III CZ 39/07

Sąd Najwyższy2007-10-18
SNCywilnepostępowanie cywilneWysokanajwyższy
wznowienie postępowaniaskarbu państwadecyzje administracyjneciężar dowoduart. 403 k.p.c.Sąd Najwyższyksięgi wieczystereforma rolna

Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Okręgowego odrzucające skargę o wznowienie postępowania, uznając, że Skarb Państwa (reprezentowany przez Prezydenta Miasta K.) mógł nie mieć obiektywnej możliwości wcześniejszego uzyskania kluczowych dokumentów administracyjnych.

Sprawa dotyczyła skargi o wznowienie postępowania w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej, wniesionej przez Gminę K. i Skarb Państwa po prawomocnym wyroku oddalającym ich apelacje. Sąd Okręgowy odrzucił skargi, uznając, że strony miały możliwość wcześniejszego uzyskania dowodów. Sąd Najwyższy uchylił to postanowienie, podkreślając specyfikę Skarbu Państwa jako osoby prawnej i możliwość obiektywnej niemożności skorzystania z dowodów przez konkretną jednostkę reprezentującą Skarb Państwa, nawet jeśli inne jednostki posiadały wiedzę.

Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenia Gminy K. i Skarbu Państwa (reprezentowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa) na postanowienie Sądu Okręgowego w K., które odrzuciło ich skargi o wznowienie postępowania. Sprawa pierwotnie dotyczyła uzgodnienia treści księgi wieczystej, a prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z 2005 r. oddalił apelacje pozwanych, uznając, że nie wykazali oni nabycia własności nieruchomości na podstawie dekretu o reformie rolnej, ponieważ nie przedstawili dowodu istnienia stosownej decyzji administracyjnej. Skarżący wnieśli o wznowienie postępowania, powołując się na późniejsze wykrycie ostatecznej decyzji administracyjnej Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 1996 r. oraz prawomocnego wyroku NSA z 1998 r., które miały potwierdzać nabycie własności przez Skarb Państwa. Sąd Okręgowy odrzucił skargi, argumentując, że strony musiały wiedzieć o potrzebie i możliwości uzyskania tych dowodów już w trakcie postępowania, a brak wiedzy nie był usprawiedliwiony, wskazując na różne 'statio fisci' Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy, uchylając postanowienie Sądu Okręgowego, uznał, że prawidłowo zinterpretował on art. 403 § 2 k.p.c. co do zasady, jednak błędnie ocenił, że w poprzednim postępowaniu istniała obiektywna możliwość powołania dowodów przez strony. Podkreślono specyfikę Skarbu Państwa jako osoby prawnej, której działania nie zawsze można utożsamiać z wiedzą wszystkich jej jednostek organizacyjnych. Sąd Najwyższy wskazał, że strony dochowały należytej staranności, a trudności w odnalezieniu dokumentów wynikały z faktu, że były one wydane w innym postępowaniu administracyjnym i nie doręczone stronom w sprawie cywilnej. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odrzucenia skarg i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, odrzucając jednocześnie zażalenia w pozostałych częściach jako niedotyczące istoty sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, późniejsze wykrycie przez Skarb Państwa (reprezentowany przez konkretną jednostkę organizacyjną) dokumentów, które nie były mu znane w poprzednim postępowaniu, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania, jeśli strona nie mogła z nich skorzystać z przyczyn obiektywnych, a nie z powodu zaniedbania. Wiedza innych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa nie jest automatycznie przypisywana jednostce występującej w sprawie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iż Skarb Państwa zawsze zna wszystkie fakty i dowody znane jakimkolwiek jego jednostkom organizacyjnym. Podkreślono specyfikę Skarbu Państwa jako osoby prawnej i konieczność oceny możliwości skorzystania z dowodów przez konkretną jednostkę reprezentującą Skarb Państwa w danym postępowaniu. Strony wykazały należytą staranność w poszukiwaniu dokumentów, a trudności wynikały z decentralizacji administracji i braku doręczenia dokumentów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania oraz odrzucenie zażaleń.

Strona wygrywająca

Skarb Państwa - Prezydent Miasta K. i Gmina K. (w zakresie uchylenia postanowienia)

Strony

NazwaTypRola
Gmina K.instytucjaskarżący
Skarb Państwa - Prezydent Miasta K.organ_państwowyskarżący
"P." sp. z o.o.spółkapowód
Skarb Państwa - Prezydent Miasta K.organ_państwowypozwany
Gmina K.instytucjapozwany

Przepisy (13)

Główne

k.p.c. art. 403 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do żądania wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. 'Wykrycie' odnosi się do dowodów nieujawnionych i nieujawnialnych, a nie jawnych, lecz niedostrzeżonych.

Pomocnicze

k.p.c. art. 39815 § § 1 zdanie pierwsze

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie zażalenia.

k.p.c. art. 3941 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie zażalenia.

k.p.c. art. 3941 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Określa, jakie postanowienia Sądu drugiej instancji podlegają zażaleniu do Sądu Najwyższego.

k.p.c. art. 370

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do odrzucenia zażalenia.

k.p.c. art. 39821

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do odrzucenia zażalenia.

dekret PKWN art. 2 § ust. 1 lit. e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

Przepis dotyczący nabycia własności nieruchomości w trybie reformy rolnej.

k.c. art. 33

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący Skarbu Państwa jako osoby prawnej.

k.c. art. 34

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący Skarbu Państwa jako osoby prawnej.

k.c. art. 38

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący siedziby i organów osoby prawnej.

k.p.c. art. 29

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący właściwości sądu w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa.

k.p.c. art. 67 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący podejmowania czynności procesowych za Skarb Państwa.

k.p.c. art. 1060 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący postępowania egzekucyjnego, gdy dłużnikiem jest Skarb Państwa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarb Państwa, jako szczególna osoba prawna, nie może być utożsamiany z wiedzą wszystkich swoich jednostek organizacyjnych. Jednostka organizacyjna Skarbu Państwa występująca w sprawie nie miała obiektywnej możliwości wcześniejszego uzyskania kluczowych dokumentów administracyjnych, które nie zostały jej doręczone. Trudności w odnalezieniu dokumentów wynikały z decentralizacji administracji i braku centralnego rejestru decyzji administracyjnych.

Odrzucone argumenty

Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że Skarb Państwa zawsze zna wszelkie fakty i dowody znane jakimkolwiek jego jednostkom organizacyjnym. Strona pozwana nie dochowała należytej staranności w poszukiwaniu dowodów w poprzednim postępowaniu.

Godne uwagi sformułowania

wykrycie odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i podówczas nieujawnialnych, bo nie znanych stronom. Nie odnosi się ono zaś do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko nie dostrzeżonych przez stronę. wykrycie okoliczności faktycznych lub dowodów dotyczy faktów i środków dowodowych, które poza przesłanką ich nieujawnienia w postępowaniu prawomocnie zakończonym powinny być dla strony skarżącej 'nieujawnialne'. Przepis ten obejmuje fakty nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej niedostępne. Fakty natomiast ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich, nie są objęte hipotezą tego przepisu. Niemożność skorzystania ze środka dowodowego nie zachodzi bowiem w sytuacji, gdy istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby ich powołania strona tego nie uczyniła. Nie można się jednak zgodzić ze stanowiskiem Sądu Okręgowego jakoby w poprzednim postępowaniu istniała obiektywna możliwość powołania przedstawionych przez stronę pozwaną środków dowodowych, a tylko na skutek opieszałości, zaniedbania, czy błędnej oceny ich powołania strona tego nie uczyniła. Nie można też obarczać winą za sposób funkcjonowania administracji publicznej strony procesu, przy czym bez znaczenia jest w tym przypadku, że stroną tą jest Skarb Państwa. Pogląd Sądu Okręgowego, że Skarb Państwa zna wszelkie fakty lub dowody znane jakiemukolwiek statio fisci Skarbu Państwa, jest nie tylko sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego ale przede wszystkim nie wytrzymuje siły argumentów natury jurydycznej.

Skład orzekający

Zbigniew Strus

przewodniczący

Zbigniew Kwaśniewski

członek

Krzysztof Strzelczyk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 403 § 2 k.p.c. w kontekście wznowienia postępowania z udziałem Skarbu Państwa, specyfika Skarbu Państwa jako osoby prawnej i jego reprezentacji przez różne jednostki organizacyjne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej Skarbu Państwa i jego reprezentacji. Może wymagać analizy konkretnych okoliczności faktycznych sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z możliwością wznowienia postępowania, szczególnie w kontekście złożonej struktury Skarbu Państwa. Pokazuje, jak interpretacja przepisów procesowych może mieć istotne znaczenie praktyczne.

Czy Skarb Państwa zawsze wie wszystko? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice wiedzy państwa w procesie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III CZ 39/07 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 18 października 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie ze skarg Gminy K. oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. 
zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa 
o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa "P." sp. z o.o.  
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta K. i Gminie K. 
o uzgodnienie treści księgi wieczystej zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu 
Okręgowego w K. z dnia 21 września 2005 r. sygn. akt [...],  
po rozpoznaniu  w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym  
w dniu 18 października 2007 r., 
zażalenia pozwanych   
na postanowienie Sądu Okręgowego w K. 
z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...], 
 
 
1) uchyla zaskarżone postanowienie w punktach 1 i 4 i w tym 
zakresie przekazuje skargi do ponownego rozpoznania Sądowi 
Okręgowemu w K. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o 
kosztach postępowania zażaleniowego 
2) odrzuca zażalenia w pozostałych częściach. 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Sąd Okręgowy w K. w sprawie z powództwa „P.” Spółki z  ograniczoną 
odpowiedzialnością, przeciwko Skarbowi Państwa – Prezydentowi Miasta K. i 
Gminie K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej na skutek apelacji pozwanych od 
wyroku częściowego Sądu Rejonowego w K. z dnia 25 lutego 2005 r., wyrokiem z 
dnia 21 września 2005 r. oddalił obie apelacje. W ocenie Sądu Okręgowego 
pozwany nie wykazał, że w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 
1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nabył własność spornej nieruchomości. W 
okresie obowiązywania dekretu PKWN w sprawach, czy dana nieruchomość 
podlegała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ówczesne wojewódzkie 
urzędy ziemskie wydawały stosowne decyzje administracyjne. W nawiązaniu do 
tych decyzji wydawały następnie zaświadczenia, które stanowiły podstawę wpisu 
do księgi wieczystej. Zgodnie z obowiązującą zasadą rozkładu ciężaru dowodu, 
skoro strona pozwana opierała swoje stanowisko w sprawie na skutkach prawnych 
wypływających z decyzji administracyjnej wydanej przez stosowne organy 
administracji, to fakt istnienia tej decyzji powinna była wykazać. Strona pozwana nie 
wykazała żadnymi dowodami, że decyzja taka w  istocie istniała, w konsekwencji 
Sąd realizując zasadę kontradyktoryjności w procesie cywilnym musiał uznać 
stanowisko strony przeciwnej. 
Pozwany 
Skarb 
Państwa 
wniósł 
od 
powyższego 
wyroku 
skargę 
o wznowienie postępowania, opierając ją na podstawie wskazanej w art. 403 § 2 
k.p.c., powołując się na fakt, że w dniu 23 marca 2006 r. powziął wiadomości 
o istnieniu i treści dokumentów, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie 
sprawy. Skarżący przedstawił następujące dokumenty: 
- 
ostateczną decyzję administracyjną Ministra Rolnictwa i Gospodarki 
Żywnościowej z dnia 27 lutego 1996 r., utrzymującą w mocy decyzję 
Wojewody z dnia 5 lipca 1993 r., która według wnoszącego skargę miała 
potwierdzać przejście spornych nieruchomości na własność Skarbu Państwa 
w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z 
dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. 1945, nr 3, poz. 13)  

 
3 
- 
prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 
1998 r., oddalający skargę na wymienioną decyzję. 
W uzasadnieniu skargi wskazał, że Prezydentowi Miasta K. w toku 
postępowania nie były znane dokumenty, które mogłyby mieć istotny wpływ na 
wynik sprawy. W szczególności Prezydentowi Miasta K. nie była znana ostateczna 
decyzja administracyjna z dnia 27 lutego 1996 r., która potwierdza, iż Skarb 
Państwa nabył na podstawie art. 2 dekretu o reformie rolnej sporne nieruchomości, 
jak też decyzja organu I instancji z dnia 5 lipca 1993 r. zwłaszcza, że adresatem 
tych decyzji był jedynie wnioskodawca i nie zostały one skierowane, ani do Skarbu 
Państwa – Prezydenta Miasta K., ani do gminy. Również prawomocny wyrok 
Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalający skargę od w/w decyzji organu II 
instancji, nie był w posiadaniu Prezydenta Miasta K. i  nie mógł być powołany w 
procesie. Zdaniem skarżącego oczywiste jest, że przedmiotowe dokumenty mogły 
mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sądu, bowiem dowodzą jako dokumentu 
urzędowe faktu przejęcia na własność spornych nieruchomości przez Skarb 
Państwa. 
W ocenie skarżącego, reprezentujący w niniejszej sprawie Skarb Państwa 
Prezydent Miasta K. dochował należytej staranności poszukując dokumentów 
potwierdzających prawdziwość wpisów w księgach wieczystych. W  szczególności 
występował do Urzędu Wojewódzkiego o   wydanie dokumentów dotyczących 
spornej nieruchomości. W związku z  powyższym należy przyjąć, że uzyskanie 
dopiero dnia 23 marca 2006 r. dokumentów należy traktować jako wykrycie 
środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których 
strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. 
Skargę o wznowienie postępowania od prawomocnego wyroku Sądu 
Okręgowego w K. z dnia 25 lutego 2005 r., wniosła również pozwana Gmina 
Miejska K., opierając ją na tej samej co pozwany Skarb Państwa, podstawie 
faktycznej i prawnej. 
Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2007 r. odrzucił obie 
skargi argumentując, że nie można przyjąć, iż strona pozwana później (czyli po 
uprawomocnieniu się wyroku) dowiedziała się o potrzebie i możliwości uzyskania 

 
4 
dowodu w postaci decyzji, albowiem zarówno potrzeba jak i możliwość istniały już 
w trakcie postępowania, o czym strona pozwana musiała wiedzieć, a  ewentualny 
brak wiedzy w powołanym zakresie nie może być uznany za usprawiedliwiony. Sąd 
Okręgowy zwrócił uwagę na fakt, że Wojewoda (obecnie Wojewoda M.) jest 
reprezentantem Skarbu Państwa na szczeblu wojewódzkim, zaś Prezydent Miasta 
K. jest reprezentantem Skarbu Państwa na szczeblu powiatowym, a jednocześnie 
organem Gminy K. W takiej sytuacji nie jest dopuszczalne zasłanianie się przez 
Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną, a wcześniej przez 
Prezydenta Miasta K. nieznajomością faktów lub dowodów, które są znane 
Wojewodzie – statio fisci Skarbu Państwa. Niemożność skorzystania ze środka 
dowodowego nie zachodzi bowiem w sytuacji, gdy istniała obiektywna możliwość 
powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek opieszałości, zaniedbania, 
zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby ich powołania strona tego nie uczyniła. W 
ocenie Sądu Okręgowego taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdzie różne 
statio fisci Skarbu Państwa podejmują działania, o których wzajemnie nie wiedziały. 
Z treści art. 403 § 2 k.p.c. wynika, że „wykrycie” odnosi się do dowodów w 
poprzednim postępowaniu nie znanych stronom, a stroną postępowania był Skarb 
Państwa. Zdaniem Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie istotą obu skarg było 
naprawienie błędów strony pozwanej popełnionych w postępowaniu przed sądem I i 
II instancji. 
W zażaleniu na powyższe orzeczenie Skarb Państwa reprezentowany przez 
Prezydenta Miasta K. podniósł zarzut naruszenia art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 403 
§ 2 k.p.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, 
że skarga pozwanego jest niedopuszczalna. Zrzucając powyższe skarżący wniósł o 
uchylenie 
zaskarżonego 
postanowienia 
oraz 
przekazanie 
sprawy 
Sądowi 
Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania. 
Skarżący w uzasadnieniu zajętego stanowiska podniósł, że zastrzeżenia 
buzi dokonana przez Sąd Okręgowy wykładnia art. 403 § 2 k.p.c., zgodnie z którą 
Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta K. nigdy nie może nie 
wiedzieć o okolicznościach faktycznych lub środkach dowodowych, które mogły być 
lub były znane w toku procesu innym jednostkom organizacyjnym Skarbu Państwa. 
W analizowanej sprawie teza ta dotyczy konsekwencji wykrycia przez Prezydenta 

 
5 
Miasta K. po zakończeniu procesu decyzji Wojewody K. z dnia 5 lipca 1993 r., 
decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 27 lutego 1996 r. oraz 
wyroku NSA z dnia 5 lutego 1998 r. W dalszej części uzasadnienia skarżący 
zauważa, że Skarb Państwa jest szczególną osobą prawną, do której nie można 
odnosić  konsekwencji teorii organów osoby prawnej. Nie można bowiem zakładać, 
iż każdy dokument czy fakt, który był w przeszłości znany jednej z jednostek 
organizacyjnych, jest automatycznie znany Skarbowi Państwa. W ocenie 
skarżącego, pogląd przedstawiony przez Sąd Okręgowy całkowicie abstrahuje od 
realiów i  doświadczenia życiowego. Nie można bowiem przyjmować, ze Skarb 
Państwa w  każdym procesie sądowym zna wszelkie fakty i środki dowodowe, które 
pozostałe jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, których w skali kraju jest kilka 
tysięcy, maja lub mogą mieć w dyspozycji. 
Dodatkowo skarżący podniósł, że reprezentujący Skarb Państwa Prezydent 
Miasta K. nie uchybił żadnym rozsądnym standardom działania i podejmował 
szeroko zakrojone poszukiwania środków dowodowych (aktów administracyjnych), 
które mogłyby być podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. 
Zażalenie od powyższego orzeczenia wniosła również pozwana Gmina 
Miejska K., podnosząc, że nie miała w toku wznawianego postępowania możliwości 
uzyskania wiadomości o decyzji z dnia 5 lipca 1993 r. i nie miała dostępu do niej, co 
oznacza ze nie mogła skorzystać z tego dowodu w poprzednim postępowaniu w 
rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sąd Okręgowy w K., dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 403 § 2 
k.p.c., na podstawie którego można żądać wznowienia postępowania w razie 
późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, 
które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła 
skorzystać w poprzednim postępowaniu. Przepis ten wielokrotnie był przedmiotem 
wypowiedzi Sądu Najwyższego i jego interpretacja nie budzi wątpliwości.  
W postanowieniu z dnia 15 maja 1968 r., I CO 1/68, (OSNC 1969, nr 2, 
poz. 36) Sąd Najwyższy trafnie wyjaśnił, że: „wykrycie odnosi się do okoliczności 
i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i podówczas 

 
6 
nieujawnialnych, bo nie znanych stronom. Nie odnosi się ono zaś do okoliczności 
i  dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko nie 
dostrzeżonych przez stronę”. Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie również 
w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniu z dnia 4 marca 
2005 r., III CZP 134/04, (nie publ.) Sąd Najwyższy odnosząc się do podstawy 
wznowienia wskazanej w art. 403 § 2 k.p.c. wyróżnił okoliczności faktyczne i środki 
dowodowe „ujawnialne” i „nieujawnialne” stając na stanowisku, że: „wykrycie 
okoliczności faktycznych lub dowodów dotyczy faktów i środków dowodowych, 
które 
poza 
przesłanką 
ich 
nieujawnienia 
w 
postępowaniu 
prawomocnie 
zakończonym powinny być dla strony skarżącej "nieujawnialne". Przepis ten 
obejmuje fakty nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej niedostępne. Fakty 
natomiast ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała możliwość 
dostępu do nich, nie są objęte hipotezą tego przepisu”. 
Warto też przytoczyć pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu 
z dnia 7 marca 2007 r., II CZ 5/07, (nie publ.), zgodnie z którym przez wykrycie 
nowego środka dowodowego (art. 403 § 2 k.p.c.) rozumieć należy nie tylko 
powzięcie wiedzy o jego istnieniu, lecz także uzyskanie możności skorzystania ze 
środka dowodowego, o którego istnieniu strona w poprzednim postępowaniu 
zakończonym prawomocnym wyrokiem wprawdzie wiedziała, jednak nie mogła na 
niego się powołać, nie wiedząc gdzie się znajduje. 
W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentuje się również – na 
co trafnie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy – obiektywny charakter „niemożności 
skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonego środka dowodowego czy 
też okoliczności faktycznych. Przyjmuje się, że niemożność ta nie zachodzi, gdy 
istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek 
opieszałości, zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby ich powołania 
strona tego nie uczyniła. Pogląd ten oparty jest na założeniu, że skarga 
o wznowienie postępowania, będąca nadzwyczajnym środkiem prawnym nie służy 
do eliminacji braku aktywności czy popełnionych przez stronę błędów przy 
prowadzeniu sprawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 
1999 r., II CKN 807/98, (nie publ.); z dnia 10 czerwca 1999 r., III CKN 458/99, (nie 

 
7 
publ.); z dnia 7 marca 2007 r., II CZ 5/07, (nie publ.); z dnia 12 września 2007 r., 
I CZ 105/07, (nie publ.). 
Nie można się jednak zgodzić ze stanowiskiem Sądu Okręgowego jakoby 
w   poprzednim 
postępowaniu 
istniała 
obiektywna 
możliwość 
powołania 
przedstawionych przez stronę pozwaną środków dowodowych, a tylko na skutek 
opieszałości, zaniedbania, czy błędnej oceny ich powołania strona tego nie 
uczyniła. Słusznie podnoszą skarżący, że dołożyli należytej staranności wymaganej 
w okolicznościach niniejszej sprawy celem wykrycia w poprzednim postępowaniu 
środków dowodowych w postaci przedmiotowych decyzji administracyjnych 
i  wyroku NSA. Okolicznością utrudniającą odnalezienie tych dokumentów był 
niewątpliwie fakt, że zostały one wydane nie w sprawie „P.” Spółki z o.o. przeciwko 
Skarbowi Państwa lub Gminie Miejskiej K., lecz z   wniosku J.T. w postępowaniu 
administracyjnym. Decyzja Wojewody z dnia 5 lipca 1993 r. została doręczona 
wnioskodawcy oraz Wydziałowi Rozwoju Regionalnego Urzędu Wojewódzkiego. 
Również decyzja administracyjna Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 
dnia 27 lutego 1996 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody K., jak i prawomocny 
wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 1998 r., oddalający 
skargę na wymienioną decyzję nie zostały doręczone stronie pozwanej.  
W postanowieniu z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZ 34/06, (nie publ.) Sąd 
Najwyższy trafnie stwierdził, że wykrycie nowych okoliczności lub środków 
dowodowych w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. nie zachodzi, jeśli strona żądająca 
wznowienia postępowania powołuje się na dane z jawnego rejestru publicznego 
wpisane tam przed zakończeniem postępowania. Należy jednak zważyć, że 
w   obrocie 
prawnym 
nie 
funkcjonuje 
żaden 
centralny 
rejestr 
decyzji 
administracyjnych, 
a 
sposób 
ich 
ewidencjonowania 
ma 
charakter 
zdecentralizowany. Co do zasady każda jednostka organizacyjna Skarbu Państwa 
wykonująca zadania z zakresu administracji publicznej prowadzi biurowość we 
własnym zakresie, posiada własne archiwum w którym przechowywane są 
stosowne dokumenty. W obrocie występują także jednostki wyspecjalizowane 
w archiwizacji danych takie jak Archiwum Państwowe, Archiwum Akt Nowych. Nie 
bez znaczenia jest również fakt, że archiwizacja dokumentów tylko w ograniczonym 
zakresie podlega informatyzacji. Z tych względów w praktyce niekiedy mogą 

 
8 
powstać i powstają trudności z odnalezieniem konkretnych dokumentów, które są 
w posiadaniu bliżej nie określonej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa.  
Zarówno pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta 
K., jak i Gmina Miejska K. w poprzednim postępowaniu podejmowali działania 
mające na celu odnalezienie środków dowodowych, mających istotne znaczenie dla 
rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W tym celu strona pozwana zwracała się do 
Archiwum Zakładowego Urzędu Wojewódzkiego, Archiwum Państwowego, 
Archiwum Akt Nowych. Nie sposób uznać, że działania te były nie wystarczające 
bowiem nie przyniosły zakładanego rezultatu. Nie można też obarczać winą za 
sposób funkcjonowania administracji publicznej strony procesu, przy czym bez 
znaczenia jest w tym przypadku, że stroną tą jest Skarb Państwa. 
Pogląd Sądu Okręgowego, że Skarb Państwa zna wszelkie fakty lub dowody 
znane jakiemukolwiek statio fisci Skarbu Państwa, jest nie tylko sprzeczny 
z  zasadami doświadczenia życiowego ale przede wszystkim nie wytrzymuje siły 
argumentów natury jurydycznej. Pogląd ten nie uwzględnia specyfiki Skarbu 
Państwa jako szczególnego rodzaju osoby prawnej (art. 33 i 34 k.c.). Szczególna 
jest zarówno pozycja ustrojowa Skarbu Państwa jako podmiotu prawa publicznego 
i prywatnego (sfera imperium i sfera dominium) jak i sposób jego organizacji. Skarb 
Państwa nie ma siedziby ani organów w rozumieniu art. 38 k.c. (zob. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 28 marca 1995 r., I CRN 24/95, OSNC 1995, nr 7-8, poz. 117; 
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2001, III CZP 10/01, OSNC 2001, 
nr 10, poz. 147). 
Specyfika Skarbu Państwa jako szczególnego rodzaju osoby prawnej 
została 
również 
uwzględniona 
przez 
ustawodawcę 
na 
gruncie 
kodeksu 
postępowania cywilnego, gdzie niektóre instytucje uregulowane są w sposób 
odmienny w stosunku do Skarbu Państwa względem pozostałych osób prawnych. 
Tytułem przykładu można podać, że powództwo przeciwko Skarbowi Państwa 
wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której 
działalnością wiąże się dochodzone roszczenie (art. 29 k.p.c.). Czynności 
procesowe 
za 
Skarb 
Państwa 
podejmuje 
organ 
państwowej 
jednostki 
organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ 

 
9 
jednostki nadrzędnej, a w pewnym zakresie Prokuratoria Generalna Skarbu 
Państwa (art. 67 § 2 k.p.c.). Za Skarb Państwa sąd może przesłuchać 
w  charakterze strony osoby powołane dla reprezentowania państwowej jednostki 
organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub inne 
wskazane osoby. W postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli dłużnikiem jest Skarb 
Państwa, wierzyciel – wskazując na tytuł egzekucyjny – wzywa do spełnienia 
świadczenia 
bezpośrednio 
państwowa 
jednostkę 
organizacyjną, 
z 
którą 
działalnością wiąże się to świadczenie. Jednostka ta jest obowiązana spełnić 
niezwłocznie świadczone stwierdzone tytułem egzekucyjnym (art. 1060 § 1 k.p.c.). 
Z powyższego wynika, że przepisy kodeksu postępowania cywilnego w sposób 
wyraźny, 
utożsamiają 
działania 
podejmowane 
przez 
konkretną 
jednostkę 
organizacyjną Skarbu Państwa z działaniami Skarbu Państwa jako strony 
postępowania 
i 
dotyczy 
to 
zarówno 
postępowania 
rozpoznawczego 
jak 
i wykonawczego.  
W przypadku, gdy sąd dokonuje oceny działań podejmowanych przez stronę 
w celu wykrycia okoliczności faktycznych i środków dowodowych niezbędnych dla 
rozstrzygnięcia sprawy (art. 403 § 2 k.p.c.), a w szczególności gdy bada, czy 
w   poprzednim 
postępowaniu 
istniała 
obiektywna 
możliwość 
powołania 
przedstawionych przez stronę środków dowodowych, a tylko na skutek 
opieszałości, zaniedbania, czy błędnej oceny ich powołania strona tego nie 
uczyniła, to również musi uwzględnić specyfikę Skarbu Państwa jako strony 
procesowej reprezentowanej przez konkretną statio fisci. Bez znaczenia w tym 
przypadku są działania, czy też „świadomość i wiedza” innych, nie występujących 
w  procesie statio fisci Skarbu Państwa. Żadne argumenty natury jurydycznej czy 
też pragmatycznej nie przemawiają za tym aby ocenę możliwości skorzystania ze 
środków dowodowych przez Skarb Państwa żądający wznowienia postępowania 
(art. 403 § 2 k.p.c.) odnieść do innej jednostki organizacyjnej, niż ta która 
podejmowała czynności procesowe w sprawie zakończonej prawomocnym 
wyrokiem. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze 
k.p.c. w zw. z art. 394¹ § 3 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 w sentencji. 

 
10
Zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje 
jedynie na postanowienia Sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie 
z wyłączeniem postanowień wymienionych w art. 3981 § 1 k.p.c. oraz wydanych 
w  wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji. 
Postanowienia 
Sądu 
drugiej 
instancji 
w 
przedmiocie 
oddalenia 
wniosku 
o wstrzymanie wykonania wyroku oraz oddalenia wniosku o zabezpieczenie skargi 
dotyczą kwestii ubocznych, wpadkowych, nie związanych z istotą sprawy i jako 
takie nie kończą postępowania w sprawie. Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie 
art. 370 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 39821 k.p.c. odrzucił 
zażalenia w pozostałej części.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI