III CZ 49/05

Postanowienie z dnia 17 czerwca 2005 r., III CZ 49/05 
 
1. Sąd pierwszej i drugiej instancji odrzuca skargę o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tylko w przypadku 
wskazanym w art. 4246 § 3 w związku z art. 4246 § 2 i art. 4245 § 2 k.p.c., 
natomiast pozostałe przypadki odrzucenia tej skargi należą do kompetencji 
Sądu Najwyższego. 
2. Na postanowienie sądu pierwszej instancji odrzucające skargę o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zażalenie 
przysługuje do Sądu Najwyższego. 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Tadeusz Domińczyk 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa małoletnich Katarzyny K. i Anny K. 
działających przez matkę Agatę K. przeciwko Markowi K. o alimenty, po 
rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 czerwca 2005 r., 
zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 
11 marca 2005 r. 
uchylił zaskarżone postanowienie. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 11 marca 2005 r. 
odrzucił skargę pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
wyroku tego Sądu z dnia 5 października 2004 r. w części obejmującej 
rozstrzygnięcie o kosztach procesu z tego względu, że skarga nie została 
sporządzona przez adwokata (art. 871 § 1 k.p.c.). W skardze skarżący wnosił o 
„uchylenie zaskarżonej części orzeczenia”, a także o „wstrzymanie wyroku w 
zakresie płatności kosztów 1220 zł, która to kwota stanowi wartość zaskarżenia 
wobec grożącej szkody w postaci wdrożenia egzekucji”. 

Na to postanowienie pozwany wniósł zażalenie, zarzucając zaniechanie 
wezwania do usunięcia braku polegającego na niezachowaniu przymusu 
adwokackiego przy sporządzeniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 
przysługuje – przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 4241 § 1 k.p.c. – od 
prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w 
sprawie, a w wyjątkowych wypadkach wskazanych w art. 4241 § 2 k.p.c. także od 
takiego orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji. Skargę o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, dla rozpoznania której 
organem wyłącznie właściwym jest Sąd Najwyższy, wnosi się do sądu, który wydał 
zaskarżone orzeczenie (art. 4246 § 1 i art. 4249 k.p.c.). W świetle szczególnego 
uregulowania przyjętego w art. 4246 § 2 i 3 oraz art. 4247 k.p.c. w sądzie, do 
którego skarga została wniesiona, przewodniczący bada skargę wyłącznie pod 
kątem zachowania jej warunków formalnych określonych w art. 4245 § 2 k.p.c. W 
razie stwierdzenia niezachowania tych warunków (niezachowanie wymogów pisma 
procesowego lub niedołączenia odpisów skargi) wzywa o poprawienie lub 
uzupełnienie skargi. Nieuzupełnienie tych braków w terminie wyznaczonym przez 
przewodniczącego wywołuje skutek w postaci odrzucenia skargi przez sąd (art.  
4246 § 3 k.p.c.). 
Z powołanych przepisów wynika, że sąd do którego skarga wpłynęła, nie 
bada, czy skarga spełnia warunki należące do jej istoty (jej treści), które można 
określić, jak w przypadku skargi kasacyjnej, mianem jej „cech kreatywnych”, 
wskazanych w art. 4245 § 1 k.p.c. Sąd, do którego skarga została wniesiona nie 
może zatem odrzucić jej z innych przyczyn. Wobec tego, że kwestia odrzucenia 
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przez sąd 
pierwszej lub drugiej instancji została uregulowana odrębnie w przepisach 
poświeconych tej skardze, odpowiednie stosowanie – na co zezwala art. 42412 
k.p.c. – przepisu art. 3986 § 2 k.p.c., dotyczącego odrzucenia skargi kasacyjnej 
przez sąd drugiej instancji, nie znajduje uzasadnienia, zwłaszcza w postępowaniu 
wywołanym wniesieniem skargi do sądu pierwszej instancji.  
Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia także uregulowanie zawarte w 
art. 4248 § 1 i 2 k.p.c., w którym wskazane zostały przyczyny powodujące 

odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia przez Sąd Najwyższy. Stylizacja art. 4248 § 1 i 2 k.p.c., odmienna od art. 
3986 § 3 k.p.c., który dotyczy odrzucenia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy, 
wskazuje, że – poza przypadkiem odrzucenia przez sąd pierwszej lub drugiej 
instancji skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych – odrzucenie 
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 
zastrzeżone zostało do wyłącznej kompetencji Sądu Najwyższego. Ustawodawca, 
różnicując kognicję sądów w zakresie usuwania braków formalnych oraz braków 
dotyczących treści obu skarg miał zapewne na względzie specyfikę postępowania 
wywołanego skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia, przejawiającą się w tym, że skarga ta jest sui generis środkiem 
zaskarżenia od prawomocnych orzeczeń nie tylko sądu drugiej instancji, ale 
wyjątkowo także od prawomocnych orzeczeń sądu pierwszej instancji. Okoliczność 
ta uzasadnia zwężenie badania przez sąd, do którego skarga została wniesiona, 
wymagań, których niespełnienie prowadzi do odrzucenia skargi. 
Gdyby przyjąć za trafne stanowisko przeciwne, oparte na założeniu, że sąd 
pierwszej i drugiej instancji, stosując odpowiednio przepis art. 3986 § 2 k.p.c. w 
związku z art. 42412 k.p.c., odrzuca skargę nie tylko w przypadku wskazanym w art. 
4246 § 3 k.p.c., ale także w razie stwierdzenia, że nie spełnia ona wymagań 
dotyczących jej treści, a więc wymienionych w art. 4245 § 1 k.p.c., to konsekwentnie 
należałoby uznać, że sądy te odrzucają skargę także w przypadku, gdy skarga nie 
spełnia – dotyczącego jej treści – wymagania wskazanego w art. 4248 § 2 k.p.c., a 
więc tego, które wymienione zostało w art. 4245 pkt 5 k.p.c. Tezie tej sprzeciwia się 
uregulowanie przyjęte w art. 4248 k.p.c., który – zważywszy na powiązanie jego 
paragrafu pierwszego i drugiego – zastrzega wyłącznie dla Sądu Najwyższego 
kompetencję do odrzucenia skargi z powodu niespełnienia wymagań dotyczących 
jej treści. Konkludując, sąd pierwszej i drugiej instancji odrzuca skargę o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tylko w przypadku 
wskazanym w art. 4246 § 3 w związku z art. 4246 § 2 i art. 4245 § 2 k.p.c., natomiast 
pozostałe przypadki odrzucenia skargi należą do kompetencji Sądu Najwyższego. 
W świetle przedstawionego wywodu Sąd Rejonowy nie był kompetentny do 
odrzucenia skargi z powodu niezachowania przy jej sporządzeniu przymusu 
adwokacko-radcowskiego. Skarga sporządzona z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. 
jest skargą z innych przyczyn niedopuszczalną i z tego powodu może być 

odrzucona – jak wykazano – wyłącznie przez Sąd Najwyższy (art. 4248 § 1 in fine 
k.p.c.). Skoro jednak została odrzucona przez Sąd Rejonowy i na postanowienie o 
odrzuceniu skargi wniesione zostało zażalenie, rozważenia wymagała kwestia, 
który z sądów – sąd drugiej instancji, czy Sąd Najwyższy – właściwy jest do 
rozpoznania takiego zażalenia. Pogląd, że sądem tym jest Sąd Najwyższy prima 
facie może budzić zastrzeżenia, skoro gramatyczna wykładnia przepisów 
poświęconych zażaleniu (art. 394-398 k.p.c.) prowadzi do stwierdzenia, że do Sądu 
Najwyższego przysługuje zażalenie tylko na postanowienie sądu drugiej instancji 
(art. 3941 § 1 i 2 k.p.c.), a postanowienia sądu pierwszej instancji zaskarżane są 
zażaleniem do sądu drugiej instancji (art. 394 § 1 k.p.c.). 
Wykładnia gramatyczna powołanych przepisów prowadzi do konkluzji 
trudnych do zaaprobowania. Stosując dyrektywy wykładni celowościowej i 
funkcjonalnej art. 3941 § 1 k.p.c. należy dojść do wniosku, że na postanowienie 
sądu pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia zażalenie przysługuje do Sądu Najwyższego. Skoro 
bowiem nie tylko sąd pierwszej instancji, ale także sąd drugiej instancji – z przyczyn 
wskazanych – nie jest uprawniony do odrzucenia skargi wniesionej po upływie 
terminu, skargi niespełniającej wymagań określonych w art. 4245 § 1 k.p.c., jak 
również skargi z innych przyczyn niedopuszczalnej, to tym bardziej sąd drugiej 
instancji nie może być sądem właściwym do kontroli zasadności odrzucenia skargi z 
tych przyczyn. Przyjęcie stanowiska przeciwnego, zakładającego, że zażalenie na 
takie postanowienie rozpoznaje sąd drugiej instancji, prowadziłoby do 
pozostawienia poza kontrolą Sądu Najwyższego postępowania wywołanego 
wniesieniem skargi, mimo że Sąd ten jest organem wyłącznie właściwym do 
rozpoznania tego szczególnego środka prawnego. Prowadziłoby ponadto do 
dwoistego trybu odrzucania skargi, a mianowicie, w przypadku prawidłowo 
działającego sądu pierwszej instancji skarga podlegająca odrzuceniu przez Sąd 
Najwyższy przedstawiona zostałaby temu Sądowi, a w przypadku, gdy skargę 
odrzucił sąd pierwszej instancji, mimo że w tym zakresie nie był organem 
właściwym, zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi rozpoznawałby sąd 
drugiej instancji, notabene sam nie mający kompetencji do jej odrzucenia z 
przyczyn, których wystąpienie skutkuje odrzuceniem skargi wyłącznie przez Sąd 
Najwyższy. Uregulowanie przyjęte w art. 3941 § 1 k.p.c. należy zatem interpretować 
w ten sposób, że wymienione w tym przepisie postanowienie sądu drugiej instancji 

dotyczy postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, natomiast drugie z 
wymienionych w tym przepisie postanowienie o odrzuceniu skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia obejmuje zarówno 
postanowienie sądu pierwszej jak i drugiej instancji. 
Z przytoczonych względów, uwzględniając zażalenie, należało zaskarżone 
postanowienie uchylić (art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).