III CZ 47/10

Sygn. akt III CZ 47/10 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 19 listopada 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Marta Romańska 
SSA Jan Kremer 
 
 
w sprawie z wniosku Janusza S. 
przy uczestnictwie Ewy K.-S. 
o podział majątku wspólnego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 19 listopada 2010 r., 
zażalenia uczestniczki na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 25 maja 2010 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Postanowieniem z dnia 27 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy dokonał podziału 
majątku wspólnego wnioskodawcy Janusza  S. i uczestniczki Ewy K.-S., po ustaniu 
łączącej ich wspólności małżeńskiej, w ten sposób, że spółdzielcze własnościowe 
prawo do lokalu mieszkalnego nr 17 położonego w R. przy ul. O. […] o wartości 
220 040 zł przyznał na zgodny wniosek uczestniczce, obciążając ją spłatą 
w wysokości 112 572,46 zł. Ponadto zasądził na jej rzecz kwotę 8 407,89 zł tytułem 
zwrotu nakładów, oddalając żądanie uczestniczki w pozostałym zakresie, a także 
oddalając jej wniosek o ustalenie nierównych udziałów byłych małżonków 
w  majątku wspólnym. O kosztach postępowania między uczestnikami orzekł 
na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., ustalając, że ponoszą koszty swojego udziału 
w sprawie. 
 
Apelację od tego postanowienia wniosła uczestniczka, podważając przede 
wszystkim orzeczenie o oddaleniu wniosku o ustalenie nierównych udziałów w ma-
jątku wspólnym, nierozliczenie korzyści uzyskanych przez wnioskodawcę z tytułu 
korzystania ze wspólnego lokalu spółdzielczego oraz innych kosztów poniesionych 
przez uczestniczkę na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w R., a także nieuwzględ-
nienie faktu, że pieniądze na przekształcenie statusu lokalu spółdzielczego 
otrzymali oboje małżonkowie od rodziców uczestniczki. Wniosła o zmianę 
zaskarżonego postanowienia przez ustalenie nierównych udziałów uczestników w 
majątku wspólnym w proporcji 2:1, zasądzenie na rzecz uczestniczki dalszej kwoty 
34 193,17 zł tytułem rozliczeń z tytułu nakładów i pożytków. 
 
Postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację i na 
podstawie art. 520 § 2 k.p.c. – w związku ze sprzecznością interesów uczestników 
– zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 1800 zł tytułem zwrotu 
kosztów postępowania apelacyjnego, odpowiadających wydatkowi związanemu z 
ustanowieniem pełnomocnika (adwokata). 
 
W zażaleniu na orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego 
uczestniczka zarzuciła, że interesy uczestników podczas całego postępowania nie 
były sprzeczne, gdyż oboje zmierzali do podziału majątku wspólnego, posługując 
się odmienną argumentacją i zajmując rozbieżne stanowiska. W konsekwencji 

 
3 
wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie według zasady 
określonej w art. 520 § 1 k.p.c. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego znacznie 
odbiegają od zasad orzekania o kosztach procesu. Zostały ustanowione w art. 520 
k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane 
ze swym udziałem w sprawie, co oznacza, że obciążają go koszty tej czynności, 
której sam dokonał, jak i czynności podjętej w jego interesie, także przez sąd, na 
jego wniosek lub z urzędu. Pomijając wyjątki przewidziane w art. 520 § 2 i 3, koszty 
poniesione przez uczestników, związane z ich udziałem w sprawie, nie podlegają 
wzajemnemu rozliczeniu (zwrotowi). Zasada rządząca kosztami w postępowaniu 
nieprocesowym odbiega więc od reguły dominującej w procesie, w myśl której 
strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi – na jego 
żądanie – wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej 
obrony (art. 98 § 1 i art. 981). Nie oznacza to, że uregulowanie zawarte w art. 520 
jest 
wyczerpujące 
i 
samowystarczalne; 
przeciwnie, 
w 
postępowaniu 
nieprocesowym znajdują – przez art. 13 § 2 k.p.c. – odpowiednie zastosowanie 
także niektóre rozwiązania dotyczące kosztów procesu.  
Zasada ujęta w art. 520 § 1 k.p.c. jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy 
są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub – mimo braku tej 
równości – ich interesy są wspólne. W pozostałych wypadkach sąd może od tej 
zasady odstąpić i na żądanie uczestnika, albo z urzędu – jeżeli działa bez 
adwokata lub radcy prawnego (art. 109 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.) – orzec 
według dyrektyw określonych w art. 520 § 2 lub 3 k.p.c. Wyszczególnienie sytuacji, 
w których interesy uczestników postępowania nieprocesowego są sprzeczne, 
a więc tych sytuacji, o których mowa w art. 520 § 2 i 3 k.p.c., nie jest możliwe. 
Można jednak przyjąć, że w sprawach tzw. działowych, do których należy także 
sprawa o podział majątku wspólnego, nie występuje sprzeczność interesów między 
tymi uczestnikami (współwłaścicielami, spadkobiercami), którzy domagają się 
podziału (zniesienia współwłasności, działu spadku, podziału majątku wspólnego), 
niezależnie od tego, jaki sposób dokonania podziału proponują i jakie wnioski 

 
4 
składają w tym względzie. Nie budzi wątpliwości, że stan współwłasności 
(wspólności praw) ma charakter tymczasowy, w związku z czym każdy 
współwłaściciel ma prawo – jeżeli nie zostało ono umownie wyłączone – żądania 
zniesienia tego stanu (por. art. 210 i 1035 k.c. oraz art. 46 k.r.o.). Prawo to – jego 
wielkość, moc i skuteczność – nie zależy od wielkości udziału, zakresu posiadania 
rzeczy wspólnej, rozmiaru roszczeń z tytułu spłat i dopłat etc.; nie można czynić 
takich rozróżnień, ponieważ nie czyni ich także prawo materialne, w związku 
z czym każdy współwłaściciel może domagać się „wyjścia” ze stanu wspólności 
w sposób, jaki uzna za stosowny oraz dla niego najkorzystniejszy. Interesy osób 
domagających się uwzględnienia wniosku w postępowaniu o zniesienie współwłas-
ności (dział spadku, podział majątku wspólnego) są zatem wspólne i niesprzeczne. 
Podobnie jest także np. w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, w których 
zazwyczaj interes wszystkich uczestników jest zbieżny, oczekują bowiem na orze-
czenie o stwierdzeniu nabycia spadku, niezależnie od tego, czy sami – i w jakim 
udziale – dziedziczą spadek. Różne udziały w spadku lub – w sprawach o podział – 
we wspólności mogą natomiast rzutować na stopień zainteresowania w wyniku 
postępowania, o którym mowa w art. 520 § 2 k.p.c.   
Oczywiście, w postępowaniu nieprocesowym są również rozpoznawane 
sprawy, w których interesy uczestników są sprzeczne. Jest tak zazwyczaj np. 
w sprawach o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie, 
o ustanowienie służebności albo w niektórych sprawach o ubezwłasnowolnienie lub 
z zakresu prawa rodzinnego; w sprawach tych powstaje wyraźna kontradykcja co 
do oczekiwanego wyniku sprawy, gdyż wnioskodawca oczekuje uwzględnienia 
wniosku, a będący w opozycji uczestnik jego oddalenia (por. orzeczenie Sądu 
Najwyższego z dnia 3 grudnia 1959 r., 2 CR 859/58, OSN 1961, nr 2, poz. 45). 
W tym stanie rzeczy trafne jest twierdzenie uczestniczki sformułowane 
w zażaleniu, że jej niezgoda na orzeczenie sądu pierwszej instancji ze względu na 
sposób podziału i wniesienie apelacji nie stwarza samo przez się sprzeczności jego 
interesu z interesem wnioskodawcy i w zasadzie nie uzasadnia obciążenia jej 
kosztami postępowania. Rzecz jednak w tym, że uczestniczka domagała się, przy 
sprzeciwie wnioskodawcy, ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, 
czym – podważając domniemanie wynikające z art. 43 § 1 k.r.o. – stworzyła 

 
5 
opozycję interesów, przeniesioną następnie do postępowania apelacyjnego, 
uzasadniającą, po oddaleniu apelacji, orzeczenie o kosztach podjęte przez Sąd 
Okręgowy. Innymi słowy, żądanie przez jednego z uczestników postępowania 
o podział majątku wspólnego ustalenia nierównych udziałów w tym majątku 
uzasadnia – przy sprzeciwie drugiego uczestnika – przyjęcie sprzeczności 
interesów, o której mowa w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. 
W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako bezzasadne (art. 385 
w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.).