III CZ 63/11

Sygn. akt III CZ 63/11 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 25 listopada 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Marta Romańska (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa B. sp. z o.o. w B. 
przeciwko E.Ł.-G. 
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 25 listopada 2011 r., 
zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach zawarte  
w wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 21 czerwca 2011 r.,  
 
 
1) 
odrzuca zażalenie na rozstrzygnięcia zawarte w pkt 1.b., 
1.c. i 3 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 
2011 r.; 
2) 
oddala zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 
wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r.; 
3) 
zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej 1.200 
(tysiąc dwieście) zł tytułem kosztów postępowania 
zażaleniowego. 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Postanowieniami zawartymi w punktach 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku 
z 11 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 
11.742,95 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, nakazał pobranie od powódki 
na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K. 5.700 zł tytułem części opłaty 
sądowej od apelacji, od której pozwana była zwolniona oraz zasądził od powódki na 
rzecz pozwanej kwotę 19.334,60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania 
apelacyjnego i kasacyjnego. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia wskazał art. 98 
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do opłaty od skargi kasacyjnej – art. 113 ust. 
1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. 
Nr 90, poz. 594 ze zm.; dalej - u.k.s.c.). 
W zażaleniu na postanowienia zawarte w pkt 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku 
z 11 czerwca 2011 r. powódka zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 
102 k.p.c. w związku z jego niezastosowaniem oraz art. 98 k.p.c. i art. 13 ust. 1 
u.k.s.c. w związku z ich niewłaściwym zastosowaniem. Stwierdziła, że w sprawie 
zachodziły przesłanki odstąpienia od obciążania jej kosztami postępowania, 
z   uwagi 
na 
jej 
przekonanie 
o 
zasadności 
wytoczonego 
powództwa, 
zakwestionowane dopiero przez Sąd Najwyższy w wyroku z 17 grudnia 2010 r. 
(III CSK 75/10, niepubl.). Wskazała ponadto, że żądanie uznania czynności prawnej 
za bezskuteczną pozostaje w związku z roszczeniem przysługującym jej wobec 
męża pozwanej, którego dochodzenie i egzekucja wiązały się z poniesieniem przez 
nią kosztów. Jako podstawę zastosowania art. 102 k.p.c. wskazała także fakt 
częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów sądowych pomimo posiadania przez 
nią majątku pozwalającego na ich poniesienie. 
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień i odstąpienie od 
obciążania jej kosztami postępowania.  
Pozwana wniosła o odrzucenie zażalenia odnośnie do rozstrzygnięć 
zawartych w punktach 1.b, 1.c, i 3. wyroku oraz o jego oddalenie w pozostałej 
części i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
3 
Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego 
przysługuje na postanowienia sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które 
nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Pozwana trafnie 
zauważa, że postanowienia zawarte w punktach 1.b oraz 1.c wyroku z 21 czerwca 
2011 r. nie mieszczą się w granicach tego przepisu i zażalenie do Sądu 
Najwyższego jest w stosunku do nich niedopuszczalne. 
Po pierwsze, postanowieniem zawartym w punkcie 1.b wyroku Sąd 
Apelacyjny, oddalając powództwo w części, w której uwzględnił je Sąd Okręgowy, 
orzekł o kosztach postępowania będących przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu 
pierwszej instancji. Postanowienie to nie podlega więc kontroli instancyjnej 
na podstawie 
art. 
3941 
§ 
1 
pkt 
2 
k.p.c., 
co 
znajduje 
potwierdzenie 
w konsekwentnym stanowisku Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia: 
z 16 czerwca 2010 r., I CZ 30/10, niepubl., z 3 grudnia 2010 r., I CZ 122/10, 
niepubl. oraz z 6 maja 2011 r., II CZ 5/11, niepubl.). 
Po drugie, postanowienia zawarte w punktach: 1.c oraz 3. dotyczą opłat 
sądowych, odpowiednio: od apelacji i od skargi kasacyjnej. W myśl art. 2 ust. 1 
u.k.s.c. 
stanowią 
one 
koszty 
sądowe, 
nie 
zaś 
koszty 
postępowania 
w rozumieniu  art. 98 k.p.c., o których rozstrzygnięcie wyczerpuje zakres 
zastosowania art. 3941 § 1 pkt 1 k.p.c. Jak wskazał Sąd Najwyższy 
w postanowieniu z 24 marca 2011 r., I CZ 109/10 (nie publ.), zażalenie na 
postanowienie w przedmiocie nieuiszczonych kosztów sądowych, rozliczanych 
na podstawie art. 113 u.k.s.c. (omyłkowo oznaczonym przez skarżącą jako art. 13 
tej ustawy), jest niedopuszczalne. 
W zakresie postanowienia zawartego w punkcie 2. wyroku z 21 czerwca 
2011 r. należy natomiast zaznaczyć, że skorzystanie ze szczególnego rozwiązania 
przewidzianego przez art. 102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie sądu 
rozpoznającego sprawę i może zostać zakwestionowane w ramach kontroli 
instancyjnej jedynie w razie oczywistego naruszenia reguł stosowania tego przepisu 
(tak Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniach: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, 
nie publ. oraz z 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, nie publ.). W okolicznościach 

 
4 
sprawy nie można stwierdzić, by niezastosowanie przez Sąd drugiej instancji art. 
102 k.p.c. nastąpiło z rażącym naruszeniem tych reguł. 
W szczególności dotyczy to twierdzenia skarżącej, że w chwili wnoszenia 
powództwa była ona przekonana o przysługiwaniu jej dochodzonego roszczenia, 
co miało znajdować uzasadnienie m.in. w treści wyroku Sądu Najwyższego z 28 
kwietnia 2004 r. (III CK 469/02, OSNC 2005, nr 5, poz. 85, BSN 2004, nr 10, 
poz. 12). Przekonanie to zostało podważone dopiero wskutek wydania przez Sąd 
Najwyższy wyroku z 17 grudnia 2010 r. (III CSK 75/10, nie publ.). Skarżąca nie 
dostrzega jednak, że powołane orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą całkowicie 
odmiennych kwestii: o ile w pierwszym z nich wyrażony został ogólny pogląd 
o dopuszczalności stosowania art. 527 k.c. do umowy o podział majątku wspólnego 
po ustaniu ustawowej wspólności małżeńskiej, to drugie dotyczyło konkretnych 
warunków zastosowania tej regulacji w okolicznościach sprawy – zwłaszcza 
konieczności stwierdzenia, że wskutek zawarcia umowy doszło do pokrzywdzenia 
wierzyciela. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Najwyższy w drugim orzeczeniu 
jedynie doprecyzował swoje stanowisko w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. 
Trudno uznać tym samym, by na podstawie pierwszej, ogólnej wypowiedzi 
Sądu Najwyższego, skarżąca mogła wyrobić sobie uzasadnione przekonanie 
o dopuszczalności wystąpienia z roszczeniem z art. 527 k.c., które okazało się 
nietrafne dopiero w świetle kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. W zakresie tym 
nie zachodzą więc szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 102 k.p.c. 
uzasadniające odstąpienie od obciążania strony przegrywającej sprawę kosztami 
postępowania. 
Z perspektywy możliwości zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. bez 
znaczenia pozostają także inne okoliczności wskazane przez skarżącą. 
Z samego faktu 
przysługiwania 
jej 
względem 
męża 
pozwanej 
roszczenia 
pieniężnego oraz poniesienia kosztów związanych z jego dochodzeniem 
i egzekucją nie można wyciągnąć wniosku, by zasądzenie od niej kosztów 
postępowania w przegranej sprawie o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną 
naruszało względy słuszności. Argumentacja ta prowadziłaby do wniosku 
o konieczności stosowania art. 102 k.p.c. w każdym przypadku oddalenia 

 
5 
powództwa opartego na art. 527 k.c. Konkluzja taka byłaby jednak niemożliwa 
do zaakceptowania z perspektywy ogólnych reguł zwrotu kosztów postępowania 
cywilnego. Zmierzają one do równomiernego rozłożenia ryzyka finansowego 
związanego z udziałem w postępowaniu, przewidując w art. 98 k.p.c. obciążenie 
kosztami strony, której twierdzenia okazały się bezzasadne. Jedynie w wyjątkowych 
wypadkach, do których zalicza się także art. 102 k.p.c., ustawodawca zezwala 
sądowi na odmienne rozłożenie kosztów postępowania pomiędzy stronami 
ze względu na szczególne okoliczności sprawy. W konsekwencji, regulacje te nie 
powinny być interpretowane rozszerzająco i odnoszone z góry do pewnej ogólnie 
określonej kategorii roszczeń. Wniosek taki prowadziłby do sytuacji, w której 
finansowe ryzyko prowadzenia sporu z góry spoczywałoby wyłącznie na stronie 
pozwanej, ponoszącej koszty postępowania niezależnie od wyniku sprawy 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 października 2011 r., IV CZ 72/11, 
nie publ.). 
Nie można także podzielić twierdzenia skarżącej, by za koniecznością 
zastosowania art. 102 k.p.c. przemawiał fakt – jej zdaniem – bezzasadnego 
częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów postępowania. W uzasadnieniu 
zażalenia nie wykazano, by kwestia ta, prawomocnie rozstrzygnięta na 
wcześniejszym etapie postępowania, przekładała się na konieczność odstąpienia 
od obciążania skarżącej kosztami postępowania. 
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 
k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, o kosztach postępowania rozstrzygając na 
podstawie art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 109 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. 
z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej 
udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 
1349 ze zm.). 
 
 
jw