III CZ 215/23

SN
III CZ 215/23
POSTANOWIENIE
8 kwietnia 2024 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Karol Weitz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 8 kwietnia 2024 r. w Warszawie
‎
zażalenia J. K.
‎
na postanowienie Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
‎
z 7 marca 2023 r., VI Ca 1015/21 (WSC 7/22),
‎
w sprawie z wniosku H. M.
‎
z udziałem J. K.
‎
o podział do używania,
uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 23 maja 2022 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w sprawie z wniosku H. M. z udziałem J. K. o podział do używania  oddalił apelację uczestnika postępowania J. K. od postanowienia Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z 9 listopada 2021 r. Od postanowienia z 23 maja 2022 r. Skargę kasacyjną od postanowienia z 23 maja 2022 r.  złożył uczestnik postępowania J. K.. Postanowieniem z 7 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze odrzucił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną.
Sąd wskazał, że skarga została wniesiona w sprawie dotyczącej ustalenia  sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, tj. w sprawie dotyczącej zarządu związanego ze współwłasnością Tymczasem zgodnie z art. 519
1
k.p.c. od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego rzeczowego i spadkowego – przysługuje skarga kasacyjna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki m przepisem szczególnym jest art. 519
1
§ 4 pkt 2 k.p.c., stanowiący, że skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach dotyczących zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem. Sprawami dotyczącymi zarządu związanego ze współwłasnością, o których mowa, są sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym, w tym takie, których podstawę materialnoprawną stanowią art. 199 i art. 201 k.c.
Podział rzeczy wspólnej (
quoad usum
) jest dokonywany przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, a jego podstawę stanowią art. 199 zdaniedrugie  i art. 201 zdanie drugie k.c. ( uchwała Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r.  III CZP 94/07  OSNC-ZD 2008 , nr 4 poz. 96).Żądanie dokonania przez sąd podziału
quoad usum
rzeczy wspólnej jest w istocie domaganiem się rozstrzygnięcia przez sąd wobec braku zgody właścicieli o czynności z zakresu zarządu przedmiotem współwłasności. W konsekwencji w judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że w sprawach o ustalenie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, jak również o zmianę sposobu korzystania, skarga kasacyjna nie przysługuje (postanowienia Sądu Najwyższego z 6 marca 1997 r.  I CZ 7/97  OSNC 1997 nr 8 poz. 111, i z 14 marca 2017 r.   II CZ 160/16 oraz z 15 czerwca 2021 r.,  I CZ 14/21.
Zażalenie na postanowienie z 7 marca 2023 r. złożył uczestnik postępowania J. K.. Zarzuciwszy naruszenie art. 206 k.c. i art. 519
1
§ 2 pkt 4 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzucając naruszenie art. 206 k.c. skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy błędnie założył, że podział
quoad usum
jest w każdym przypadku czynnością zwykłego zarządu, nie dokonawszy jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Z kolei naruszenia art. art. 519
1
§ 2 pkt 4 k.p.c., (powinno być
art. 519
1
§ 4 pkt 2 k.p.c.)
skarżący dopatrywał się w tym, że Sąd Okręgowy błędnie uznał skargę kasacyjną uczestnika za niedopuszczalną, chociaż podstawą podziału
quoad usum
w rozpatrywanej sprawie nie były przepisy dotyczące czynności zwykłego zarządu, gdyż wnioskodawca domagał się dopuszczenia go do współposiadania rzeczy wspólnej i podziału do używania na podstawie art. 206 k.c., a sądy obu instancji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w zakresie podziału quoad
usum
przyjęły właśnie art. 206 k.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 2010 r.  II CZ 9/10, nie publ.)
wyjaśniono, że
nie wszystkie sprawy zmierzające do ustalenia przez Sąd sposobu korzystania z rzeczy wspólnej są zawsze sprawami dotyczącymi zarządu związanego ze współwłasnością w rozumieniu art. 519
1
§ 4 pkt 2 k.p.c. Sprawami takimi są m.in. sprawy o podział rzeczy quoad usum, ale tylko wtedy gdy podstawą rozstrzygnięcia jest art. 201 k.c. W orzecznictwie wyraźnie przesądzono, że sprawa, w której wnioskodawca żąda - na podstawie art. 201 k.c. - upoważnienia sądowego do dokonania oznaczonej czynności z zakresu zarządu nieruchomością, jest sprawą dotyczącą zarządu związanego ze współwłasnością, w której z mocy art. 519
1
§ 4 pkt 2 k.p.c. nie przysługuje skarga kasacyjna (postanowienie SN z dnia 7 czerwca 2006 r.,  III CZ  30/06, niepubl. postanowienie SN z dnia 17 lipca 1997 r.,   III CZ 30/97 niepubl.; postanowienie SN z dnia 6 marca 1997 r.,  I CZ 7/97, niepubl.). Innymi słowy, sprawy m.in. o podział rzeczy quoad usum zaliczają się także do spraw wymienionych w art. 519
1
§ 4 pkt 2 k.p.c., o ile odnoszą się do zarządu rzeczą wspólną i są rozpoznawane według przepisów art. 611-616 k.p.c. (v. postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2005 r II CZ 113/05, niepubl. i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo).
Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca domagał się dopuszczenia do współposiadania i uregulowania sposobu korzystania z nieruchomości wspólnej.
Takie określenie żądań wniosku nie kwalifikuje sprawy jako dotyczącej zarządu nieruchomością wspólną na podstawie art. 201 k.c., ponieważ wnioskodawca domagał się w istocie dopuszczenia  go przez sąd do wykonywania współposiadania nieruchomości wspólnej. W piśmiennictwie wyraźnie podkreślono, że nie wolno utożsamiać korzystania z rzeczy wspólnej z czynnościami zarządu rzeczą wspólną, choćby nawet jak najszerzej pojmować sprawowanie zarządu. Innymi słowy, wskazano na niedopuszczalność utożsamiania m.in. sądowego ustalenia zasad wykonywania zarządu z równoległym, jednakże z odrębnym, zagadnieniem sądowego ustalenia sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, co dostrzega także ustawodawca wyraźnie rozróżniając w art. 221 k.c., m.in. orzeczenia sądowe określające zarząd oraz sposób korzystania z rzeczy wspólnej. Na podstawie art. 206 k.c. każdemu ze współwłaścicieli przysługuje roszczenie "o dopuszczenie do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej", którego sprecyzowanie warunkowane jest okolicznościami konkretnej sprawy, a zwłaszcza przejawem występującego naruszenia uprawnień poszczególnych współwłaścicieli. W grę może wchodzić zarówno roszczenie o dopuszczenie do współposiadania, jak też roszczenie o dokonanie podziału quoad usum. Ochrona współwłaściciela przed naruszeniem uprawnień do korzystania z rzeczy wspólnej - w zależności od rodzaju naruszenia - może być realizowana przez roszczenie o dopuszczenie do współposiadania lub roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 2003 r.,  IV CKN 325/01, niepubl.), przy czym spraw wszczętych w następstwie zgłoszenia takich roszczeń na podstawie  art. 206 k.c. nie można utożsamiać ze sprawami dotyczącymi zarządu związanego ze współwłasnością.
W tym stanie rzeczy zażalenie uczestnika postępowania zasługiwało na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 398
15
§ 1 w związku z art. 394
1
§ 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[SOP]
[ms]
‎