III CZ 39/10

Sygn. akt III CZ 39/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 14 października 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
 
w sprawie z wniosku L. Z. 
przy uczestnictwie M. Ś., W. K.-M. i nieznanej z miejsca pobytu J. D. działającej przez 
kuratora adwokata P. Z. 
o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2010 
r., 
zażalenia uczestniczki M. Ś. 
na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt II Ca 
(…), 
 
oddala zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Wnioskodawca L. Z. wniósł o stwierdzenie zasiedzenia udziału w 1/3 części we 
własności nieruchomości, wpisanej na rzecz W. K.-M., objętej księgą wieczystą Kw. Nr 
(...) dz. IV, położonej w K. przy ul. K., obejmującej działkę 47, obr. 61, o pow. 5a 91 m2. 
W uzasadnieniu wskazał, że jest właścicielem tej nieruchomości w 2/3 częściach, przy 
czym własność nabył na podstawie testamentu po H. Z., zmarłej dnia 23 lutego 1966 r. 
Wyjaśnił, że w dniu 23 października 1943 r. udział w 1/3 części nieruchomości nabyła J. 

 
2 
D. i na podstawie umowy sprzedaży oraz zezwolenia Starosty Miejskiego z dnia 1 
grudnia 1943 r. została wpisana do księgi wieczystej. Wskazał nadto, że J. D. nigdy nie 
objęła swojej części w posiadanie, a jej losy i miejsce pobytu nie są znane, natomiast 
wnioskodawca posiadał tę nieruchomość nieprzerwanie od 1966 r., tj. przez okres 36 lat. 
Wnioskodawca L. Z. w toku postępowania w sprawie o zasiedzenie sprzedał 
udział wynoszący 1/3 części we współwłasności przedmiotowej nieruchomości swojej 
siostrze M. Ś. 
Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 20 października 2008 r. w punkcie I 
stwierdził, że wnioskodawca L. Z. nabył w drodze zasiedzenia z dniem 23 lutego 1986 r. 
udział w 
1/3 w prawie własności przedmiotowej nieruchomości należącym do 
uczestniczki postępowania W. K.-M. 
Sąd Okręgowy w K. po rozpoznaniu apelacji uczestniczki W. K.-M. od 
powyższego orzeczenia, postanowieniem z 13 października zmienił zaskarżone 
postanowienie w ten sposób, że wniosek oddalił. Tenże Sąd postanowieniem z 26 
kwietnia 2010 r. odrzucił skargę kasacyjną uczestniczki postępowania M. Ś. powołując 
się w uzasadnieniu na brak pokrzywdzenia zaskarżonym orzeczeniem. Według sądu, w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że interes prawny stanowi 
przesłankę dopuszczalności zaskarżenia orzeczeń sądowych. Interes ten zachodzi w 
wypadku pokrzywdzenia (gravamen) polegającego na niezgodności orzeczenia z 
żądaniem zgłoszonym w procesie przez stronę. Pojęcie gravamen leży u podstaw 
konstrukcji środków odwoławczych i oznacza, że strona lub uczestnik postępowania 
nieprocesowego, niezadowoleni i pokrzywdzeni rozstrzygnięciem sądu pierwszej 
instancji mogą zwrócić się do sądu odwoławczego o kontrolę tego rozstrzygnięcia. 
Pokrzywdzenie, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 8 kwietnia 
1997 r., I CKN 57/97, (OSNC 1997, nr 11, poz. 166), polega bądź na całkowitym, bądź 
na częściowym nieuwzględnieniu żądań i uwidacznia się przez porównanie twierdzeń 
stron o przysługujących jej prawach z rozstrzygnięciem o tych prawach zawartym w 
orzeczeniu. Zasada ta, w ocenie Sądu Okręgowego, w postępowaniu nieprocesowym 
doznaje pewnych ograniczeń, ze względu na rządzącą tym postępowaniem zasadę 
oficjalności i niepodzielny charakter postanowień rozstrzygających istotę sprawy, to 
jednak w niniejszej sprawie ma ona zastosowanie. Sąd Okręgowy powołał się w tym 
zakresie na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w przytoczonym powyżej 
orzeczeniu, że uczestnik postępowania nie jest uprawniony do wniesienia środka 
odwoławczego wyłącznie na korzyść innego uczestnika postępowania. Zdaniem Sądu 

 
3 
Okręgowego, zaskarżone postanowienie, którym oddalono wniosek L. Z. o zasiedzenie, 
nie dotyka ani praw, ani też obowiązków uczestniczki M. Ś., która jest współwłaścicielką 
tej nieruchomości w 1/3. Zaskarżone postanowienie nie krzywdzi tej uczestniczki, a 
skarga kasacyjna została przez nią wniesiona wyłącznie w interesie wnioskodawcy, 
który sam tego nie uczynił. 
Uczestniczka postępowania M. Ś. zaskarżyła w całości postanowienie Sądu 
Okręgowego w K. z dnia 26 kwietnia 2010 r. oraz wniosła o jego uchylenie i przyjęcie 
skargi kasacyjnej do rozpoznania. W uzasadnieniu wskazała, że zaskarżone 
rozstrzygnięcie stanowi naruszenie zasady równości stron (uczestników postępowania) 
wyrażonej w art. 32 pkt 1 zd. 1 Konstytucji. Zasada ta daje każdej ze stron takie same 
możliwości działania, również w postępowaniu nieprocesowym. Skarżąca wskazała 
nadto, że postanowienie Sądu Okręgowego dotyka jej praw i obowiązków zarówno 
pośrednio jak i bezpośrednio, że: „krzywdzi ją jako współwłaścicielkę, i jako siostrę 
wnioskodawcy”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Możliwość zaskarżenia orzeczenia sądowego w postępowaniu cywilnym nie jest 
dowolna, 
nie 
jest 
pozostawiona 
uznaniu 
stron 
(uczestników 
postępowania). 
Dopuszczalność wniesienia konkretnego środka prawnego uzależniona jest od 
spełnienia szeregu przesłanek, których istnienie podlega badaniu zarówno przez sąd za 
pośrednictwem, którego wnosi się dany środek, jak i przez sąd, który ten środek 
rozpoznaje. 
Istnienie interesu prawnego skarżącego jako przesłanki dopuszczalności, czy też 
zasadności zaskarżenia od lat należy do zagadnień spornych w literaturze. W polskiej 
nauce procesu cywilnego zarysowały się w tej kwestii dwa sprzeczne ze sobą 
stanowiska. Według jednego interes prawny stanowi przesłankę zaskarżenia orzeczeń 
sądowych. Według drugiego, problem interesu prawnego w ogóle nie jest obecny przy 
środkach odwoławczych, interes prawny nie stanowi przesłanki zaskarżenia orzeczenia 
w postępowaniu cywilnym. Wśród autorów reprezentujących pierwszy pogląd dają się 
wyróżnić dwa odmienne zapatrywania: według jednego z nich interes prawny stanowi 
przesłankę dopuszczalności zaskarżenia, a jego brak uzasadnia odrzucenie środka 
zaskarżenia. Natomiast według drugiego stanowiska interes prawny stanowi 
merytoryczną przesłankę skuteczności zaskarżenia, tzn. jego brak stanowi podstawę do 
oddalenia środka odwoławczego. 

 
4 
Reprezentowany jest pogląd, że skarżący musi mieć interes prawny w uzyskaniu 
orzeczenia pewnej treści. Istnienie tego interesu wynika z porównania treści orzeczenia, 
które podlega zaskarżeniu z żądaniem strony. Jeżeli nie zachodzi żadna niekorzystna w 
tym zakresie różnica dla strony, ponieważ orzeczenie jest zgodne z jej żądaniem, to nie 
może ono być zaskarżone nawet w wypadku, gdy z jakichś względów nie odpowiada 
stronie. Trafnie też przyjmuje się, że interes prawny w zaskarżeniu wynika nie tylko z 
niekorzystnej dla skarżącego różnicy pomiędzy jego żądaniem a sentencją orzeczenia 
lecz istnieje zawsze, gdy orzeczenie nie daje skarżącemu wszystkich korzyści 
prawnych, jakich mógłby oczekiwać, gdyby było ono prawidłowe, jeżeli korzyści tych nie 
można uzyskać na innej, łatwiejszej niż zaskarżenie drodze. Przyjmuje się, że interes 
prawny występuje wtedy, gdy po stronie skarżącego ma miejsce utrata jakiejkolwiek 
korzyści prawnej. Istnienie interesu nie ogranicza się, zgodnie z tym poglądem, do 
różnicy między rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonym orzeczeniu, a treścią 
żądania zgłoszonego przez skarżącego. Utrata korzyści prawnych, jakich skarżący 
mógłby oczekiwać, może przejawiać się w zwiększeniu obowiązków w sferze prawnej 
skarżącego, jak i w zmniejszeniu jego uprawnień. Utrata korzyści nie może mieć 
natomiast wyłącznie charakteru pozaprawnego, np. majątkowego. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, inaczej niż w nauce prawa procesowego 
cywilnego, przeważa stanowisko, w myśl którego interes prawny stanowi przesłankę 
dopuszczalności środka zaskarżenia (zob. orzeczenia SN z 13 marca 1936, C III 
1030/35 (OSN 1937, z. 11, poz. 11); 25 marca 1949 r. WaC 302/48 (OSN 1950, nr 1, 
poz. 5); 11 sierpnia 1950 r., Ł.C. 990/50 (PiP 1951, nr 2, S. 360); postanowienie SN z 8 
kwietnia 1997 r., I CKN 57/97 (OSNC 1997, nr 11, poz. 166); wyrok SN z dnia 20 
listopada 2003 r., III CKN 606/00, (nie publ.); postanowienia SN z 27 kwietnia 2004 r., I 
CK 62/05 (nie publ.) oraz z 28 kwietnia 2004 r., I CK 106/04, (nie publ.); uzasadnienie 
uchwały z 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24), który to pogląd 
skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie podziela. Jak wskazał Sąd 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 1997 r., wprawdzie zasada gravaminis w 
postępowaniu nieprocesowym doznaje pewnych ograniczeń ze względu na rządzącą 
tym postępowaniem zasadę oficjalności i w zasadzie niepodzielny charakter 
postanowień rozstrzygających istotę sprawy (por. post. SN z 21.06.2006 r., I CK 329/05, 
niepubl.), to jednak w rozpoznawanej sprawie ze względu na treść zaskarżonego 
postanowienia oraz podmiot wnoszący skargę ma ona pełne zastosowanie. 

 
5 
W niniejszej sprawie skarżąca nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu 
orzeczenia, którego wydanie nie wywołało żadnych negatywnych skutków w jej sferze 
prawnej. Wydanie orzeczenia nie skutkowało bowiem zwiększeniem określonych 
obowiązków w sferze prawnej skarżącej, czy też zmniejszeniem określonych uprawnień. 
Z uzasadnienia wniesionego zażalenia niewątpliwie wynika, że skarżąca zaskarżając 
niekorzystne dla wnioskodawcy orzeczenie kierowała się własnym interesem 
majątkowym, wprost wskazała bowiem, że jako siostra wnioskodawcy należy do kręgu 
jego ustawowych spadkobierców, a nadto, że poza nią brat (wnioskodawca) nie ma 
żadnej rodziny. Interesu majątkowego nie można jednak utożsamiać z interesem 
prawnym, który w niniejszej sprawie nie zaistniał. 
Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 32 pkt 1 zd. 1 Konstytucji, który 
traktuje o zasadzie równości. Zważyć należy, że przesłanka interesu prawnego w 
zaskarżeniu pozostaje aktualna, bez względu na to, która ze stron (uczestnik 
postępowania) korzysta z przysługującego mu prawa do zaskarżenia. Odrzucenie skargi 
kasacyjnej wniesionej przez uczestnika postępowania, ze względu na brak interesu 
prawnego w zaskarżeniu nie stanowi i nie może stanowić przejawu naruszenia zasady 
równego traktowania stron (uczestników postępowania). 
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. 
z art. 3941 § 3 k.p.c. rozstrzygnął jak w sentencji.