III CZ 4/06

Sygn. akt III CZ 4/06 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 22 lutego 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Gerard Bieniek 
SSN Jan Górowski (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z wniosku B. K. 
przy uczestnictwie M. K. 
o zniesienie współwłasności, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 22 lutego 2006 r., 
zażalenia uczestnika na postanowienie Sądu Okręgowego  
w N.  
z dnia 21 października 2005 r.,  
 
 
zwraca akta Sądowi Okręgowemu w N. 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
 
Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w N. zmienił 
zaskarżone postanowienie Sadu pierwszej instancji w ten sposób, że  podwyższył 
zasądzoną dla uczestnika spłatę z kwoty 136 872 zł do kwoty 175  000 zł. 
 
W złożonej w terminie skardze kasacyjnej z dnia 19 września 2005 r. 
uczestnik zarzucił, że powinien być dokonany podział fizyczny nieruchomości 
działowej. Wniósł też o zwolnienie od kosztów sądowych. 
 
Wniosek ten Sąd Okręgowy w N. oddalił postanowieniem z dnia 21 września 
2005 r.  Zażalenie uczestnika Sąd ten odrzucił postanowieniem  z dnia 21 
października 2005 r., jednocześnie odrzucając skargę kasacyjną. 
 
W zażaleniu na postanowienie z dnia 21 października 2005 r. pełnomocnik 
uczestnika wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia a nadto o uprzednie 
zbadanie zasadności postanowienia z dnia 21 września 2001 r.  
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w N. zażalenie  to 
odrzucił, przyjmując, że wpis od tego środka odwoławczego  został uiszczony po 
terminie. 
Pełnomocnik uczestnika  wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu 
do   uiszczenia wpisu od zażalenia w piśmie z dnia 16 grudnia 2005 r., 
nie   dołączając do niego zażalenia. Wniosek ten sąd Okręgowy uwzględnił 
postanowieniem z dnia 21 grudnia 2005 r. Następnie przedstawił akta sprawy 
celem rozpoznania  odrzuconego zażalenia  na postanowienie z dnia 
21   października 2005 r. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W postępowaniu drugoinstancyjnym zażalenie do Sądu Najwyższego 
przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną, 
a także na postanowienia, które kończą postępowanie w sprawie, ale nie 
są  postanowieniami w przedmiocie odrzucenia pozwu (wniosku) lub umorzenia 
postępowania 
(od 
nich 
przysługuje 
 
skarga 
kasacyjna), 
a 
także 
nie 
są   postanowieniami wydanymi w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie 

 
3 
sądu pierwszej instancji i to pod warunkiem, że jest to sprawa, w której przysługuje 
skarga. 
Dopuszczalność zażalenia na postanowienie o odrzuceniu zażalenia 
na  postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów zależała więc 
od  odpowiedzi na pytanie, czy jest to orzeczenie kończące postępowanie 
w   sprawie. Uwzględniając dorobek literatury należy do tej kategorii zaliczyć 
postanowienia, 
których 
uprawomocnienie 
się 
trwale 
zamyka 
drogę 
do 
rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji. Również według 
judykatury można przyjąć, że jest to takie postanowienie, które przez 
uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty 
w   danej instancji (por., np. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
z   dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z dnia 
31  maja 2000 r., III CZP1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października 
2000  r., III CZP 31/00, ONSC 2001, nr 2, poz. 22 oraz postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, Biul. S.N. 2005, nr 10, s. 14). 
Tymczasem postępowanie o przywrócenie stronie terminu do dokonania 
czynności procesowej, czy też w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych 
to   postępowania wpadkowe względem głównego nurtu postępowania. Ich celem 
nie jest, ani rozstrzyganie o zasadności roszczeń dochodzonych przez strony, 
ani  też o  dopuszczalności wyrokowania w sprawie.  
 
Wprawdzie 
postanowienie 
oddalające, 
czy 
odrzucające 
wniosek 
o  przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego, postanowienie 
o  oddaleniu bądź odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu 
od takiego środka, czy  w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych jako 
kończące to postępowanie wpadkowe zamykają drogę do uzyskania wyroku 
(postanowienia co do istoty sprawy) sądu wyższej instancji, niemniej orzeczenia 
te  nie 
stanowią 
przeszkody 
do 
nadania 
prawidłowego 
biegu 
dalszemu 
postępowaniu w sprawie. 
         Złożenie 
wniosku 
o 
przywrócenie 
terminu 
do 
wniesienia 
środka 
odwoławczego, czy też do uiszczenia opłaty od takiego środka, następuje albo 
przed podjęciem tej czynności, gdy strona zdaje sobie sprawę z uchybienia 
terminowi i wnosi o jego sanację, albo już po jej podjęciu, gdy sąd – stwierdziwszy 

 
4 
przekroczenie terminu – środek ten odrzucił. W obu wypadkach, zgodnie z art. 169 
§ 3 k.p.c., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności 
procesowej, a więc wnieść środek odwoławczy, przy czym dotyczy to także 
sytuacji, w której środek ten, został uprzednio odrzucony. 
        Odrzucenie środka odwoławczego niweczy bowiem wszelkie skutki procesowe 
związane z jego wniesieniem i dlatego nie można traktować środka odwoławczego 
prawomocnie odrzuconego jako ponownie wniesionego wraz z wnioskiem 
o  przywrócenie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 
1999 r. IIICKN 367/99 OSNC 2000 nr 3, poz. 47 oraz uchwałę składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r. III ZP 1/2000, OSNC 2001, nr 1, 
poz. 1).  
Według art. 168 § 1 k.p.c., wniosek o przywrócenie terminu może dotyczyć 
czynności procesowej, przy czym równocześnie z jego wniesieniem strona powinna 
dokonać 
tej 
czynności. 
Czynnością 
procesową 
jest 
wniesienie 
środka 
odwoławczego, który powinien spełniać nie tylko wymogi formalne i konstrukcyjne, 
ale też warunkiem jego skutecznego wniesienia jest uiszczenie od niego opłaty 
sądowej (art. 16 ustęp 1 jeszcze obowiązującej ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. 
o  kosztach sądowych w sprawach cywilnych,  tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, 
poz.  88 ze zm. – dalej „u.k.s.c.”). Środek odwoławczy, od którego nie została 
uiszczona w wyznaczonym terminie opłata w prawidłowej wysokości, podlega 
odrzuceniu. 
W judykaturze kilkakrotnie zaprezentowano pogląd, że opłacenie środka 
odwoławczego nie jest  odrębną czynnością procesową w rozumieniu art. 169 § 3 
k.p.c., lecz stanowi jej element. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia  
7 czerwca 2002 r., IV CZ 92/02, niepublikowane, z dnia 12 lipca 1957 r. I CZ 
131/57, OSPiKA 1958, poz. 103 oraz z dnia 27 stycznia 2005 r., II UZ 48/04, 
niepublikowane) i że z  tego względu nie może być skutecznie wniesiony wniosek 
o  przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od środka odwoławczego. Wyrażano 
także i pogląd przeciwny (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
2  września 1981 r., II CZ 107/81, niepublikowane i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
17 lipca 1979, IV CR 232 /79, OSPiKA 1980, nr 7 – 8, poz. 143).  

 
5 
 
Gdyby zakładać, że możliwy jest wniosek o przywrócenie terminu 
do   opłacenia środka odwoławczego, to również brak podstaw do dokonania 
odmiennej oceny stanu faktycznego. 
Według art. 5 u.k.s.c. obowiązek uiszczenia opłaty sądowej powstaje dopiero 
w chwili wniesienia do sądu pisma podlegającego opłacie. Zatem z treści tego 
przepisu wynika, że wniosek o przywrócenie terminu  do uiszczenia opłaty od 
środka odwoławczego mógłby być skutecznie wniesiony tylko wtedy, gdy środek 
taki został faktycznie wniesiony, lecz nie został w terminie opłacony, jak również 
pod warunkiem, że nie został jeszcze odrzucony. Uprawomocnienie się bowiem 
postanowienia o odrzuceniu nieopłaconego w terminie środka odwoławczego 
wniesionego od orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie powoduje, 
że  takie postanowienie jest także wiążące dla sądu (art. 365 k.p.c.). Jako kończące 
postępowanie w sprawie nie może być więc uchylone na podstawie art. 359 k.p.c. 
           Sam zatem wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty, 
bez   wniesienia środka odwoławczego jest więc także przedwczesny, gdyż w chwili 
jego zgłoszenia strona nie ma obowiązku uiszczenia takiej opłaty, dlatego aby mógł 
on zostać uwzględniony strona ma obowiązek, wraz z wnioskiem wnieść środek 
odwoławczy ponownie, gdy wniesiony poprzednio został odrzucony. 
Z tych względów należało zwrócić akta Sądowi Okręgowemu  .  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
db