III CZ 34/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał zażalenie pozwanej P. Sp. z o.o. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie, oddalający powództwo o zapłatę. Sąd Apelacyjny uznał, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy z powodu zaniechania oceny charakteru prawnego umowy zawartej przez zamawiającego z generalnym wykonawcą, co miało znaczenie dla zastosowania art. 647¹ k.c., a także z powodu pominięcia części materiału dowodowego i zaniechania oceny alternatywnej podstawy faktycznej i prawnej roszczeń powodów (bezpodstawne wzbogacenie). Sąd Najwyższy, analizując podstawę zażalenia opartą na art. 386 § 4 k.p.c., stwierdził, że nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy żądania, wychodząc z błędnego założenia o istnieniu przeszkody unicestwiającej roszczenie. Sąd Najwyższy podkreślił, że sytuacja, w której sąd pierwszej instancji orzeka o żądaniu z pominięciem określonych dowodów lub dokonuje nieprawidłowej oceny materialnoprawnej, nie stanowi nierozpoznania istoty sprawy. Sąd drugiej instancji w modelu apelacji pełnej dysponuje kompetencjami rozpoznawczymi i może samodzielnie dokonywać ustaleń faktycznych oraz stosować prawo materialne. Uchylenie wyroku przez sąd drugiej instancji z powodu nierozpoznania istoty sprawy jest dopuszczalne tylko w ściśle określonych sytuacjach, a nie z powodu błędów dowodowych czy niepełnej oceny prawnej. Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu Sądu Apelacyjnego, że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi również wtedy, gdy ujawnia się konieczność dokonania przez sąd odwoławczy „kluczowych” ustaleń „po raz pierwszy”. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. za trafny i uchylił zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPrecyzuje kryteria nierozpoznania istoty sprawy w kontekście błędów sądu pierwszej instancji dotyczących oceny dowodów i prawa materialnego, a także podkreśla rolę sądu drugiej instancji w modelu apelacji pełnej.
Dotyczy specyfiki postępowania cywilnego i interpretacji art. 386 § 4 k.p.c.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji dokonał oceny prawnej żądania po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ale sąd drugiej instancji uznał tę ocenę za błędną lub niepełną z powodu pominięcia części materiału dowodowego lub zaniechania oceny alternatywnej podstawy prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nierozpoznanie istoty sprawy nie zachodzi w takiej sytuacji. Sąd pierwszej instancji, który przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał oceny prawnej żądania, nie popełnia błędu nierozpoznania istoty sprawy, nawet jeśli sąd drugiej instancji uzna tę ocenę za wadliwą lub niepełną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nierozpoznanie istoty sprawy dotyczy sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy żądania z powodu błędnego założenia o istnieniu przeszkody. Błędy w ocenie dowodów lub niepełna ocena prawna nie stanowią nierozpoznania istoty sprawy. Sąd drugiej instancji w modelu apelacji pełnej ma kompetencje do samodzielnego ustalania faktów i stosowania prawa, a jego zadaniem jest rozpoznanie sprawy, a nie tylko kontrola.
Jaka jest rola sądu drugiej instancji w modelu apelacji pełnej w kontekście ustaleń faktycznych i stosowania prawa materialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd drugiej instancji w modelu apelacji pełnej dysponuje kompetencjami rozpoznawczymi na równi z sądem pierwszej instancji, co oznacza, że może dokonywać ustaleń faktycznych i stosować prawo materialne, w tym przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że model apelacji pełnej zakłada, iż sąd drugiej instancji ma możliwość samodzielnego dokonywania ustaleń faktycznych i stosowania prawa materialnego. Funkcja kontrolna sądu drugiej instancji jest refleksją funkcji rozpoznawczej, a celem jest rozpoznanie sprawy.
Czy konieczność dokonania przez sąd drugiej instancji „kluczowych” ustaleń „po raz pierwszy” w toku postępowania apelacyjnego uzasadnia stwierdzenie nierozpoznania istoty sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sama konieczność dokonania przez sąd drugiej instancji istotnych ustaleń po raz pierwszy nie uzasadnia stwierdzenia nierozpoznania istoty sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odrzucił pogląd, że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi, gdy w toku postępowania apelacyjnego ujawnia się konieczność dokonania przez sąd odwoławczy kluczowych ustaleń po raz pierwszy. Podkreślono, że model apelacji pełnej umożliwia sądowi drugiej instancji takie działania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | zażalający |
| M. Ł. | osoba_fizyczna | powód |
| A. Ł. | osoba_fizyczna | powód |
| Gmina Miasto Koszalin | organ_państwowy | pozwany |
| P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji jako podstawa uchylenia wyroku przez sąd drugiej instancji. Sąd Najwyższy precyzuje, że błędy dowodowe lub niepełna ocena prawna nie stanowią nierozpoznania istoty sprawy.
k.p.c. art. 394¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa rozpoznania zażalenia przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Wyrok kasatoryjny w razie nierozpoznania istoty sprawy.
k.p.c. art. 398¹⁵
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania Sądu Najwyższego w przedmiocie zażalenia.
Pomocnicze
k.c. art. 647¹
Kodeks cywilny
Dotyczy solidarnej odpowiedzialności inwestora i generalnego wykonawcy za wynagrodzenie podwykonawców. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy nie ocenił prawidłowo tego przepisu.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia, wskazany jako alternatywna podstawa prawna roszczeń powodów.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący zwrotu nienależnego świadczenia, wskazany jako alternatywna podstawa prawna roszczeń powodów.
u.d.p.
Ustawa o drogach publicznych
Przywołana w kontekście inteligentnych systemów transportowych.
k.p.c. art. 191
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kumulacji przedmiotowej roszczeń.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu żądaniem pozwu.
Konstytucja RP art. 176 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego.
Konstytucja RP art. 78
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucyjne prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny błędnie zastosował art. 386 § 4 k.p.c., uznając nierozpoznanie istoty sprawy w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał oceny prawnej żądania.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące zgody na podwykonawstwo oraz wykazania przez powodów faktów tworzących alternatywną podstawę faktyczną żądania, które wykraczały poza kognicję Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym.
Godne uwagi sformułowania
do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda unicestwiająca roszczenie albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie • sytuacja, w której sąd pierwszej instancji orzeka o żądaniu z pominięciem określonych dowodów, nawet jeżeli zdaniem sądu drugiej instancji są one istotne (kluczowe) do rozstrzygnięcia sprawy, nie stanowi nierozpoznania istoty sprawy • w przyjętym w kodeksie postępowania cywilnego modelu apelacji pełnej sąd drugiej instancji dysponuje kompetencjami rozpoznawczymi na równi z sądem pierwszej instancji • zapewnienie efektywności modelu apelacji pełnej wymaga ograniczenia do koniecznego minimum przypadków powrotu sprawy do pierwszej instancji
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Precyzuje kryteria nierozpoznania istoty sprawy w kontekście błędów sądu pierwszej instancji dotyczących oceny dowodów i prawa materialnego, a także podkreśla rolę sądu drugiej instancji w modelu apelacji pełnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania cywilnego i interpretacji art. 386 § 4 k.p.c.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie precyzuje ważne zagadnienie proceduralne dotyczące nierozpoznania istoty sprawy, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej. Wyjaśnia granice kontroli sądu drugiej instancji i Sądu Najwyższego.
“Kiedy sąd nie rozpoznaje istoty sprawy? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe kryteria.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.