III CZ 2/13

Sygn. akt III CZ 2/13 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 stycznia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
 
w sprawie z wniosku J. D. 
przy uczestnictwie H. D. 
o podział majątku wspólnego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 17 stycznia 2013 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 29 czerwca 2012 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem częściowym z dnia 2 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy, 
postanowił – w drodze częściowego podziału majątku wspólnego J. D. i H. D., 
obejmującego nieruchomość gruntową położoną w M., dla której prowadzona jest 
księga wieczysta o nr […], stanowiącą działkę nr 1854/9 o powierzchni 0,0274 ha 
zabudowaną budynkiem, w którym zgodnie z opinią biegłego zaprojektowano 
wyodrębnienie lokali użytkowych i mieszkalnych opisanych bliżej w sentencji – 
przyznać na wyłączną własność J. D. lokale: użytkowy nr 1 w piwnicy, użytkowy nr 
2 na parterze, mieszkalny M1 na I piętrze, mieszkalny M2 na I piętrze natomiast H. 
D. na wyłączną własność lokale mieszkalne: M3 na II piętrze, M4 na II piętrze, M5 
na poddaszu oraz M6 na poddaszu, a pozostałe elementy w postaci klatki 
schodowej o powierzchni 67,27 m², ścian zewnętrznych oraz działki gruntu 
postanowił pozostawić we współwłasności określając udział J. D. w tych 
elementach na 6543/10000 części, a udział H. D. na 3457/10000 części (punkt I 
sentencji). Wartość majątku objętego postanowieniem częściowym Sąd ustalił na 
kwotę 1. 932.691 zł, w tym wartość majątku przyznanego J. D. na kwotę 937.124 zł, 
a majątku przyznanego H. D. na kwotę 995.567 zł (punkt II sentencji). 
Postanowienie częściowe zaskarżyli apelacjami zarówno wnioskodawca jak 
i uczestniczka kwestionując sposób podziału nieruchomości. Wnioskodawca 
zmierzał do uzyskania własności innych lokali, uczestniczka natomiast domagała 
się przyznania jej zabudowanej nieruchomości w całości. Z uzasadnienia apelacji 
uczestniczki wynikało ponadto, że kwestionowała celowość wydania postanowienia 
częściowego. 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r. uchylił 
zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego 
rozpoznania. Sąd odwoławczy wskazał na wadliwość uzasadnienia rozstrzygnięcia 
ograniczającego się do przedstawienia stanowisk wnioskodawcy i uczestniczki i 
streszczenia przeprowadzonego postępowania dowodowego jedynie w zakresie 
dowodów z opinii inwentaryzacyjnej budynku i projektu wyodrębnienia lokali. 
Wskazał też, że Sąd Rejonowy nie wyjaśnił dlaczego w stanie faktycznym sprawy 
uznał za celowe wydanie postanowienia częściowego w sytuacji gdy strony 

 
3 
postępowaniem objęły również inny majątek dorobkowy i dlaczego przyjął taki 
właśnie sposób podziału dzielonej nieruchomości. Ponadto zwrócono uwagę, że w 
sentencji zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji nie określił udziałów 
współwłaścicieli związanych z poszczególnymi lokalami w częściach wspólnych 
nieruchomości oraz nie dokonał rozliczenia finansowego dzielnej części majątku co 
wyraziło się brakiem zasądzenia dopłaty. Reasumując, Sąd Okręgowy stwierdził, że 
brak właściwie ustalonej podstawy faktycznej i oceny prawnej doprowadziły do 
tego, że zaskarżone postanowienie nie poddawało się kontroli instancyjnej, a 
dalsze, wymienione uchybienia, uzasadniały wniosek o nierozpoznaniu istoty 
sprawy. Sąd nadto wskazał, że w okolicznościach sprawy, to jest po 
przeprowadzeniu w zasadzie całego postępowania dowodowego dla ustalenia 
składu majątku wspólnego i  poczynionych nakładów, zwłaszcza z majątku 
wspólnego na majątek odrębny wnioskodawcy, które to nakłady były niesporne 
między stronami (sporny był natomiast ich zakres i wartość), niecelowe było 
wydanie postanowienia częściowego w zakresie jednego składnika majątku – 
nieruchomości w M. 
W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego złożonym na podstawie 
art. 3941 § 11 k.p.c.  wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 382, art. 386 § 4 i art. 
233 § 1 w związku z art. 391 §1 k.p.c. i domagał się uchylenia tego postanowienia 
i  przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W celu przeciwdziałania bezzasadnemu uchylaniu przez sądy odwoławcze 
zaskarżonych 
apelacją 
wyroków 
i przekazywaniu 
spraw 
do 
ponownego 
rozpoznania sądom pierwszej instancji mimo braku przewidzianych w art. 386 § 2 
i  4 k.p.c. przesłanek, ustawodawca dopuścił zażalenie do Sądu Najwyższego na 
kasatoryjne orzeczenia sądu drugiej instancji. Zażalenie to służy kontroli 
prawidłowości sposobu rozstrzygnięcia, przez wybór orzeczenia kasatoryjnego, 
które to orzeczenie może jednakowoż zostać wydane wyłącznie w razie 
wystąpienia przesłanek wskazanych w powołanych przepisach. Zgodnie z ich 
treścią orzeczenie kasatoryjne może zostać wydane tylko w razie nieważności 
postepowania (art. 386 § 2 k.p.c.) oraz w razie nierozpoznania istoty sprawy przez 

 
4 
sąd pierwszej instancji lub konieczności przeprowadzenia w sprawie postępowania 
dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.).   
Artykuł 3941 § 11 k.p.c. na podstawie odesłania zawartego w art. 13 § 2 k.p.c. 
ma odpowiednio zastosowanie także do postanowień orzekających co do istoty 
sprawy w postępowaniu nieprocesowym. Oznacza to zatem, że i w postępowaniu 
nieprocesowym Sąd Najwyższy rozstrzygając o zażaleniu złożonym na podstawie 
art. 3941 § 11 k.p.c. kontroluje jedynie czy sąd odwoławczy prawidłowo 
zakwalifikował określoną sytuację procesową jak odpowiadającą przyjętej 
podstawie orzeczenia kasatoryjnego.  
  
Jak przytoczono powyżej, Sąd Okręgowy uchylił postanowienie Sądu 
pierwszej 
instancji 
z 
powodu 
wadliwie 
sporządzonego 
uzasadnienia, 
nierozpoznania istoty sprawy wyrażającej się w zaniechaniu orzeczenia o dopłacie 
i  nieustaleniu udziałów w częściach wspólnych związanych z poszczególnymi 
lokalami oraz w braku podstaw do orzekania postanowieniem częściowym 
o częściowym podziale majątku dorobkowego.  
  
Dwie 
pierwsze 
okoliczności 
wskazane 
jako 
przyczyny 
uchylenia 
postanowienia nie wyczerpują przesłanek z art. 368 § 4 k.p.c., czyli nie 
usprawiedliwiają przyjęcia, że nastąpiło nierozpoznanie przez sąd pierwszej 
instancji istoty sprawy lub że powstała konieczności przeprowadzenia w sprawie 
postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.). Postępowanie 
apelacyjne obejmuje merytoryczne rozpoznanie sprawy. Sąd odwoławczy, 
kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na 
nowo w sposób w zasadzie nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.). Stąd też 
Sąd Okręgowy władny byłby dokonać rozliczenia finansowego wnioskodawcy 
i  uczestniczki w zakresie dzielonej części majątku wspólnego, a także dokonać 
ustalenia w sposób właściwy udziałów nieruchomości wspólnej. W razie bowiem 
zasadności apelacji, uwzględniając tę apelację, sąd drugiej instancji z reguły 
zmienia - zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. - zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty 
sprawy (zob. co do wskazanych założeń postępowania apelacyjnego: uchwała 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 31 stycznia 
2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55, oraz uchwała składu siedmiu 

 
5 
sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 
59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124). 
Odmiennie natomiast ocenić należy stanowisko Sądu Okręgowego co do 
braku podstaw dla wydania postanowienia częściowego.   
W judykaturze i w piśmiennictwie trafnie zauważono, że orzeczenia 
wydawane w sprawach o podział masy majątkowej, a do takich zaliczyć należy 
sprawy o podział majątku dorobkowego, muszą dotyczyć całości przedmiotu działu, 
zatem z reguły nie może następować ich częściowe uprawomocnianie się; stanowią 
one powiązaną, integralną całość, a ich poszczególne rozstrzygnięcia są 
wzajemnie zależne i uwarunkowane. Zasadą jest zatem, że o podziale majątku 
wspólnego i o wszystkich kwestiach ubocznych podlegających rozstrzygnięciu 
w tym postępowaniu (art. 567 § 1 k.p.c.) sąd orzeka w postanowieniu kończącym 
postępowanie w sprawie. Dopuszczalne jest jednak, przy odpowiednim stosowaniu 
art. 317 § 1 k.p.c. (art. 13 § 2 k.p.c.), wydanie postanowienia częściowego 
obejmującego tylko niektóre składniki tego majątku; postanowienie częściowe musi 
zawierać rozstrzygnięcie zarówno o przyznaniu tych składników, jak i definitywne  
rozliczenie z tego tytułu (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 
1984 r., III CZP 72/83, OSNC 1984, nr 7, poz. 115; uchwała Sądu Najwyższego 
z dnia 7 maja 2010 r., III CZP 34/10, OSNC 2010, nr 12, poz. 160; postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2000 r., V CKN 1220/00, niepubl.; 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2006 r., II CSK 272/06, 
niepubl.). Za wydaniem postanowienia częściowego w sprawie o podział majątku 
wspólnego powinny przemawiać względy celowości, wymagające istnienia 
wyjątkowych 
okoliczności. 
Istnienia 
takich 
wyjątkowych 
okoliczności 
Sąd 
odwoławczy nie dopatrzył się, przeciwnie, wskazał na ich brak; stąd też polecił 
rozstrzygnięcie o wszystkich składnikach majątku wspólnego byłych małżonków co 
wiąże się z koniecznością dokonania również wszystkich rozliczeń. Takie 
stanowisko Sądu drugiej instancji jest merytorycznym stanowiskiem w sprawie. 
Jego prawidłowość, czy też trafność, nie podlega oczywiście ocenie Sądu 
Najwyższego, ale z tego punku widzenia nie można nie przyjąć, iż tak ujęta 
przyczyna uchylenia postanowienia Sądu Rejonowego odpowiada sytuacji z art. 

 
6 
386 § 4 k.p.c. to jest sytuacji określanej jako „nierozpoznanie istoty sprawy”, a więc 
nierozstrzygnięcie o żądaniu stron. 
W świetle powyższego, nie znajdując podstaw do uznania za trafny zarzutu 
naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., Sąd Najwyższy  na podstawie art. 3941 § 3 
w związku z art. 39814  k.p.c. orzekł jak w sentencji.