III CZ 6/11

Sygn. akt III CZ 6/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 17 lutego 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
SSN Antoni Górski (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
 
w sprawie skargi Anny M. o wznowienie postępowania zakończonego 
prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. 
akt II Ca 1442/05 
w sprawie z wniosku Anny M. 
przy uczestnictwie Andrzeja S., Barbary S., Alicji R., Aleksandry M., Wandy R., 
Jadwigi W.-C., Adama P. oraz Diny H., Cherry H., Mary H. i Ilony H. działających 
przez kuratora Leszka P. 
o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 17 lutego 2011 r., 
zażalenia wnioskodawczyni  
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 9 sierpnia 2010 r.,  
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2010 r., po rozpoznaniu 
skargi Anny M. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym 
postanowieniem tego Sądu z dnia 16 grudnia 2005 r. w sprawie z wniosku Anny M. 
przy uczestnictwie Andrzeja S., Barbary S., Alicji R., Aleksandry M.,Wandy R., 
Jadwigi W.-C., Adama P. oraz Diny H., Cherry H., Mary H., Ilony H. działających 
przez kuratora Leszka P., odrzucił skargę. Podkreślił, że Sąd Rejonowy 
postanowieniem z dnia 29 stycznia 1980 r. stwierdził, że spadek po Marii K. zmarłej 
dnia 11 października 1977 r. nabyły na podstawie testamentu z dnia 17 września 
1974 r. Krystyna S. i Stanisława P. Wnioskodawczyni wniosła o zmianę tego 
postanowienia, a jej wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 23 maja 2005 
r. 
Apelacja 
wnioskodawczyni 
od 
tego 
postanowienia 
została 
oddalona 
postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 grudnia 2005 r. Od tego orzeczenia 
wnioskodawczyni złożyła skargę kasacyjną, a Sąd Najwyższy postanowieniem z 
dnia 12 lipca 2006 r., III CSK 178/06 odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Sąd 
Okręgowy uznał, odwołując się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
7 marca 1968 r., II CR 102/68 (OSNCP 1968, nr 10, poz. 176), że zgodnie z art. 
679 § 1 k.p.c. dowód, iż osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie 
jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny, niż stwierdzony, może być 
przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia 
nabycia 
spadku. 
Natomiast 
niedopuszczalna 
jest 
skarga 
o 
wznowienie 
postępowania 
zakończonego 
prawomocnym 
postanowieniem 
oddalającym 
wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku oparta na 
podstawie art. 403 § 2 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 
2002 r., IV CO 7/02, OSNC 2003, nr 10, poz. 139), gdyż tryb określony w art. 679 
k.p.c. zastępuje skargę o wznowienie postępowania (postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 r., III CZ 64/02, niepubl.). Wprawdzie Sąd 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 listopada 2002 r., V CKN 1258/00 (Wokanda 
2003, nr 9, poz. 8) wskazał, że zmiana lub uchylenie kilku prawomocnych 
postanowień, stwierdzających nabycie spadku po tym samym spadkodawcy, może 
nastąpić w drodze wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 3 w związku 

 
3 
z art. 13 § 2 k.p.c., lecz w niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja, zatem 
należało skargę wnioskodawczyni o wznowienie postępowania odrzucić jako 
niedopuszczalną na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. 
Skarżąca w zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego wniosła o jego 
uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej 
instancji, zarzucając naruszenie art. 410 § 1 i art. 679 k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Artykuł 679 § 1 k.p.c. stanowi, że dowód, iż osoba, która uzyskała 
stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest 
inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie 
lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Sąd Najwyższy wyjaśnił w postanowieniu 
z dnia 14 października 2009 r., V CSK 118/09 (BSN 2010, nr 1, poz. 14), 
że postępowanie o zmianę prawomocnego postanowienia spadkowego jest 
najbardziej zbliżone do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania 
(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1993 r., III CZP 40/94, OSNC 
1994, nr 11, poz. 210). Potwierdza to, także „wznowieniowy” charakter podstawy 
wniosku o zmianę postanowienia spadkowego, polegający na wykryciu takich 
okoliczności, które wskazują, że osoba wymieniona w postanowieniu o stwierdzeniu 
nabycia spadku albo nie jest spadkobiercą, albo inny jest jej udział w spadku. 
Ta podstawa wniosku odnosi się do każdego zgłaszającego zmianę postanowienia 
spadkowego, niezależnie od tego, czy osoba ta uczestniczyła w postępowaniu 
o stwierdzenie nabycia spadku. Co również charakterystyczne dla postępowania 
wznowieniowego (por. art. art. 403 § 2 k.p.c.), uczestnik dotychczasowego 
postępowania o stwierdzenie nabycia spadku może powołać się na tylko na takie 
okoliczności i dowody, których nie mógł wcześniej przedstawić. Podobnie jak 
w wypadku wznowienia postępowania, wniosek o zmianę prawomocnego 
postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku musi być złożony w terminie 
ustawowym.  
Wymienione 
ograniczenia 
o 
charakterze 
prekluzyjnym 
nie 
mają 
zastosowania w wypadku, gdy zmiany postanowienia domaga się zainteresowany, 
który nie był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. 

 
4 
Konsekwencją uwzględnienia wniosku na podstawie art. 679 k.p.c., tak, jak 
konsekwencją uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania, jest uzyskanie 
nowego orzeczenia, zgodnego z rzeczywistym stanem prawnym. Na tej podstawie 
uzasadnione jest przyjęcie, że art. 679 k.p.c. w zakresie objętym jego dyspozycją 
zastępuje 
instytucję 
wznowienia 
postępowania 
(por. 
postanowienia 
Sądu 
Najwyższego z dnia 14 września 2004 r., III CK 458/03, niepubl. oraz z dnia 
26 czerwca 2002 r., III CZ 64/02, niepubl.). Wniosek ten potwierdza art. 524 § 1 
k.p.c., według którego wznowienie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku 
nie jest dopuszczalne, jeżeli postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku 
kończące postępowanie w sprawie może być zmienione lub uchylone. 
Taką  możliwość przewiduje art. 523 k.p.c. co do postanowień oddalających 
wniosek, a w odniesieniu do postanowień co do istoty w sprawach z zakresu prawa 
spadkowego kwestie te reguluje art. 679 k.p.c.  
Trzeba w związku podkreślić, że art. 679 k.p.c. wyklucza postępowanie 
wznowieniowe tylko w takim zakresie, w jakim na jego podstawie dopuszczalna jest 
zmiana prawomocnego postanowienia spadkowego. Dlatego w postanowieniu 
z  dnia 26 listopada 2003 r., III CK 144/02 (niepubl.) Sąd Najwyższy potwierdził 
możliwość wznowienia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku ze skargi 
uczestnika 
tego 
postępowania 
na 
podstawie 
nieważności 
postępowania, 
a w postanowieniu z dnia 7 listopada 2002 r., V CKN 1258/00 (Wokanda 2003, nr 9, 
s. 8) uznał za właściwe wznowienie postępowania na podstawie art. 403 § 3 
(obecnie art. 403 § 2 k.p.c.) w związku z wydaniem kilku prawomocnych 
postanowień stwierdzających nabycie spadku po tym samym spadkodawcy. 
W okolicznościach niniejszej sprawy skarga o wznowienie postępowania nie 
dotyczy prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, ale 
postanowienia wydanego na podstawie art. 679 k.p.c. Nie można zatem twierdzić, 
że właśnie art. 679 k.p.c. wyłącza w takiej sytuacji dopuszczalność wniesienia 
skargi o wznowienie postępowania. Należy wszakże podkreślić, że odmienne 
stanowisko w tym zakresie Sąd Najwyższy w powołanym wyżej postanowieniu 
z  dnia 11 lipca 2002 r., IV CO 7/02. 

 
5 
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 39815 § 1 
w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).