III CZ 252/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie E.Ś. na postanowienie Sądu Apelacyjnego odrzucające skargę kasacyjną, uznając, że roszczenie o rozwiązanie umowy dożywocia nie przechodzi na spadkobierców zmarłego powoda.
Sąd Apelacyjny w Krakowie uchylił wyrok Sądu Okręgowego i umorzył postępowanie w sprawie o rozwiązanie umowy dożywocia z powodu śmierci powoda, uznając, że roszczenie nie przechodzi na spadkobierców. Skarga kasacyjna E.Ś. została odrzucona przez Sąd Apelacyjny, ponieważ nie była stroną postępowania. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie E.Ś., potwierdzając, że roszczenie o rozwiązanie umowy dożywocia jest ściśle osobiste i wygasa wraz ze śmiercią dożywotnika, a jego spadkobiercy nie nabywają legitymacji procesowej.
Sprawa dotyczyła zażalenia E.Ś. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie, które odrzuciło jej skargę kasacyjną. Sąd Apelacyjny pierwotnie uchylił wyrok Sądu Okręgowego i umorzył postępowanie w sprawie o rozwiązanie umowy dożywocia, ponieważ powód A.Ś. zmarł w trakcie postępowania apelacyjnego. Sąd uznał, że roszczenie o rozwiązanie umowy dożywocia, będące ściśle osobiste, nie przechodzi na spadkobierców. W konsekwencji, E.Ś., jako spadkobierczyni, nie została uznana za stronę postępowania i nie miała prawa do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy, rozpatrując zażalenie E.Ś., potwierdził stanowisko Sądu Apelacyjnego. Powołując się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, Sąd Najwyższy stwierdził, że roszczenie dożywotnika o rozwiązanie umowy o dożywocie wygasa wraz z jego śmiercią i nie przechodzi na spadkobierców. E.Ś. nie uzyskała statusu strony postępowania jako następca prawny zmarłego powoda, a doręczenia dokonane na jej wniosek po zakończeniu postępowania nie zmieniały tej sytuacji. W związku z tym, zażalenie zostało oddalone.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenie to ma charakter ściśle osobisty i wygasa wraz ze śmiercią dożywotnika, nie przechodząc na spadkobierców.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów, zgodnie z którą roszczenie dożywotnika o rozwiązanie umowy o dożywocie jest ściśle osobiste i nie podlega dziedziczeniu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
K.Ś. i N.Ś. (pozostawienie w mocy postanowienia Sądu Apelacyjnego)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E.Ś. | osoba_fizyczna | skarżąca (wnosząca zażalenie) |
| A.Ś. | osoba_fizyczna | powód (zmarły) |
| K.Ś. | osoba_fizyczna | pozwany |
| N.Ś. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (4)
Główne
k.c. art. 913 § § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie dożywotnika będącego zbywcą nieruchomości, który po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy o dożywocie zmarł przed zakończeniem tego postępowania, nie przechodzi na spadkobierców.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398² § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej, gdy skarżący nie jest uprawniony do jej wniesienia.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia zażalenia przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 394¹ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia zażalenia przez Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie o rozwiązanie umowy o dożywocie jest ściśle osobiste i wygasa wraz ze śmiercią dożywotnika. Spadkobiercy zmarłego powoda nie nabywają legitymacji procesowej do kontynuowania postępowania w sprawie o rozwiązanie umowy o dożywocie. Podmiot niebędący stroną postępowania nie ma prawa do wniesienia skargi kasacyjnej.
Odrzucone argumenty
E.Ś. wstąpiła do postępowania po stronie powodowej jako następca prawny zmarłego powoda i posiada status strony. Roszczenie prawnoprocesowe nie musi odpowiadać roszczeniu materialnoprawnemu o tożsamej treści, a jego brak skutkuje oddaleniem powództwa, a nie umorzeniem postępowania.
Godne uwagi sformułowania
roszczenie dożywotnika będącego zbywcą nieruchomości, który po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy o dożywocie (...) zmarł przed zakończeniem tego postępowania, nie przechodzi na spadkobierców legitymacja do zaskarżenia wyroku przysługuje tylko stronie, której dotyczy ten wyrok Uprawnienie to nie przysługuje natomiast podmiotowi, który nie uzyskał statusu strony procesu jako jej następca prawny, wobec wygaśnięcia roszczeń na skutek śmierci tej strony
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że roszczenie o rozwiązanie umowy o dożywocie jest ściśle osobiste i wygasa wraz ze śmiercią dożywotnika, a także kwestii legitymacji procesowej spadkobierców w takich sprawach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji śmierci strony w trakcie postępowania o rozwiązanie umowy o dożywocie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dziedziczenia roszczeń o charakterze osobistym, co ma praktyczne znaczenie dla wielu osób i ich spadkobierców.
“Czy śmierć zamyka drogę do rozwiązania umowy dożywocia? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III CZ 252/25 POSTANOWIENIE 27 lutego 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 lutego 2026 r. w Warszawie zażalenia E.Ś. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 24 czerwca 2025 r., I ACa 156/24, w sprawie z powództwa A.Ś. przeciwko K.Ś. i N.Ś. o rozwiązanie umowy dożywocia, oddala zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 20 grudnia 2024 r. w sprawie z powództwa A.Ś. przeciwko K.Ś. i N.Ś. o rozwiązanie umowy dożywocia Sąd Apelacyjny w Krakowie, na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 12 października 2022 r., uchylił zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umorzył. U podstaw rozstrzygnięcia legła ocena, że roszczenie dożywotnika będącego zbywcą nieruchomości, który po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy o dożywocie (art. 913 § 2 k.c.) zmarł przed zakończeniem tego postępowania, nie przechodzi na jego spadkobiercę, powód zaś zmarł […] 2024 r. Skarga kasacyjna od powyższego postanowienia wniesiona przez E.Ś. została odrzucona przez Sąd Apelacyjny w Krakowie, na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c., postanowieniem z 24 czerwca 2025 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego skarżąca nie jest uprawniona do złożenia skargi kasacyjnej, gdyż przedmiot sprawy wyklucza wejście do postępowania następców prawnych zmarłego powoda, w konsekwencji E.Ś. nie jest stroną postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E.Ś. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Podniosła, że wstąpiła do postępowania po stronie powodowej w miejsce powoda A.Ś. i w związku z tym ma status strony. Sąd uznał uprawnienie powódki do wykonywania uprawnień procesowych w sprawie, gdyż legitymując się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po powodzie, otrzymała (na wniosek) odpisy orzeczeń wydanych w sprawie zainicjowanej przez A.Ś. wraz z uzasadnieniem. Zdaniem skarżącej nawet przyjmując, że uprawnienie/roszczenie materialnoprawne powoda A.Ś. (o rozwiązanie umowy o dożywocie) miało charakter ściśle osobisty, taka kwalifikacja nie powinna dotyczyć jego roszczenia prawnoprocesowego (żądania skierowanego do sądu o podjęcie określonego działania). Aby zgłoszone roszczenie prawnoprocesowe podlegało ocenie pod kątem zasadności nie jest konieczne, aby odpowiadało mu roszczenie materialnoprawne o tożsamej treści. Jeżeli zaś roszczenie materialnoprawne nie istnieje, sąd oddala powództwo, a nie umarza postępowanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, zgodnie z którym legitymacja do zaskarżenia wyroku przysługuje tylko stronie, której dotyczy ten wyrok, a więc każdemu podmiotowi występującemu w procesie jako powód lub pozwany, bez względu na to, czy posiadał legitymację procesową (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 września 1997 r., III CKN 152/97, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2016 r., II CZ 94/15, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2017 r., I PZ 31/16, niepubl.). Uprawnienie do zaskarżenia wyroku przysługuje również podmiotowi, wobec którego wyrok został wydany, mimo że nie był stroną procesu (zob. uchałę Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 1980 r., III CZP 21/80, OSNC 1980, nr 11, poz. 207). Uprawnienie to nie przysługuje natomiast podmiotowi, który nie uzyskał statusu strony procesu jako jej następca prawny, wobec wygaśnięcia roszczeń na skutek śmierci tej strony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2001 r., III CZ 6/01, niepubl.). Taka zaś sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, wobec śmierci powoda na etapie postępowania apelacyjnego. Zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1970 r. III CZP 112/69 OSNCP 1971/1 poz. 1, mającą moc zasady prawnej - roszczenie dożywotnika będącego zbywcą nieruchomości, który po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy o dożywocie (art. 913 § 2 k.c.) zmarł przed zakończeniem tego postępowania, nie przechodzi na spadkobierców (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 6 maja 2016 r., I CSK 297/15, niepubl.). Powódka nie wstąpiła do postępowania apelacyjnego jako następca prawny zmarłego i nie uzyskała statusu strony tego postępowania. Skarżąca nie uzyskała również tego statusu po prawomocnym zakończeniu postępowania na skutek dokonanych przez Sąd na jej wniosek doręczeń. Z tych względów, na podstawie art. 398 14 w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Roman Trzaskowski (K.L.) [a.ł]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI