V CZ 91/10

Sygn. akt V CZ 91/10 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 19 stycznia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
SSA Maria Szulc 
 
 
w sprawie z powództwa T. P. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Archiwum Państwowemu w K. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 19 stycznia 2011 r., 
zażalenia powoda na postanowienie w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów  
zastępstwa procesowego za drugą instancję zawarte w wyroku Sądu Okręgowego  
z dnia 29 czerwca 2010 r.,  
 
 
oddala zażalenie oraz wniosek o zwrot kosztów postępowania 
zażaleniowego. 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
  
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda 
od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego powództwo o  zasądzenie od 
strony pozwanej kwoty 7 900 zł.  
  
Oddalając apelację Sąd drugiej instancji zasądził od powoda na rzecz strony 
pozwanej kwotę 600 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego 
wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz 
odpowiednie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 
2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez 
Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego 
ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).  
  
Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. i nie 
obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Wskazał, że zasadą jest 
przewidziana w art. 98 k.p.c. odpowiedzialność strony za wynik procesu. Powód 
wytaczając powództwo oraz składając apelację od niekorzystnego dla niego wyroku 
powinien był liczyć się z możliwością przegrania sprawy i koniecznością zwrócenia 
stronie pozwanej kosztów, które musiała ona wyłożyć na podjęcie celowej obrony 
swych praw. Fakt, że Sąd pierwszej instancji zastosował art. 102 k.p.c. i nie 
obciążył powoda kosztami procesu za pierwszą instancję nie uzasadnia sam 
w  sobie, zdaniem Sądu drugiej instancji, nie obciążania powoda kosztami procesu 
także w postępowaniu apelacyjnym. Podobnie okoliczność, że powód zwolniony był 
od opłat sądowych nie jest wystarczająca do nieobciążania go kosztami procesu 
należnymi przeciwnikowi. Zgodnie z art. 102 k.p.c. odejście od zasady 
odpowiedzialności za wynik procesu dopuszczalne jest jedynie w przypadkach 
szczególnie uzasadnionych, które zdaniem Sądu Okręgowego nie zachodzą 
w  rozpoznawanej sprawie. Wprawdzie obecna sytuacja materialna powoda nie jest 
dobra, jednak wytoczone powództwo dotyczy należności wynikającej z umowy 
sprzed pięciu lat i pozostaje w związku z prowadzeniem przez powoda działalności 
gospodarczej. Strona pozwana musiała ponieść koszty swojej obrony także 
w      postępowaniu 
apelacyjnym 
zainicjowanym 
przez 
powoda. 
W 
tych 
okolicznościach nie ma, zdaniem Sądu Okręgowego, podstaw do zastosowania art. 
102 k.p.c.  

 
3 
    
W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania 
apelacyjnego pełnomocnik powoda zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. przez 
nieuwzględnienie okoliczności, że sytuacja materialna powoda uzasadniała 
zwolnienie go od kosztów sądowych oraz że dochodzi on wynagrodzenia za 
wykonaną usługę, a powództwo zostało oddalone wyłącznie z powodu 
podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, a zatem pozwany 
odniósł nieuzasadnioną korzyść kosztem powoda – wnosił o zmianę zaskarżonego 
postanowienia i zwolnienie powoda od ponoszenia kosztów 
zastępstwa 
procesowego pozwanego oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego 
według norm przepisanych. 
Po uiszczeniu opłaty od zażalenia pełnomocnik powoda działający z urzędu 
w  piśmie procesowym z dnia 13 września 2010 r. wniósł o zasądzenie kosztów 
postępowania zażaleniowego według norm przepisanych oraz o zwrot kosztów 
poniesionych przez kancelarię w kwocie 79 zł. w związku z opłatą od zażalenia, 
bowiem koszty te zostały w całości pokryte przez kancelarię i nie zwrócone przez 
powoda w całości ani w części. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
    
Zażalenie nie jest uzasadnione. 
Przepis art. 102 k.p.c. jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 98 k.p.c. zasady 
ponoszenia przez stronę przegrywającą proces celowych kosztów wyłożonych 
przez wygrywającego przeciwnika na obronę jego praw, jeżeli złożył on odpowiedni 
wniosek w tym przedmiocie. Jako wyjątek od zasady musi być wykładany ściśle 
i  stosowany tylko w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Jak wielokrotnie 
wskazywał Sąd Najwyższy, ocena, czy występują szczególne okoliczności 
uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem 
jurysdykcyjnym sądu orzekającego, co oznacza, że jeżeli sąd ten przedstawił 
i  ocenił wszystkie okoliczności sprawy mogące mieć znaczenie dla zastosowania 
art. 102 k.p.c. i uzasadnił dlaczego przepis ten zastosował lub odmówił jego 
zastosowania, to sąd odwoławczy nie ma podstaw do ingerencji w tę ocenę ani do 
jej zmiany (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 
2010 r. II PK 359/09, z dnia 3 lutego 2010 r. II PK 192/09 i z dnia 11 lutego 2010 r. 
I CZ 112/09, nie publ.). 

 
4 
   
Wielokrotnie też Sąd Najwyższy wskazywał, że ponieważ funkcja i cel 
przewidzianego w art. 100-102 u.k.s.c. zwolnienia od opłat sądowych jest inna niż 
funkcja i cel przewidzianego w art. 102 k.p.c. odstąpienia od obciążania 
przegrywającej strony kosztami procesu poniesionymi przez wygrywającego 
przeciwnika, sam fakt zwolnienia strony od opłat sądowych nie prowadzi 
automatycznie do oceny, że zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony”, 
pozwalający na zastosowanie art. 102 k.p.c. (porównaj między innymi orzeczenia 
Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r. II CZ 88/09 i z dnia 11 lutego 2010 r. 
I CZ 112/09, nie publ.). 
     
Sąd Okręgowy wskazał i rozważył wszystkie okoliczności istotne dla oceny, 
czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” 
w rozumieniu art. 102 k.p.c., w tym zarówno trudną sytuację materialną powoda, 
uzasadniającą zwolnienie go od opłat sądowych, jak i rodzaj roszczenia 
dochodzonego w sprawie. Uzasadnił dlaczego uznał, że brak podstaw do 
zastosowania art. 102 k.p.c. i jego oceny w tym względzie nie można uznać za 
dowolną czy nie mającą uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Dlatego zażalenie 
nie może być skuteczne, tym bardziej, że wskazane w nim okoliczności takie jak 
podniesienie przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienie roszczenia powoda 
i  konsekwencje z tym związane, nie mogą być w żadnym wypadku uznane za 
sytuację wyjątkową i wypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od 
obciążenia przegrywającego powoda kosztami procesu poniesionymi przez stronę 
pozwaną. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 39491 
§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie. 
Oddalony też został wniosek o zasądzenie kosztów postępowania 
zażaleniowego, bowiem w wyniku oddalenia zażalenia, powód przegrał sprawę 
w  postępowaniu zażaleniowym i nie ma do tego podstaw (art. 98 w zw. z art. 397 
§  2, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.). 
   
 Nie ma też podstaw do przyznania pełnomocnikowi powoda z urzędu od 
Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego obejmujących wynagrodzenie 
adwokata, 
wynikających 
z 
udzielenia 
pomocy 
prawnej 
w 
postępowaniu 
zażaleniowym, bowiem adwokat z urzędu nie złożył ani wniosku o przyznanie mu 

 
5 
tych kosztów ani oświadczenia, że nie zostały one zapłacone w całości lub w części 
(§ 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. 
w   sprawie opłat  za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 
1348 ze zm.). 
   
Wniosek pełnomocnika powoda z urzędu o zwrot wyłożonej przez niego za 
powoda opłaty od zażalenia nie mógł zostać uwzględniony, gdyż wydatku tego nie 
można uznać za niezbędny wydatek adwokata w rozumieniu  § 19 wskazanego 
wyżej rozporządzenia, zwracany przez Skarb Państwa w ramach ponoszenia 
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nie jest to bowiem 
wydatek obciążający adwokata, lecz stronę i pełnomocnik z urzędu nie ma 
obowiązku wykładania go za stronę.