III CZ 4/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego uchylające wyrok sądu pierwszej instancji z powodu nieważności postępowania.
Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Okręgowego, stwierdzając nieważność postępowania z powodu pozbawienia pozwanego możności obrony jego praw, w tym poprzez odmowę odroczenia rozprawy i kontynuowanie jej bez udziału pełnomocnika z urzędu. Powódka zaskarżyła to postanowienie, zarzucając naruszenie przepisów procesowych. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, uznał stanowisko Sądu Apelacyjnego za trafne, podkreślając, że pozbawienie pozwanego pomocy prawnej z urzędu naruszyło jego prawa i równowagę stron.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie powódki D.G. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, który uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi i zniósł postępowanie, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny stwierdził nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji z powodu pozbawienia pozwanego M.G. możności obrony jego praw, co miało nastąpić przez odmowę odroczenia rozprawy wyznaczonej na 14 maja 2021 r. i kontynuowanie jej bez udziału przyznanego pozwanemu pełnomocnika z urzędu, mimo wniosku o zmianę pełnomocnika. Powódka w zażaleniu zarzuciła naruszenie przepisów procesowych, w tym art. 379 pkt 5 k.p.c., twierdząc, że pozwany nadużywa swoich uprawnień procesowych. Sąd Najwyższy, analizując sprawę, uznał, że Sąd Apelacyjny prawidłowo zakwalifikował sytuację jako nieważność postępowania. Wskazał, że sąd pierwszej instancji nie odebrał od pozwanego wyraźnego oświadczenia o rezygnacji z pomocy prawnej z urzędu, nie pouczył go o konsekwencjach jego zachowania, a po opuszczeniu sali przez pełnomocnika z urzędu, oddalił wniosek o odroczenie rozprawy i kontynuował postępowanie bez jego udziału. Sąd Najwyższy podkreślił, że pozbawienie pozwanego pomocy prawnej naruszyło jego prawa i równowagę stron, co uzasadniało uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji. Kwestię ewentualnego nadużywania prawa procesowego przez pozwanego Sąd Najwyższy zalecił pozostawić Sądowi Okręgowemu do rozważenia przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sąd nie podejmie odpowiednich działań pouczających stronę i nie zapewni jej należytej pomocy prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sąd pierwszej instancji, oddalając wniosek o odroczenie rozprawy i kontynuując postępowanie bez udziału pełnomocnika z urzędu, pozbawił pozwanego możności obrony jego praw. Brak pouczenia pozwanego o konsekwencjach jego zachowania oraz brak reakcji na opuszczenie sali przez pełnomocnika z urzędu naruszyły jego prawa i równowagę stron.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalił zażalenie
Strona wygrywająca
M. G.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. G. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. G. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Ustawowe przesłanki uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji zostały zakreślone wąsko.
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania zachodzi w sytuacji, w której wskutek naruszenia przepisów postępowania przez sąd lub przeciwnika procesowego, strona nie miała możności podejmowania działań służących jej interesowi, popierania swojego żądania lub obrony przed żądaniami przeciwnika, zgłaszania stosownych twierdzeń lub wniosków dowodowych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 4 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek sądu pouczenia stron o skutkach prawnych ich działań lub zaniechań.
k.p.c. art. 118 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 94 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Prawo o adwokaturze art. 28 § 2
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze
k.p.c. art. 118 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 94 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 369 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 368 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Ustawowe przesłanki uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji zostały zakreślone wąsko.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 120 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 379 pkt 5 k.p.c. przez pozbawienie pozwanego możności obrony jego praw w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, poprzez odmowę odroczenia rozprawy i kontynuowanie jej bez udziału pełnomocnika z urzędu.
Odrzucone argumenty
Zarzuty powódki dotyczące naruszenia przepisów procesowych przez Sąd Apelacyjny, w tym twierdzenia o nadużywaniu przez pozwanego prawa procesowego.
Godne uwagi sformułowania
pozbawienie pozwanego możności obrony przysługujących mu praw w postępowaniu przed Sądem Okręgowym kontynuowanie postępowania w tym dniu bez udziału przyznanego pozwanemu pełnomocnika z urzędu, mimo wniosku M.G. o zmianę osoby pełnomocnika z urzędu Ustawowe przesłanki uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji zostały w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. zakreślone wąsko przytoczona podstawa nieważności zachodzi w sytuacji, w której wskutek naruszenia przepisów postępowania przez sąd lub przeciwnika procesowego, strona nie miała możności podejmowania działań służących jej interesowi, popierania swojego żądania lub obrony przed żądaniami przeciwnika, zgłaszania stosownych twierdzeń lub wniosków dowodowych Sąd Okręgowy nie odebrał od pozwanego wyraźnego oświadczenia, czy rezygnuje w ten sposób definitywnie z pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu ani nie uświadomił pozwanemu, do czego może prowadzić jego oświadczenie i ogólnie jego zachowanie w tej sprawie W ten sposób pozwany został pozbawiony potrzebnej mu pomocy prawnej. W sytuacji, w której powódka była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu, doszło w postępowaniu pierwszoinstancyjnym do naruszenia praw pozwanego i równowagi pozycji stron
Skład orzekający
Dariusz Zawistowski
przewodniczący
Roman Trzaskowski
członek
Agnieszka Piotrowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nieważności postępowania cywilnego, prawa do obrony, roli pełnomocnika z urzędu oraz obowiązków sądu w zapewnieniu stronom możności działania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, ale zasady ogólne dotyczące prawa do obrony i prawidłowości postępowania są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie procedur i zapewnienie stronom należytej pomocy prawnej, nawet jeśli sąd podejrzewa nadużywanie praw procesowych. Podkreśla znaczenie prawa do obrony.
“Czy sąd może pozbawić strony prawa do obrony, nawet jeśli podejrzewa nadużywanie procedur?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III CZ 4/23 POSTANOWIENIE 25 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Roman Trzaskowski SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 25 lipca 2023 r. w Warszawie, zażalenia D. G. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 19 października 2022 r., I ACa 1615/21, w sprawie z powództwa D. G. przeciwko M. G. o ochronę dóbr osobistych, oddala zażalenie. (A.D.) UZASADNIENIE Wyrokiem z 19 października 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi uchylił zaskarżony apelacją pozwanego M.G. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 9 listopada 2021 r., zniósł postępowanie przed tym Sądem poczynając od 14 maja 2021 r. i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Uchylenie to nastąpiło z powodu dostrzeżonej przez sąd odwoławczy nieważności postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.), polegającej na pozbawieniu pozwanego możności obrony przysługujących mu praw w postępowaniu przed Sądem Okręgowym (art. 379 pkt 5 k.p.c.) przez odmowę odroczenia rozprawy wyznaczonej na dzień 14 maja 2021 r., kontynuowanie postępowania w tym dniu bez udziału przyznanego pozwanemu pełnomocnika z urzędu, mimo wniosku M.G. o zmianę osoby pełnomocnika z urzędu. W zażaleniu na to postanowienie (art. 394 1 § 1 1 k.p.c.) powódka D.G. zarzuciła naruszenie art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 4 1 k.p.c. w sytuacji, w której pozwany nadużywa przysługujących mu uprawnień procesowych w celu torpedowania postępowania, naruszenie art. 118 § 1 w zw. z art. 94 § 1 k.p.c., art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, art. 118 § 3 , art. 94 § 2 oraz art. 369 § 1 w związku z art. 368 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. Formułując te zarzuty, powódka domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Ustawowe przesłanki uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji zostały w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. zakreślone wąsko, stąd w przypadku wniesienia na podstawie art. 394 1 § 1 1 k.p.c. zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, kognicja Sądu Najwyższego ogranicza się do kontroli prawidłowości zakwalifikowania określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej przyjętej podstawie uzasadniającej, w myśl właściwych przepisów procesowych, tego rodzaju rozstrzygnięcie. W zażaleniu powódka zakwestionowała stanowisko Sądu Apelacyjnego, że w sprawie doszło do nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego z przyczyny wskazanej w art. 379 pkt 5 k.p.c. Stosownie do ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu, przytoczona podstawa nieważności zachodzi w sytuacji, w której wskutek naruszenia przepisów postępowania przez sąd lub przeciwnika procesowego, strona nie miała możności podejmowania działań służących jej interesowi, popierania swojego żądania lub obrony przed żądaniami przeciwnika, zgłaszania stosownych twierdzeń lub wniosków dowodowych (zob. wyrok z 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975 , nr 3, poz.66). W rozpoznawanej sprawie, Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 7 lipca 2020 r. zwolnił pozwanego M. G. od kosztów sądowych w całości i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu, którym została – zgodnie z decyzją Okręgowej Rady Adwokackiej (dalej: ORA) w Ł. – adw. M. C. Postanowieniem z 15 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy uwzględnił wniosek adw. M.C. i zwolnił ją od obowiązku zastępowania pozwanego z urzędu. Na jej miejsce ORA wyznaczyła adw. P.N., który stawił się wraz z pozwanym na rozprawę w dniu 14 maja 2021 r. Na tej rozprawie pozwany oświadczył, że wypowiada pełnomocnictwo adw. P.N., co powinno pociągnąć za sobą właściwe działanie Sądu Okręgowego, polegające przede wszystkim na pouczeniu pozwanego, że z obowiązku udzielania pomocy prawnej stronie (zastępowania w sprawie) przez adwokata i radcę prawnego z urzędu może zwolnić tylko sąd, który go ustanowił. Sąd Okręgowy nie odebrał od pozwanego wyraźnego oświadczenia, czy rezygnuje w ten sposób definitywnie z pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu ani nie uświadomił pozwanemu, do czego może prowadzić jego oświadczenie i ogólnie jego zachowanie w tej sprawie, w tym także z perspektywy ewentualnej kwalifikacji zachowania pozwanego jako nadużycia przez niego prawa procesowego. Z akt sprawy wynika, że po tym oświadczeniu pozwanego, adwokat P.N. opuścił salę rozpraw, przy braku reakcji ze strony Sądu Okręgowego. W ten sposób pozwany został pozbawiony potrzebnej mu pomocy prawnej. Sąd Okręgowy oddalił następnie wniosek pozwanego o odroczenie rozprawy w dniu 14 maja 2021 r. i kontynuował w tym dniu, a także w dniu 12 października 2021 r., postępowanie rozpoznawcze bez udziału pełnomocnika pozwanego z urzędu, zakończone wydaniem niekorzystnego dla pozwanego wyroku. Pozwany nie tylko nie złożył nigdy oświadczenia, że rezygnuje z fachowej pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu, ale podtrzymał swój wniosek o wyznaczenie mu innego pełnomocnika w miejsce dotychczasowego i odroczenie rozprawy zarówno w dniu 14 maja 2021 r., jak i w dniu 12 października 2021 r . Wnioski pozwanego o odroczenie tych rozpraw zostały oddalone, a pozwany pozbawiony pomocy fachowego pełnomocnika z urzędu, mimo istnienia takiej potrzeby, stwierdzonej przez Sąd Okręgowy w postanowieniu przyznającym pozwanemu pełnomocnika z urzędu. Sąd pierwszej instancji zaniechał wydania ewentualnego postanowienia w przedmiocie zwolnienia adwokata P.N. z tej funkcji po odebraniu od pełnomocnika stosownego oświadczenia, jak uczynił to wcześniej w przypadku adw. M.C., nie wydał także ewentualnego postanowienia w przedmiocie cofnięcia ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla pozwanego (art. 120 § 1 k.p.c.), ani nie udzielił pozwanemu stosownych pouczeń lub ostrzeżeń (art. 4 1 k.p.c.). W sytuacji, w której powódka była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu, doszło w postępowaniu pierwszoinstancyjnym do naruszenia praw pozwanego i równowagi pozycji stron, co wskazuje na trafność kwestionowanego w zażaleniu stanowiska Sądu Apelacyjnego. Odnosząc się do twierdzeń powódki o nagannej postawie pozwanego oraz nadużywaniu przez niego prawa procesowego, należy podnieść, że kwestia ta powinna pozostać w polu widzenia Sądu Okręgowego przy ponownym rozpoznawaniu sprawy w przekazanym zakresie i znaleźć wyraz w stosownych pouczeniach tego Sądu kierowanych do pozwanego i informującego go o ewentualnych negatywnych dla niego konsekwencjach tego rodzaju postępowania. W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w sentencji (art. 394 1 § 3 w zw. z art. 398 14 k.p.c.). (A.D.) [ł.n]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI