V CZ 4/09

Sygn. akt V CZ 4/09 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 11 lutego 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
SSN Henryk Pietrzkowski 
 
 
w sprawie z powództwa P.G. 
przeciwko "E." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością  
o uchylenie uchwały zgromadzenia wspólników, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 11 lutego 2009 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 
maja 2008 r. W skardze tej zamieścił również wniosek o zwolnienie od kosztów 
sądowych w części dotyczącej opłaty sądowej od skargi, a  do wniosku dołączył 
oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Po 
analizie tego oświadczenia oraz dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji 
majątkowej powoda, Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 10 września 2008 r. 
oddalił wniosek o zwolnienie od opłaty skargi kasacyjnej. Powód został wezwany do 
usunięcia braków formalnych skargi przez uiszczenie opłaty wynoszącej 2 000 zł. 
Opłata nie została uiszczona, wobec czego Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 
24 października 2008 r. odrzucił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu tego 
orzeczenia odniósł się także do postanowienia o odmowie zwolnienia od opłaty i 
uznał, że odmowa ta była uzasadniona, bowiem uwzględniając dochody powoda, 
kształtujące się na poziomie średniej krajowej, jak również fakt posiadania udziałów 
o wartości rynkowej około 800 000 zł w pozwanej spółce, nie można zaliczyć 
powoda do grona osób ubogich, które mogą korzystać z pomocy państwa 
polegającej na zwolnieniu od opłat sądowych.  
Postanowienie to powód zaskarżył zażaleniem, w którym ponownie zawarł 
wniosek o zwolnienie od opłat sądowych, tym razem w części dotyczącej opłaty od 
zażalenia. Do wniosku ponownie dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, 
majątku, dochodach i źródłach utrzymania.  
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 9 grudnia 2008 r. odrzucił wniosek 
o zwolnienie od opłaty od zażalenia, a następnie – bez wezwania do uiszczenia 
brakującej opłaty – postanowieniem z tej samej daty odrzucił zażalenie.  
Przyczyną odrzucenia zażalenia, które podlegało opłacie stałej, było nieuiszczenie 
tej opłaty przez fachowego pełnomocnika. Sąd Apelacyjny podkreślił, że powód 
ponownie domagał się zwolnienia od kosztów sądowych, chociaż jego wniosek był 
oparty na tych okolicznościach co poprzedni,  wcześniej oddalony. W takiej sytuacji 
ponowny wniosek podlegał odrzuceniu na podstawie art. 107 u.k.s.c. Sąd 
Apelacyjny uznał, że specyfika tej sytuacji nie nakłada na Sąd obowiązku wzywania 

 
3 
stron 
do 
uiszczenia 
opłaty 
sądowej. 
Celem 
powołanego 
przepisu 
jest 
uniemożliwienie nierzetelnej stronie tamowania postępowania sądowego przez 
składanie kolejnych, nieuzasadnionych wniosków o zwolnienie od kosztów 
sądowych. W ocenie Sądu, pogląd wyrażony z postanowieniu SN z dnia 
21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98 (OSNC 1999 nr 11 poz. 196) znajdzie 
zastosowanie także do sytuacji obecnie unormowanej w art. 107 u.k.s.c. Sąd 
Apelacyjny uznał, że regulacja dotycząca odrzucenia ponownego wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest ukierunkowana 
na wyraźny cel, jakim jest przeciwdziałanie obstrukcji postępowania. Wyjątkowość 
tej regulacji przekłada się także na stopień dolegliwości sankcji z nią związanej, 
a jest nią to, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji 
wyżej opisanej nie przerywa biegu terminu do wniesienia należnej opłaty i nie 
odracza obowiązku jej uiszczenia. 
Powód wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego 
uchylenia. Zakwestionował obowiązek uiszczenia opłaty sądowej od zażalenia 
z dnia 14 listopada 2008 r. z uwagi na objęcie go zakresem art. 95 ust. 2 pkt 1 
u.k.s.c. Niezależnie od tego zarzucał, że jego sytuacja majątkowa była różna 
w momencie składania kolejnych wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych, 
ponadto przedmiot wniosku nie był tożsamy. Pierwszy wniosek dotyczył bowiem 
opłaty od skargi kasacyjnej, a kolejny - opłaty od zażalenia. Z tego rozróżnienia 
wywodził, że nie można w sprawie mówić o ponownym wniosku o zwolnienie od 
kosztów sądowych.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie jest niezasadne. Skarżący kwestionował istnienie obowiązku 
uiszczenia opłaty od przedmiotowego zażalenia, wnosząc jednak tę opłatę, 
by ustrzec się przed odrzuceniem również tego środka odwoławczego. Wbrew 
jednak jego argumentom, obowiązek uiszczenia opłaty istnieje. Zgodnie bowiem 
z art. 95 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2005 r., Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej u.k.s.c), 
nie pobiera się opłat jedynie od zażalenia na postanowienie sądu, którego 
przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego 

 
4 
zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich 
odwołanie. Przepis ten nie miał zatem zastosowania do zażalenia na postanowienie 
w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, skoro w postanowieniu tym Sąd nie 
rozstrzygał o odmowie zwolnienia od kosztów. Rozważania w kwestii zasadności 
odmowy zwolnienia skarżącego od opłat sądowych stanowiły jedynie przesłankę 
oceny, 
że wezwanie 
skarżącego 
do 
uiszczenia 
stosownej 
opłaty 
– 
po 
wcześniejszym oddaleniu wniosku o zwolnienie od opłat - było prawidłowe. 
Odrzucenie skargi było zatem konsekwencją nieuiszczenia tych opłat przez 
powoda. Zakresem art. 95 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c. nie jest objęte zażalenie na 
postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej.  
Jak stanowi art. 107 ust. 1 u.k.s.c., w razie oddalenia wniosku o zwolnienie 
od kosztów sądowych strona nie może ponownie domagać się zwolnienia 
powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego 
wniosku.  Ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oparty na tych 
samych okolicznościach, podlega odrzuceniu., a na odrzucenie nie przysługuje 
zażalenie (art. 107 ust. 2 u.k.s.c.). 
Podstawową 
przesłanką 
stosowania 
przytoczonego 
przepisu 
jest 
powoływanie się przez stronę na te same okoliczności, które stanowiły 
uzasadnienie oddalonego uprzednio wniosku. W orzecznictwie został wyrażony 
pogląd, że jeżeli ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych opierał się 
na okolicznościach, które jeszcze nie istniały w chwili prawomocnego oddalenia 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, względnie cofnięcie mu zezwolenia od 
kosztów sądowych, nie może być mowy o rei iudicatae w przedmiocie braku 
przesłanek z art. 113 § 1 k.p.c. do zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie 
SN z dnia 27 maja 1970 r., II CZ 53/70, nie publ.).  
Wykładnia literalna art. 107 u.k.s.c. daje podstawę do wnioskowania, 
że strona może się domagać ponownie zwolnienia od kosztów sądowych, po 
oddaleniu jej poprzedniego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli powołuje się na nowe 
lub 
inne 
okoliczności 
niż 
te, 
którymi 
uzasadniała 
pierwotny 
wniosek. 
Trudno akceptować pogląd, że każda zmiana okoliczności, mająca wpływ na 
sytuację materialną wnoszącego o zwolnienie od kosztów sądowych, wyklucza 

 
5 
stosowanie 
tego 
przepisu. 
Skutkować 
by 
to 
mogło 
w 
łatwy 
sposób 
wyeliminowaniem tego przepisu z praktycznego zastosowania. Każda bowiem 
zmiana wysokości otrzymywanego wynagrodzenia czy wysokości stałych wydatków 
mogłaby oznaczać, że ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oparty 
jest na innych okolicznościach faktycznych niż te, które były brane pod uwagę przy 
rozpoznawaniu poprzedniego wniosku. Przyjąć zatem należy, że chodzi tu 
o zmiany 
istotne, 
które 
mogłyby 
uzasadniać 
odmienne 
rozstrzygniecie 
w przedmiocie kosztów. Mając na uwadze nieznaczne różnice w treści oświadczeń 
majątkowych złożonych do wniosków, Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował art. 
107 u.k.s.c. w niniejszej sprawie. Należy dodać, że ustawodawca nie różnicuje 
stosowania przepisu w zależności  od rodzaju opłaty, której wniosek dotyczy. 
Uwzględnieniu podlegał zatem również fakt, że od nie opłaconego zażalenia opłata 
wynosiła 1/5 opłaty od skargi kasacyjnej, od uiszczenia której Sąd Apelacyjny 
powoda nie zwolnił. Tym bardziej więc argumentacja podniesiona w zażaleniu 
okazała się chybiona. 
Odnosząc się do zarzutów dotyczących wadliwego sposobu postępowania 
po odrzuceniu ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, należy 
stwierdzić, że Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd 
wyrażony w uchwale z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06 (OSNC 2007, Nr 9, 
poz. 131). W razie zatem oddalenia zawartego w apelacji wniosku o zwolnienie od 
kosztów sądowych należy stronę należy wezwać stronę ponownie do uiszczenia 
opłaty, także wtedy, gdy apelację wnosił adwokat. Ten obowiązek sądu dotyczy nie 
tylko innych środków odwoławczych, ale także wszelkich pism podlegających 
opłacie, stanowiąc wyraz ochrony udzielonej stronie wnoszącej o zwolnienie od 
kosztów sądowych.  Argumentacja zawarta w przywołanej uchwale w dużej mierze 
pozostanie aktualna również na gruncie art. 107 u.k.s.c.  
Trafnie jednak Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na specyfikę postępowania 
w przypadku odrzucenia ponownie złożonego wniosku opartego na tych samych 
podstawach. Nie ma uzasadnienia dla udzielania ochrony stronie, która kolejny raz 
wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, składając podlegające odrzuceniu 
wnioski oparte na tych samych lub jedynie nieznacznie zmienionych podstawach. 
Uznanie, że złożenie takiego wniosku przerywa bieg terminu do uiszczenia opłaty 

 
6 
sądowej i nakłada na sąd obowiązek ponownego wezwania do opłaty stanowiłoby 
niezasadne przedłużenie tego terminu. Brak zatem podstaw, by przepis, 
zapobiegający obstrukcji procesowej wykładać w sposób nieuwzględniający w pełni 
celu, dla którego został ustanowiony. Cel ten odnaleźć można m.in. w regulacji 
wyłączającej zażalenie na postanowienie o odrzuceniu takiego wniosku. 
Przedstawiona wykładnia art. 107 ust. 2 u.k.s.c. nie ogranicza możliwości 
rzetelnego rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów, przepis ten bowiem jest 
wymierzony przeciwko patologii, w interesie stron respektujących prawo, 
umożliwiając 
rozpoznanie 
ponownego 
wniosku 
opartego 
na 
nowych 
okolicznościach. Odrzucenie ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych nie wyłącza też kontroli instancyjnej, która przeprowadzana jest w trybie 
określonym w  art. 380 k.p.c. (zob. orzeczenia SN z dnia 17 stycznia 2003 r., I CZ 
193/02, niepubl., z dnia 29 kwietnia 2003 r., V CZ 45/03, niepubl.; z dnia 
23 stycznia 2004 r., III CZ 149/03, niepubl.), co też miało miejsce w niniejszej 
sprawie.  
Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. 
w związku z art. 39814 k.p.c. postanowił jak w sentencji.