeń, sytuację majątkową, stan zdrowia psychicznego i somatycznego powodów oraz ich subiektywne przekonanie o słuszności roszczeń. Pozwana wniosła zażalenie na postanowienie o kosztach, argumentując, że art. 100 k.p.c. nie miał zastosowania, ponieważ apelacja została oddalona w całości. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że Sąd Apelacyjny faktycznie zastosował art. 102 k.p.c., który pozwala na odstąpienie od obciążania strony przegrywającej kosztami w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis ten daje sądowi swobodę oceny okoliczności związanych z przebiegiem procesu i sytuacją życiową strony, a jego zastosowanie może być kwestionowane jedynie wyjątkowo. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do zakwestionowania oceny Sądu Apelacyjnego i oddalił zażalenie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może odstąpić od obciążenia strony przegrywającej kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach na podstawie art. 102 k.p.c., nawet jeśli apelacja została oddalona w całości. Sąd Apelacyjny faktycznie zastosował art. 102 k.p.c., a nie art. 100 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 102 k.p.c. stanowi wyjątek od zasady obciążania kosztami strony przegrywającej i pozwala na odstąpienie od tego obowiązku w wypadkach szczególnie uzasadnionych, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności związanych z przebiegiem procesu oraz sytuacją życiową strony. Ocena tych okoliczności ma charakter dyskrecjonalny i podlega kontroli sądu wyższej instancji jedynie wyjątkowo.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
C. Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. (w zakresie zażalenia)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| C. C. | osoba_fizyczna | powód |
| B. C. | osoba_fizyczna | powód |
| T. C. | osoba_fizyczna | powód |
| P. C. | osoba_fizyczna | powód |
| C. Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. | spółka | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odstąpienia od obciążania strony przegrywającej kosztami w wypadkach szczególnie uzasadnionych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa zasądzenia kosztów od strony przegrywającej.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określenie, co wchodzi w skład niezbędnych kosztów procesu.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący zniesienia lub wzajemnego potrącenia kosztów, który nie miał zastosowania w tej sprawie z uwagi na oddalenie apelacji w całości.
k.c. art. 446 § § 4
Kodeks cywilny
Podstawa dochodzenia zadośćuczynienia w związku ze śmiercią osoby bliskiej.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie zażalenia.
k.p.c. art. 3941 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie zażalenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny zastosował art. 102 k.p.c., a nie art. 100 k.p.c., co uzasadniało odstąpienie od obciążenia powodów kosztami mimo oddalenia apelacji w całości.
Odrzucone argumenty
Art. 100 k.p.c. nie miał zastosowania, ponieważ apelacja została oddalona w całości, co uniemożliwiało odstąpienie od obciążenia powodów kosztami.
Godne uwagi sformułowania
w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami zasada słuszności swoboda oceny co do tego, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
przewodniczący
Krzysztof Pietrzykowski
sprawozdawca
Hubert Wrzeszcz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odstąpienia od obciążania strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach na podstawie art. 102 k.p.c., zwłaszcza w sprawach o zadośćuczynienie po śmierci bliskiej osoby."
Ograniczenia: Stosowanie art. 102 k.p.c. jest dyskrecjonalne i wymaga oceny całokształtu okoliczności, a nie tylko trudnej sytuacji materialnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie wyjaśnia ważną kwestię proceduralną dotyczącą kosztów sądowych w kontekście trudnej sytuacji życiowej stron, co jest istotne dla praktyków prawa i może być interesujące dla osób, które doświadczyły podobnych sytuacji.
“Czy można nie płacić kosztów sądowych, nawet przegrywając sprawę? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III CZ 67/12 POSTANOWIENIE Dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z powództwa C. C., B. C., T. C. i P. C. przeciwko C. Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. w W. o zadośćuczynienie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 grudnia 2012 r., zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r., oddala zażalenie. Uzasadnienie 2 W niniejszej sprawie rodzice oraz dwaj bracia wystąpili z powództwem na podstawie art. 446 § 4 k.c. o zasądzenie zadośćuczynienia w związku ze śmiercią w wypadku komunikacyjnym ich córki i siostry od ubezpieczyciela sprawcy wypadku. Sąd pierwszej instancji częściowo uwzględnił powództwo i nie obciążył ich kosztami postępowania wynikającymi z tylko częściowego uwzględnienia powództwa. Powodowie wnieśli apelację, która została w całości oddalona. Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia powodów zwrotem kosztów pozwanej. W uzasadnieniu powołał się na art. 100 k.p.c. oraz charakter źródła dochodzonych roszczeń, sytuację majątkową powodów, ich stan zdrowia psychicznego i somatycznego oraz ich subiektywne przeświadczenie o słuszności dochodzonych roszczeń. Pozwana w zażaleniu na rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego o kosztach podniosła, że art. 100 k.p.c. nie mógł mieć w tej sprawie zastosowania, ponieważ apelację oddalono w całości, a nie w części, przepis ten nie stanowi więc podstawy do nieobciążania powodów kosztami postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Według art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu, do których zalicza się – w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata – wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Wyjątek od tej reguły przewiduje m.in. art. 100 k.p.c. W zażaleniu trafnie podniesiono, że ten przepis nie znajduje zastosowania w sprawie, gdyż apelacja została oddalona w całości. Sądowi Apelacyjnemu wyraźnie jednak chodziło o podstawę przewidzianą w art. 102 k.p.c., a nie w art. 100 k.p.c. Powołany art. 102 k.p.c. również zawiera wyjątek od reguły wypowiedzianej w art. 98 § 1 k.p.c. Przepis ten, realizujący zasadę słuszności, stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Pozostawia on sądowi orzekającemu swobodę oceny co do tego, czy fakty 3 związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja. Drugie natomiast wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.). W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny wskazał na charakter źródła dochodzonych roszczeń, sytuację majątkową powodów, ich stan zdrowia psychicznego i somatycznego oraz ich subiektywne przeświadczenie o słuszności dochodzonych roszczeń. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw uzasadniających zakwestionowanie tej oceny, która w istocie ma charakter dyskrecjonalny. Wprawdzie kwestia trafności jego zastosowania co do zasady może być objęta kontrolą Sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna następować wyjątkowo (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11, niepubl.). Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI