III CZ 356/13

95/1/B/2015 POSTANOWIENIE z dnia 25 listopada 2014 r. Sygn. akt Ts 214/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 1173 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i w związku z art. 79 ust. 1; art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 oraz art. 177 w związku z art. 79 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 4 sierpnia 2014 r. MKS Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 1173 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i w związku z art. 79 ust. 1; art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 oraz art. 177 w związku z art. 79 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji (zarzuty niezgodności art. 1173 k.p.c. z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 177 w związku z art. 79 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji skarżąca sformułowała w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej). Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w Tychach – IX Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy w Tychach) z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z 22 lutego 2013 r. Sąd Rejonowy w Tychach oddalił wniosek skarżącej. Postanowieniem z 15 maja 2013 r. (sygn. akt III CZ 356/13) Sąd Okręgowy w Katowicach – III Wydział Cywilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy w Katowicach) zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Tychach z 22 lutego 2013 r. i, uwzględniwszy wniosek, ustanowił dla skarżącej radcę prawnego w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w Katowicach z 25 października 2012 r. (sygn. akt XIX Gz 653/12). 31 lipca 2013 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Katowicach (dalej: OIRP w Katowicach) wyznaczyła pełnomocnika. 19 sierpnia 2013 r. wyznaczony radca prawny sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej, wniósł także o przyznanie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z 21 sierpnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Tychach przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie. W związku z tym skarżąca złożyła w Sądzie Rejonowym w Tychach wniosek o wyznaczenie nowego pełnomocnika, co uargumentowała tym, że sporządzona przez radcę prawnego opinia pochodzi od osoby nieuprawnionej. Wniosek ten oddalił Sąd Rejonowy w Tychach postanowieniem z 20 września 2013 r. Następnie skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Tychach z 21 sierpnia 2013 r. oraz wystąpiła z wnioskiem o pisemne uzasadnienie postanowienia z 20 września 2013 r. Postanowieniem z 15 października 2013 r. (sygn. akt IX Co 3/13) Sąd Rejonowy w Tychach odmówił sporządzenia uzasadnienia postanowienia z 20 września 2013 r. (pkt 1 sentencji), zwolnił skarżącą od kosztów sądowych (pkt 2 sentencji) oraz odrzucił jej zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Tychach z 21 sierpnia 2013 r. o przyznaniu radcy prawnemu wynagrodzenia za przygotowanie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej (pkt 3 sentencji). W uzasadnieniu orzeczenia sąd wskazał, że postanowienie z 20 września 2013 r. o oddaleniu wniosku o wyznaczenie pełnomocnika, w przeciwieństwie do postanowienia o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie jest zaskarżalne i jako takie nie podlega uzasadnieniu. Odnośnie do odrzucenia zażalenia na postanowienie o przyznaniu radcy prawnemu wynagrodzenia sąd wskazał, że skarżąca nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu tego rozstrzygnięcia. Postanowieniem z 3 marca 2014 r. (sygn. akt III Cz 1494/13) Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił zażalenie, które skarżąca wniosła na postanowienie z 15 października 2013 r. Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Katowicach z 3 marca 2014 r. – wskazane przez skarżącą jako orzeczenie ostateczne – doręczono jej 21 marca 2014 r. 8 kwietnia 2014 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w Tychach z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z 22 kwietnia 2014 r. (sygn. akt IX Co 1875/14) Referendarz Sądowy w Wydziale IX Cywilnym Sądu Rejonowego w Tychach (dalej: referendarz sądowy) ustanowił dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. Pismem z 7 maja 2014 r. (doręczonym 12 maja 2014 r.) OIRP w Katowicach wyznaczyła pełnomocnika. Postanowieniem z 13 czerwca 2014 r. (doręczonym 18 czerwca 2014 r.) referendarz sądowy zwolnił go z obowiązku świadczenia pomocy prawnej. Pismem z 17 czerwca 2014 r. (doręczonym 27 czerwca 2014 r.) OIRP w Katowicach wyznaczyła kolejnego pełnomocnika. Także on został zwolniony z obowiązku świadczenia pomocy prawnej postanowieniem referendarza sądowego z 7 lipca 2014 r. W związku z tym, pismem z 18 lipca 2014 r. (znak: OIRP/1667/2014), doręczonym 25 lipca 2014 r., OIRP w Katowicach jeszcze raz wyznaczyła pełnomocnika. Wskazany przez organ samorządu zawodowego radca prawny sporządził skargę konstytucyjną. Skarżąca twierdzi, że określona w art. 1173 k.p.c. procedura „ustanowienia pełnomocnika z urzędu”, w której uczestniczy organ niebędący sądem, narusza jej konstytucyjne prawa do: wniesienia skargi konstytucyjnej; sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd oraz prawo do sprawowania przez sąd wymiaru sprawiedliwości w indywidualnej sprawie. Zdaniem skarżącej zakwestionowany przepis jest także niezgodny z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z art. 46-47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Skargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków oraz skargom oczywiście bezzasadnym Trybunał Konstytucyjny odmawia nadania dalszego biegu. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie o TK, wnieść skargę do Trybunału w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl tej normy konstytucyjnej przedmiotem skargi może być zatem tylko ten przepis, który był normatywną podstawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego i którego zastosowanie, a nie inne okoliczności prawne lub faktyczne, wywołało skutek oceniany przez skarżącego jako naruszenie jego praw podmiotowych. 3. Skarżąca zakwestionowała art. 1173 k.p.c. w brzmieniu: „§ 1. O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych. § 2. Właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, wyznacza adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni, zawiadamiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego oraz jego adres do doręczeń. § 3. Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez stronę”. 4. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zakwestionowany w skardze przepis nie był podstawą postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z 3 marca 2014 r., tj. orzeczenia, z którym skarżąca łączy naruszenie swych praw, ani też poprzedzającego go rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Tychach. 4.1. Należy zwrócić uwagę na to, że postanowieniem z 15 października 2013 r. Sąd Rejonowy w Tychach odmówił sporządzenia uzasadnienia postanowienia z 20 września 2013 r., tj. orzeczenia oddalającego wniosek o wyznaczenie nowego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej (pkt 1 sentencji); zwolnił skarżącą od kosztów sądowych (pkt 2 sentencji), a także odrzucił jej zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Tychach z 21 sierpnia 2013 r. o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu za przygotowanie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej (pkt 3 sentencji). W zażaleniu skarżąca zakwestionowała pkt 1 i 3 postanowienia z 15 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach badał, czy sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że postanowienie oddalające wniosek skarżącej o wyznaczenie nowego pełnomocnika jest rozstrzygnięciem niezaskarżalnym, a więc niepodlegającym uzasadnieniu, oraz, że skarżąca nie ma interesu prawnego w zakwestionowaniu orzeczenia w sprawie przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu. Poza zakresem zainteresowania sądów obu instancji była zatem kwestia ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej oraz kwestia wyznaczenia go przez właściwy organ samorządu zawodowego. Odwołanie się przez Sąd Okręgowy w Katowicach do treści zakwestionowanego przez skarżącą art. 1173 k.p.c. służyło jedynie przedstawieniu istoty problemu, nie miało zaś wpływu na treść rozstrzygnięcia tego sądu. W swoich orzeczeniach Trybunał wyraża pogląd, zgodnie z którym samo przywołanie danej normy przez sąd w uzasadnieniu ostatecznego orzeczenia nie oznacza jeszcze, że była ona podstawą tego rozstrzygnięcia i może być przedmiotem skargi konstytucyjnej (zob. postanowienie TK z 9 października 2002 r., SK 13/02, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 73). 4.2. Zakwestionowany przez skarżącą przepis nie spełnia także drugiego z powyżej przedstawionych wymogów. To nie treść norm w nim zawartych uniemożliwiła jej bowiem wniesienie skargi konstytucyjnej w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w Katowicach z 25 października 2012 r. 4.3. Trzeba podkreślić, że art. 1173 k.p.c. upoważnia właściwy organ samorządu zawodowego do wyznaczenia adwokata lub radcy prawnego w związku z postanowieniem sądu o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Przepis ten formułuje także obowiązki tego organu w zakresie wyznaczenia konkretnej osoby na pełnomocnika. Z materiału dowodowego dołączonego do akt złożonej skargi wynika, że postanowieniem z 15 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach ustanowił dla skarżącej pełnomocnika, natomiast OIRP w Katowicach – na podstawie tego przepisu – wyznaczyła radcę prawnego. Pełnomocnik, ustaliwszy, że upłynął już określony w art. 46 ust. 1 ustawy o TK termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, sporządził opinię o braku podstaw do jej złożenia. To zatem, nie treść zakwestionowanego przez skarżącą art. 1173 k.p.c., uniemożliwiło jej wniesienie skargi konstytucyjnej w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w Katowicach z 25 października 2012 r. Okoliczności te są – zgodnie z art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu. 5. Trybunał stwierdza również, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż w sprawie, w związku z którą wniosła skargę konstytucyjna, w ogóle doszło do naruszenia któregokolwiek z jej praw konstytucyjnych. W świetle wskazanych argumentów sformułowany przez skarżącą zarzut, jakoby określona w zakwestionowanym przepisie procedura „ustanowienia pełnomocnika z urzędu (…) narusza[ła] [jej] konstytucyjne prawo do wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego”, jest bowiem oczywiście bezzasadny. Skarżąca nie spełniła zatem podstawowej przesłanki skargi określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 47 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o TK. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 oraz art. 47 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o TK – następną podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. W związku z powyższym Trybunał postanowił jak na wstępie.