III CZ 32/24
Podsumowanie
Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na odrzucenie skargi kasacyjnej, uznając brak interesu prawnego skarżącego w jej wniesieniu z powodu wcześniejszego umownego działu spadku.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie J. G. na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie, które odrzuciło jego skargę kasacyjną z powodu braku interesu prawnego. Sąd Najwyższy uznał, że J. G. nie wykazał pokrzywdzenia orzeczeniem, ponieważ w toku postępowania zawarł umowny dział spadku ze swoją siostrą, wnioskodawczynią, przenosząc na nią swoje prawa i roszczenia. W związku z tym orzeczenie sądu drugiej instancji nie dotyczyło jego praw ani obowiązków, co czyniło skargę kasacyjną niedopuszczalną.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zażalenie J. G. na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 2 lutego 2023 r., które odrzuciło skargę kasacyjną uczestnika J. G. od postanowienia tego Sądu z 17 sierpnia 2022 r. Powodem odrzucenia było uznanie, że uczestnik nie miał interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia Sądu drugiej instancji (art. 398^6 § 2 k.p.c.). J. G. zarzucił naruszenie przepisów procesowych, w tym art. 398^4, 398^6, 13 § 2, 189, 510 § 1 oraz 192 pkt 3 k.p.c., twierdząc, że odrzucenie skargi było nieuzasadnione i że posiadał interes prawny w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy, powołując się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja 2014 r. (III CZP 88/13), podkreślił, że pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest kluczową przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia. W analizowanej sprawie Sąd Najwyższy stwierdził, że J. G. nie wykazał pokrzywdzenia, ponieważ w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji zawarł umowę o częściowy dział spadku ze swoją siostrą A. G. (wnioskodawczynią), przenosząc na nią wszelkie swoje prawa i roszczenia do nakładów na nieruchomość. W konsekwencji, orzeczenie sądu drugiej instancji, które dotyczyło praw i obowiązków wnioskodawczyni A. G. oraz uczestnika R. S., nie miało wpływu na prawa i obowiązki J. G. Z tego powodu skarżący nie miał interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia, a jego skarga kasacyjna była niedopuszczalna. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie i zasądził od J. G. na rzecz R. S. zwrot kosztów postępowania zażaleniowego.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, uczestnik taki nie posiada interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia, jeśli orzeczenie to nie dotyczy jego praw ani obowiązków po dokonaniu umownego działu spadku.
Uzasadnienie
Interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia (gravamen) wymaga wykazania pokrzywdzenia tym orzeczeniem. Po zawarciu umownego działu spadku, w którym uczestnik przeniósł swoje prawa i roszczenia na inną osobę, orzeczenie sądu dotyczące zniesienia współwłasności nie dotyczy już jego praw ani obowiązków, co czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
R. S.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. G. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. G. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| R. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| C. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 398^6 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Brak interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia sądu drugiej instancji uzasadnia odrzucenie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398^14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia zażalenia.
k.p.c. art. 520 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania zażaleniowego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 5 pkt 6
Podstawa ustalenia wysokości kosztów postępowania zażaleniowego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 510 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 192 § pkt 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 394^1 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 2 pkt 6
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 10 ust. 2 pkt 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak interesu prawnego skarżącego w zaskarżeniu orzeczenia po zawarciu umownego działu spadku. Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jako przesłanka dopuszczalności środka zaskarżenia.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia prawa procesowego przez Sąd Okręgowy (art. 398^4, 398^6, 13 § 2, 189, 510 § 1, 192 pkt 3 k.p.c.). Twierdzenie o posiadaniu interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia.
Godne uwagi sformułowania
pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) dodatkowa przesłanka formalna środka zaskarżenia nie zapewnienia jej wszystkich możliwych korzyści prawnych pokrzywdzenie musi oznaczać pokrzywdzenie sentencją orzeczenia, nie zaś jego motywami
Skład orzekający
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak interesu prawnego (gravamen) jest przesłanką formalną dopuszczalności skargi kasacyjnej, a umowny dział spadku może pozbawić strony takiego interesu w postępowaniu dotyczącym zniesienia współwłasności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której strona zrzekła się praw do przedmiotu postępowania poprzez umowny dział spadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje ważną przesłankę formalną skargi kasacyjnej – interes prawny (gravamen) – i jej praktyczne zastosowanie w kontekście działu spadku, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego.
“Czy umowny dział spadku zamyka drogę do skargi kasacyjnej? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Lexedit Research — analiza prawna z AI
Zadaj pytanie prawne i otrzymaj dogłębną analizę opartą o orzecznictwo, przepisy i doktrynę. Agent AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne przepisy.
Analiza orzecznictwa
Wyszukiwanie i analiza orzeczeń sądów powszechnych, SN i NSA
Aktualne przepisy
Treść ustaw i kodeksów w brzmieniu na dowolną datę z ISAP
Komentarze doktrynalne
Dostęp do komentarzy do kluczowych przepisów prawa
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
SN III CZ 32/24 POSTANOWIENIE 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 25 kwietnia 2024 r. w Warszawie zażalenia J. G. na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z 2 lutego 2023 r., VI Ca 232/22 (WSC 22/22), w sprawie z wniosku A. G. z udziałem R. S., J. G., K. S., A. S. i C. S. o zniesienie współwłasności, 1. oddala zażalenie; 2. zasądza od J. G. na rzecz R. S. kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. UZASADNIENIE Postanowieniem z 2 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy z Częstochowie, w sprawie z wniosku A. G. z udziałem S. S., R. S. i J. G. o zniesienie współwłasności, odrzucił skargę kasacyjną uczestnika J. G. od postanowienia tego Sądu z 17 sierpnia 2022 r. uznając, że uczestnik ten nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia Sądu drugiej instancji (art. 398 6 § 2 k.p.c.). J. G. zaskarżył powyższe postanowienie zażaleniem, zarzucając mu naruszenie prawa procesowego, polegające na niezgodności postanowienia z treścią art. 398 4 k.p.c., art. 398 6 k.p.c. oraz 13 § 2 k.p.c. poprzez nieuzasadnione odrzucenie skargi kasacyjnej; art.189 k.p.c. oraz art. 510 § 1 k.p.c. poprzez nieuzasadnione odrzucenie skargi kasacyjnej ze względu na brak interesu prawnego; art. 192 pkt 3 k.p.c. poprzez nieuzasadnione odrzucenie skargi kasacyjnej ze względu na przyjęcie przez Sąd, że dokonał działu spadku, gdy nie jest znany zakres czynności prawnej podjętej przez wnioskodawczynię i tego uczestnika. Zarzucił też błędne stwierdzenie, że nie ma on interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia Sądu drugiej instancji ani żadnych uprawnień do występowania w postępowaniu kasacyjnym. Wskazując na te zarzuty, uczestnik domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia , przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i nadania biegu złożonej przez niego skardze kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę wnioskodawczyni poparła wniosek uczestnika. W odpowiedzi na skargę uczestnik R. S. wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia jest interes prawny w jego wniesieniu, polegający na pokrzywdzeniu orzeczeniem ( gravamen ). Stan ten występuje co do zasady wtedy, gdy orzeczenie, z uwzględnieniem granic jego prawomocności materialnej, jest niekorzystne dla skarżącego w zestawieniu z poddanym pod osąd żądaniem powództwa czy też wniosku, względnie wnioskami co do rozstrzygnięcia o żądaniu, składanymi przez stronę pozwaną czy też uczestnika w toku postępowania. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasadą prawną z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13 - pokrzywdzenie orzeczeniem ( gravamen ) jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko traktujące gravamen jako dodatkową przesłankę formalną środka zaskarżenia, którego brak uzasadnia odrzucenie środka zaskarżenia z powodu jego niedopuszczalności (tak m.in. w postanowieniach z 9 listopada 2018 r., V CZ 75/18, z 28 stycznia 2015 r., I CZ 122/14, z 21 września 2018 r., V CZ 67/18, z 27 kwietnia 2017 r., II CZ 12/17, z 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97 oraz z 6 marca 2007 r., II PZ 83/06). Sąd Najwyższy wyjaśniał wielokrotnie, że pokrzywdzenie orzeczeniem polega na całkowitym bądź częściowym nieuwzględnieniu żądań (obrony) i uwidacznia się przez porównanie twierdzeń skarżącego o przysługujących mu prawach z rozstrzygnięciem o tych prawach, zawartym w orzeczeniu. Pokrzywdzenie orzeczeniem warunkuje istnienie interesu prawnego w jego zaskarżeniu. Innymi słowy skarżącemu, który nie wykazał pokrzywdzenia orzeczeniem, można zarzucić brak interesu prawnego w kwestionowaniu orzeczenia w celu uzyskania jego uchylenia albo zmiany. Według „poszerzonej” definicji gravamen pokrzywdzenie orzeczeniem istnieje nie tylko wtedy, gdy zachodzi różnica między tym, czego strona wcześniej żądała, a rozstrzygnięciem, ale także wtedy, gdy orzeczenie jest zgodne z żądaniem strony, jednak nie zapewnia jej wszystkich możliwych korzyści prawnych. Dodać należy, że pokrzywdzenie orzeczeniem musi oznaczać pokrzywdzenie sentencją orzeczenia, nie zaś jego motywami (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach: z 23 kwietnia 2021 r., II CSK 9/21, z 13 maja 2022 r., II CSKP 413/22, z 23 czerwca 2022 r., I CSK 644/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 413/22 ). W okolicznościach sprawy Sąd Okręgowy słusznie przyjął, że skarżący uczestnik J. G. nie posiada interesu prawnego w zaskarżeniu wydanego orzeczenia (na skutek apelacji innego uczestnika) przez ten Sąd. Wprawdzie J. G. był wymieniony w komparycji postanowienia reformatoryjnego Sądu drugiej instancji (a także Sądu pierwszej instancji), jednakże zaskarżone orzeczenie nie dotyczyło żadnych jego praw ani obowiązków. Orzeczenie rozstrzyga wyłącznie o prawach i obowiązkach wnioskodawczyni A. G. oraz uczestnika R. S. Zawarte w sentencji rozstrzygnięcia w ogóle nie dotyczą skarżącego, gdyż w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji zawarł on częściowy umowny dział spadku ze swoją siostrą A. G. (wnioskodawczynią). Z tej przyczyny Sąd ten nie uwzględnił uczestnika J. G. w sentencji postanowienia uznając, że przeniósł on wynikające z działu spadku wszelkie swoje prawa i roszczenia do nakładów na nieruchomość przysługujące mu przeciwko pozostałym współwłaścicielom na siostrę (vide: umowa o częściowy dział spadku k.151-155). Nie zasługuje więc na uwzględnienie stanowisko, zawarte w uzasadnieniu zażalenia, że „od wyniku niniejszego postępowania zależą prawa i obowiązki J. G.”, gdyż uczestnik ten, zawierając umowny dział spadku ze swoją siostrą spowodował, że tylko o jej prawach i obowiązkach rozstrzygały sądy, merytorycznie orzekające w sprawie. W opisanym stanie faktycznym i prawnym J. G. nie miał zatem interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia, w szczególności nie może podnosić zarzutów merytorycznych co do dostępu do drogi działki swojej siostry, czy też braku dokonania określonych czynności w postępowaniu. Podsumowując, skarżący nie został pokrzywdzony orzeczeniem, nie ma więc gravamen , a zatem wniesiona przez niego skarga kasacyjna była niedopuszczalna. Jedocześnie w sprawie nie wystąpił interes publiczny, który wymagałby merytorycznego rozpoznania wniesionego przez niego środka zaskarżenia (vide: uchwała /7/ SN z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13). W tym kontekście nie ma znaczenia, że w toku postępowania merytorycznego zmarł uczestnik postępowania S. G., gdyż w ramach postępowania kasacyjnego wezwano do udziału w sprawie następców prawnych zmarłego (vide k.587 akt sprawy) dzięki czemu zyskali oni możliwość wniesienia odpowiedniego środka zaskarżenia orzeczenia. Z tych względów, na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 394 1 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji, orzekając o kosztach postępowania zażaleniowego na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 391 § 1, art. 398 21 , art. 394 1 § 3 k.p.c. oraz § 5 pkt 6 w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. [SOP] [ms]