III CZ 50/09

Postanowienie z dnia 26 listopada 2009 r., III CZ 50/09 
 
Zwolnienie od kosztów sądowych przyznane stronie w postępowaniu 
rozpoznawczym nie obejmuje postępowania ze skargi o wznowienie tego 
postępowania. 
 
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) 
Sędzia SN Kazimierz Zawada 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Tatiany C. o wznowienie postępowania w 
sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z 
dnia 2 grudnia 2004 r. oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 
września 2005 r. z powództwa Grażyny J. przeciwko Tatianie C. o zapłatę, po 
rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 listopada 2009 r. 
zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 
czerwca 2009 r. 
oddalił zażalenie i zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w 
Krakowie na rzecz adw. Marty R. kwotę 1800 zł wraz z należnym podatkiem VAT 
tytułem kosztów zastępstwa prawnego udzielonego skarżącej z urzędu w 
postępowaniu zażaleniowym. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 2 czerwca 2009 r. odrzucił 
zażalenie pozwanej na postanowienie z dnia 5 marca 2009 r., którym odrzucono jej 
skargę o wznowienie postępowania. Uznał, że zażalenie to nie zostało należycie 
opłacone, gdyż zwolnienie od kosztów sądowych przyznane pozwanej w sprawie, 
której dotyczyła skarga o wznowienie postępowania, nie rozciąga się na 
postępowanie zainicjowane wniesieniem tej skargi. 
Pozwana zarzuciła w zażaleniu naruszenie art. 100 ust. 2 w związku z art. 100 
ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 

(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej "u.k.s.c."), art. 1302 § 3 k.p.c. oraz art. 45 
Konstytucji w związku z art. 6 europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i 
podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) 
i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sąd Apelacyjny, uzasadniając pogląd, że zwolnienie od kosztów sądowych 
przyznane w toku postępowania w sprawie, nie obejmuje postępowania ze skargi o 
wznowienie postępowania ograniczył się do stwierdzenia, iż takie stanowisko zajął 
Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2008 r., III 
CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122). To stwierdzenie zasadnie 
zakwestionowano w zażaleniu, gdyż uchwała ta nie odnosiła się do kosztów 
postępowania w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania, natomiast zawarte 
w jej uzasadnieniu uwagi dotyczące postępowania ze skargi o wznowienie 
postępowania nie zawierają stwierdzenia, które Sąd Apelacyjny przypisał Sądowi 
Najwyższemu. (...) Uzasadnienie tej uchwały nie przemawia zatem wprost za 
stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Apelacyjny, było ono natomiast prezentowane 
w innych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. postanowienia z dnia 24 sierpnia 
2007 r., I CZ 98/07, nie publ. i z dnia 14 marca 2007 r., I CZ 5/07, nie publ.). 
Dla oceny, czy zwolnienie od kosztów sądowych udzielone przed wydaniem 
prawomocnego orzeczenia zaskarżonego skargą o wznowienie postępowania 
obejmuje także postępowanie wywołane jej wniesieniem, istotne znaczenie ma 
natomiast wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 5 
czerwca 2008 r., III CZP 142/07, pogląd, że zwolnienie od kosztów sądowych 
przyznawane jest na potrzeby konkretnej sprawy i ma charakter tymczasowy. Sąd 
Najwyższy uznał, że zostaje w związku z tym „pochłonięte” przez uprawomocnienie 
się orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy. Ta argumentacja odnosi się 
niewątpliwie także do skargi o wznowienie postępowania, która podobnie jak skarga 
kasacyjna, przysługuje również od orzeczeń prawomocnych. 
Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia istotne jest jednak 
rozważenie, czy postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania 
(postępowanie wznowieniowe) stanowi kontynuację dotychczasowego 
postępowania, czy też wniesienie skargi o wznowienie postępowania wszczyna 
nową, odrębną sprawę. Ze względu na charakter skargi o wznowienie 
postępowania bardziej przekonywające jest stanowisko, że jej wniesienie wszczyna 

nową sprawę. Taką ocenę wyrażano też w judykaturze (zob. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2006 r., III CZ 13/06, OSNC 2006, nr 10, poz. 176). 
W uzasadnieniu tego postanowienia podkreślono, że wniesienie skargi o 
wznowienie postępowania wszczyna nową sprawę i z tego względu konieczne było 
wymienienie skargi o wznowienie postępowania w art. 91 pkt 1 k.p.c., gdyż w 
przeciwnym razie mogłoby budzić wątpliwość, czy jej wniesienie należy do 
czynności „łączących się ze sprawą”, której skarga dotyczy. (...) 
Nie ulega wątpliwości, że skarga o wznowienie postępowania może być 
wniesiona przez pełnomocnika ustanowionego w sprawie, której skarga dotyczy. 
Wynika to wprost z art. 91 pkt 1 k.p.c., nie oznacza to jednak, że strona 
zastępowana przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd w postępowaniu 
wznowieniowym korzystała automatycznie także ze zwolnienia od kosztów 
sądowych, skoro przed stwierdzeniem przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 
dnia 16 czerwca 2008 r., P 37/07 (Dz.U. Nr 110, poz. 706) niezgodności z 
Konstytucją art. 117 § 1 k.p.c., ustanowienie dla strony pełnomocnika było 
uzależnione od uzyskania przez nią zwolnienia od kosztów sądowych. Do tego 
argumentu odwoływała się skarżąca, podnosząc, że sąd ustanowił dla niej 
pełnomocnika w postępowaniu wznowieniowym, lecz nie udzielił jej zwolnienia od 
kosztów sądowych.  
Stanowisko skarżącej jest w tym zakresie nieuzasadnione z dwóch powodów. 
Po pierwsze, niezgodne z przepisami ustanowienie przez sąd pełnomocnika – 
podyktowane błędną oceną co do przysługiwania stronie zwolnienia od kosztów 
sądowych – nie mogło wywołać skutku równoznacznego z przyznaniem zwolnienia 
od kosztów sądowych ze względu na treść art. 117 § 1 k.p.c. Po drugie, treść tego 
przepisu wskazuje, że wymaganie uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych 
dotyczyło jedynie etapu ustanowienia pełnomocnika. Jeżeli strona spełniła ten 
warunek, to ustanowiony pełnomocnik uzyskiwał umocowanie do jej 
reprezentowania w granicach określonych w art. 91 k.p.c., bez względu na to, czy 
strona korzystała w późniejszym okresie ze zwolnienia od kosztów sądowych. 
Wskazuje to, że art. 91 k.p.c. jest przepisem szczególnym, określającym wyłącznie 
zakres pełnomocnictwa i nie rodzi on jakichkolwiek skutków dla uregulowanych 
odrębnie kwestii związanych z uzyskaniem zwolnienia od kosztów sądowych. 
Ponadto rozwiązanie to jest podyktowane innymi względami niż podstawy do 
uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych i dotyczy każdego rodzaju 

pełnomocnictwa procesowego, a przy ustanowieniu pełnomocnika z wyboru kwestia 
zwolnienia od kosztów sądowych nie odgrywa znaczenia. Treść tego przepisu nie 
rozstrzyga zatem tego, że w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania 
strona zastępowana przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd może korzystać 
z udzielonego jej wcześniej zwolnienia od kosztów sądowych. 
Dla stanowiska, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane w sprawie, 
której dotyczy skarga o wznowienie postępowania, nie obejmuje postępowania 
wznowieniowego dodatkowego argumentu dostarcza uzasadnienie uchwały składu 
siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, dotyczące postępowań 
wywołanych wniesieniem nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Sąd Najwyższy 
stwierdził, że w kodeksie postępowania cywilnego i ustawie o kosztach sądowych 
nie ma regulacji, z których można wywieść skuteczność sądowego zwolnienia od 
kosztów także w postępowaniach wywołanych ich wniesieniem. Wprawdzie do 
nadzwyczajnych środków zaskarżenia zaliczył jedynie skargę kasacyjną i skargę o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a skargę o 
wznowienie postępowania uznał za szczególny środek prawny, to wymaga 
pokreślenia, że wypowiedź na temat charakteru skargi o wznowienie postępowania 
i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie 
mieściła się w zasadniczym przedmiocie jego rozważań, w odniesieniu do skargi o 
wznowienie postępowania ograniczała się w praktyce do kwestii związanych z 
wykładnią art. 91 pkt 1 k.p.c. (...) 
Charakter skargi o wznowienie postępowania budzi poważne wątpliwości i jest 
przedmiotem zróżnicowanych ocen. Oprócz oceny przedstawionej w uzasadnieniu 
wymienionej uchwały prezentowane jest także stanowisko, że skarga o wznowienie 
postępowania należy do nadzwyczajnych środków zaskarżenia. (...) Skoro przy 
ocenie charakteru skargi zachodzą trudności w jej jednoznacznym zakwalifikowaniu 
z tego powodu, że łączy ona cechy środka zaskarżenia i pozwu, celowe jest 
rozważenie, czy charakter tego środka sytuuje go bliżej nadzwyczajnych środków 
zaskarżenia, czy też środków prawnych innego rodzaju. W rozstrzyganej sprawie 
jest to istotne tym bardziej, że istota sporu dotyczy kwestii kosztów sądowych, a w 
art. 18 u.k.s.c. skarga o wznowienie postępowania nie została zakwalifikowana jako 
szczególny środek prawny podlegający opłacie sądowej; została wymieniona w art. 
18 ust. 2, a zatem poza regulacją dotyczącą pism wszczynających postępowanie 

(art. 18 ust. 1), obok m.in. apelacji, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 
Ustawowa konstrukcja skargi o wznowienie postępowania zawiera 
niewątpliwie wiele rozwiązań charakterystycznych dla nadzwyczajnego środka 
zaskarżenia. Po pierwsze, skarga ta dotyczy orzeczeń prawomocnych, co w 
odniesieniu do skargi kasacyjnej stanowi podstawowe kryterium uznania jej za 
nadzwyczajny środek zaskarżenia. Po drugie, sąd po wniesieniu skargi ocenia 
dopuszczalność wznowienia, a także dopuszczalność skargi, co również upodabnia 
skargę o wznowienie postępowania do skargi kasacyjnej. Jeżeli skarga o 
wznowienie postępowania nie podlega odrzuceniu, co dotyczy także środków 
zaskarżenia, jej wniesienie wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje sprawę na 
nowo, jednakże w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia, a zatem 
podobnie jak środek zaskarżenia. Także sposób orzekania przez sąd po 
rozpoznaniu skargi o wznowienie postępowania jest typowy dla środków 
zaskarżenia (zob. art. 412 § 2 k.p.c.). Oceniając charakter skargi o wznowienie 
postępowania nie można też pominąć kryterium formalnego, związanego z 
ulokowaniem przepisów poświęconych tej skardze w dziale VI tytułu VI kodeksu 
postępowania cywilnego, pomiędzy przepisami dotyczącymi skargi kasacyjnej i 
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 
Nie kwestionując zatem szczególnego charakteru skargi o wznowienie 
postępowania, wynikającego głównie z odesłania zawartego w art. 406 k.p.c., 
należy przyjąć, że jest ona środkiem prawnym zbliżonym do nadzwyczajnych 
środków zaskarżenia i z tego względu uzasadnione jest takie jej kwalifikowanie. 
Przyjęciu stanowiska, że zwolnienie od kosztów sądowych udzielonych w 
sprawie obejmuje postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi o wznowienie 
postępowania przeczy także zasada, że udzielenie zwolnienia od kosztów 
sądowych powinno uwzględniać aktualną sytuację majątkową strony. W myśl tej 
zasady, sąd prowadzący postępowanie w sprawie powinien cofnąć przyznane 
zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli w toku postępowania odpadły ku temu 
podstawy. Przyjęcie, że zwolnienie od kosztów udzielonych w postępowaniu 
rozpoznawczym rozciąga się na postępowanie wznowieniowe podważałoby regułę 
uwzględniania aktualnej sytuacji majątkowej strony wnoszącej skargę o wznowienie 
postępowania. W przypadku tego środka jest to szczególnie istotne przy 
uwzględnieniu, że może on być wniesiony, inaczej niż środki odwoławcze i skarga 

kasacyjna, nawet po okresie kilku lat od zakończenia postępowania 
rozpoznawczego (por. art. 408 k.p.c.). 
Stwierdzenie, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane w postępowaniu 
rozpoznawczym nie rozciąga się na postępowanie ze skargi o wznowienie 
postępowania, wbrew stanowisku skarżącej, nie prowadzi do pozbawienia strony 
zwolnionej od kosztów prawa dostępu do sądu w postępowaniu wznowieniowym. 
Strona, która ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną powinna 
korzystać ze zwolnienia od kosztów sądowych, może uzyskać takie zwolnienie w 
postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o wznowienie postępowania. 
Z tych przyczyn zażalenie jest pozbawione podstaw i podlegało oddaleniu na 
podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.