III CZ 196/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego, uznając, że brak formalnego dopozwania zarządcy masy sanacyjnej nie stanowił nieważności postępowania.
Sprawa dotyczyła zażalenia na wyrok Sądu Apelacyjnego, który uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny uznał, że postępowanie przed Sądem Okręgowym było dotknięte nieważnością z powodu braku formalnego dopozwania zarządcy masy sanacyjnej. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kosztów, uznając, że zarządca masy sanacyjnej aktywnie uczestniczył w postępowaniu od początku, a brak formalnego postanowienia o dopozwaniu był jedynie uchybieniem procesowym, a nie podstawą do stwierdzenia nieważności postępowania.
Strona powodowa wniosła pozew o zapłatę przeciwko spółce P. [...] S.A. Po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego wobec spółki, zarządca masy sanacyjnej złożył sprzeciw od nakazu zapłaty. Sąd Okręgowy wydał wyrok, zasądzając część dochodzonej kwoty od zarządcy masy sanacyjnej. Sąd Apelacyjny uchylił ten wyrok, uznając postępowanie za nieważne z powodu braku formalnego dopozwania zarządcy masy sanacyjnej. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie strony powodowej, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy podkreślił, że zarządca masy sanacyjnej aktywnie uczestniczył w postępowaniu od momentu wniesienia sprzeciwu, a jego czynności procesowe wywierały skutki prawne. Brak formalnego postanowienia o wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego, wydanego w trybie art. 194 § 1 k.p.c., został uznany za uchybienie procesowe, które nie miało wpływu na rozpoznanie istoty sprawy ani nie skutkowało nieważnością postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, brak formalnego postanowienia o wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego zarządcy masy sanacyjnej, przy jednoczesnym aktywnym udziale tego zarządcy w postępowaniu, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania z powodu pozbawienia możliwości obrony praw.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zarządca masy sanacyjnej aktywnie uczestniczył w postępowaniu od momentu wniesienia sprzeciwu, a jego czynności procesowe wywierały skutki prawne. Brak formalnego postanowienia o dopozwaniu był jedynie uchybieniem procesowym, które nie miało wpływu na rozpoznanie istoty sprawy ani nie skutkowało nieważnością postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego
Strona wygrywająca
P. [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. | spółka | powód |
| Zarządca masy sanacyjnej P. [...] Spółki Akcyjnej w restrukturyzacji w G. | inne | pozwany |
| P. [...] S.A. w G. | spółka | dłużnik |
Przepisy (5)
Główne
pr. restrukt. art. 311 § ust. 1
Ustawa - Prawo restrukturyzacyjne
W przypadku wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego wobec dłużnika, zarządca masy sanacyjnej jest stroną postępowania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Pozbawienie możliwości obrony swych praw zachodzi, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła, wbrew swej woli, brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części.
k.p.c. art. 194 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis regulujący dopozwanie strony.
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w przypadku nierozpoznania istoty sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Aktywny udział zarządcy masy sanacyjnej w postępowaniu od początku. Brak rzeczywistego pozbawienia możliwości obrony praw zarządcy masy sanacyjnej. Uchybienie procesowe nie skutkuje nieważnością postępowania ani nierozpoznaniem istoty sprawy.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania z powodu braku formalnego dopozwania zarządcy masy sanacyjnej. Nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy.
Godne uwagi sformułowania
volenti non fit iniuria pozbawienie możliwości obrony swych praw zachodzi, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła, wbrew swej woli, brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części.
Skład orzekający
Władysław Pawlak
przewodniczący, sprawozdawca
Paweł Grzegorczyk
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących udziału zarządcy masy sanacyjnej w postępowaniu, skutków braku formalnego dopozwania oraz przesłanek nieważności postępowania i nierozpoznania istoty sprawy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego przed wniesieniem pozwu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia procesowego związanego z postępowaniem restrukturyzacyjnym i jego wpływem na możliwość prowadzenia sporów sądowych. Interpretacja Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie praktyczne dla prawników.
“Czy brak formalnego dopozwania zarządcy masy sanacyjnej oznacza nieważność postępowania? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN Sygn. akt III CZ 196/22 POSTANOWIENIE Dnia 27 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Paweł Grzegorczyk SSN Roman Trzaskowski w sprawie z powództwa P. […] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. przeciwko Zarządcy masy sanacyjnej P. […] Spółki Akcyjnej w restrukturyzacji w G. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 maja 2022 r., zażalenia strony powodowej na wyrok Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 lutego 2022 r., sygn. akt V AGa […], uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt II (drugim) i pozostawia orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE W pozwie wniesionym w dniu 22 maja 2019 r. P. […] sp. z o.o. w K. domagała się od P. […] S.A. w G. zapłaty kwoty 92 385,13 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych, z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych, naprawy instalacji elektrycznej, opłat za media i sprzątanie terenu, wynikających z umowy najmu z dnia 21 marca 2016 r. oraz kwoty 4 181,84 zł z tytułu rekompensaty kosztów odzyskiwania należności. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2018 r. Sąd Rejonowy w G. otworzył w stosunku do P. […] S.A. w G. postępowanie restrukturyzacyjne i wyznaczył zarządcę w osobie A. H. Obwieszczenie o otwarciu postępowania sanacyjnego zostało dokonane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z dnia 7 września 2018 r. W dniu 4 lipca 2019 r. Sąd Okręgowy w G. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, zgodnie z żądaniem pozwu, przeciwko P. […] S.A. w G. . W ustawowym terminie sprzeciw złożył zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., który poinformował o otwarciu w stosunku do P. […] S.A. w G. postępowania restrukturyzacyjnego i ustosunkował się merytorycznie do żądania pozwu, wnosząc o oddalenie powództwa w całości. W odpowiedzi na sprzeciw strona powodowa w piśmie z dnia 31 października 2020 r. - jako pozwanego - oznaczyła zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. Na rozprawie w dniu 2 listopada 2020 r. pełnomocnik pozwanej P. […] S.A. w G., kwestionując legitymację reprezentowanej spółki, wniósł o odrzucenie pozwu, zaś w piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2020 r. domagał się oddalenia powództwa z powodu braku legitymacji procesowej biernej. W odpowiedzi strona powodowa, w piśmie w dnia 20 listopada 2020 r., sprostowała oznaczenie pozwanego na zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. oraz - z ostrożności procesowej - wniosła o wezwanie na podstawie art. 194 § 1 k.p.c. do udziału w sprawie w charakterze pozwanego zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G.. W dniu 5 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy wydał postanowienie o prowadzeniu postępowania z udziałem zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., natomiast postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. odmówił odrzucenia pozwu. Wyrokiem z dnia 21 maja 2021 r., w którym jako pozwany został wskazany zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 62 559,71 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych od szczegółowo wymienionych kwot (pkt I), a także kwotę 4 184,84 zł tytułem kosztów odzyskania należności (pkt II). W pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt III) i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4 594,10 zł tytułem kosztów procesu. Apelację od tego wyroku w części uwzględniającej powództwo oraz rozstrzygającej o kosztach procesu wniósł zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G.. Zarzucił m.in.: 1) nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie go możliwości obrony praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.); 2) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 325 k.p.c. przez nieprawidłowe sformułowanie sentencji wyroku w części obejmującej rozstrzygnięcie o żądaniach stron, poprzez wydanie wyroku przeciwko zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie to jako podmiot powinno wskazywać spółkę P. […] S.A. w restrukturyzacji w X., gdyż to ta spółka jest podmiotem praw i obowiązków objętych rozstrzygnięciem oraz stroną procesu w znaczeniu materialnym; art. 194 § 1 i 2 przez zaniechanie wezwania do udziału w sprawie zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. pomimo podniesionego przez pozwanego zarzutu braku legitymacji biernej po stronie P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. i złożonego przez stronę powodową wniosku o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., co skutkowało wydaniem wyroku przeciwko podmiotowi, który nie występował w niniejszej sprawie w charakterze pozwanego; 3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 311 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (dalej: „pr. restrukt.”) przez uznanie, iż w przypadku wszczęcia postępowania przeciwko dłużnikowi, po dniu otwarcia w stosunku do niego postępowania sanacyjnego zarządca masy sanacyjnej automatycznie jest stroną takiego procesu, w sytuacji gdy z przepisu tego wprost wynika, że aby zarządca był stroną procesu postępowanie powinno zostać wszczęte przeciwko niemu, co skutkowało prowadzeniem postępowania z udziałem zarządcy, który nie został zaangażowany w spór w charakterze pozwanego zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami; art. 311 ust. 1 w zw. z art. 53 pr. restrukt. przez wydanie wyroku przeciwko zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., nie zaś przeciwko P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. w sytuacji, gdy zarządca masy sanacyjnej jest stroną postępowania jedynie w znaczeniu formalnym, zaś w znaczeniu materialnym stroną postępowania pozostaje dłużnik, a co za tym idzie wyrok powinien zostać wydany wobec dłużnika, nie zaś zarządcy masy sanacyjnej; art. 206 ust. 3 w zw. z art. 455 ust. 1. art. 289 ust. 1 i art. 235 ust. 1 pr. restrukt. przez pominięcie, że otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego jest skuteczne wobec osób trzecich od dnia obwieszczenia, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem, że powód wnosząc pozew nie miał wiedzy o otwarciu w stosunku do spółki P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. postępowania sanacyjnego i w efekcie mógł on skierować pozew przeciwko dłużnikowi zamiast wyłącznie legitymowanemu do działania w procesie zarządcy masy sanacyjnej. Zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. wniósł też o rozpoznanie, w oparciu o art. 380 k.p.c., postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 5 stycznia 2021 r. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. o uzupełnienie powyższego wyroku poprzez merytoryczne rozstrzygnięcie żądania pozwu zgłoszonego wobec spółki P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. oraz o kosztach procesu w sporze pomiędzy stroną powodową i pozwaną P. […] S.A. w restrukturyzacji w G.. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż postanowieniem z dnia 5 stycznia 2021 r. Sąd dał wyraz temu, z udziałem którego podmiotu prowadzi postępowanie, natomiast prawomocnym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. odmówił odrzucenia pozwu. Od tego postanowienia P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. wniosła zażalenie. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w […] , po wcześniejszym uzupełnieniu braków w odniesieniu do prawidłowości umocowania pełnomocników stron, umorzył postępowanie zażaleniowe (pkt I) i uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 21 maja 2021 r. w zakresie punktów I, II i IV, zniósł postępowanie w odniesieniu do czynności dokonanych od dnia 5 stycznia 2021 r. i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania (pkt II). W pisemnych motywach Sąd odwoławczy zwrócił uwagę, że ze względu na otwarcie postępowania sanacyjnego w stosunku do spółki P. […] S.A. w G. jeszcze przed wniesieniem pozwu i z uwagi na treść art. 311 ust. 1 pr. restrukt., strona powodowa nieprawidłowo oznaczyła stronę pozwaną, bowiem w takiej sytuacji pozwana spółka powinna być reprezentowana przez zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G.. Skoro do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego nie doszło w toku procesu, to nie mógł mieć też zastosowania art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. i art. 180 § 1 pkt d) k.p.c. Zarządca masy sanacyjnej jako organ postępowania restrukturyzacyjnego nie posiada samoistnej zdolności sądowej ani procesowej, a zatem stroną postępowania w znaczeniu materialno-prawnym pozostaje spółka. Z art. 311 ust. 1 pr. restrukt. wynika bezwzględne podstawienie zarządcy w miejsce podmiotu, w stosunku do którego zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne, podobnie jak syndyka w stosunku do upadłego. Sąd drugiej instancji odwołując się do poglądu Sądu Najwyższego zawartego w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 749/00, w którym zaprezentowane zostało rozróżnienie pomiędzy niewłaściwym oznaczeniem strony i niewłaściwym doborem podmiotów procesu, wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie było możliwe sprostowanie oznaczenia strony pozwanej ze spółki P. […] S.A. na zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji, czego domagała się strona powodowa we wniosku z dnia 20 listopada 2020 r. Co najwyżej, strona powodowa mogła w tym trybie sprostować niedokładność poprzez uzupełnienie oznaczenia strony pozwanej przez dodanie wyrażenia „w restrukturyzacji”. W związku z tym, w ocenie Sądu drugiej instancji, jedyną możliwością dokonania zmiany podmiotowej po stronie pozwanej w niniejszym procesie stanowiła instytucja dopozwania, uregulowana w art. 194 § 1 k.p.c., która wymaga wydania w tym przedmiocie, na rozprawie, postanowienia przez sąd pierwszej instancji. Jakkolwiek strona powodowa w piśmie z dnia 20 listopada 2020 r., obok wniosku o sprostowanie oznaczenia strony pozwanej, wniosła także o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. na podstawie art. 194 § 1 k.p.c., ale nie został on rozpoznany przez Sąd pierwszej instancji. Zdaniem Sądu odwoławczego takiego charakteru nie ma postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 5 stycznia 2021 r., w którym postanowiono o prowadzeniu postępowania z udziałem zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., i które w dodatku zostało wydane na posiedzeniu niejawnym. Dopozwanie jest czynnością sądu, co wynika z art. 194 § 1 oraz 3 k.p.c. i wobec tego musi przybrać postać sformalizowaną, ponieważ jego funkcja jest tożsama z aktem pozwania określonej osoby wprost przez powoda. Dopozwanie jest aktem podstawowym w procesie, bez którego nie może się toczyć postępowanie cywilne, a jeżeli się toczy, jest dotknięte nieważnością i taka sytuacja wystąpiła w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, co skutkowało zastosowaniem art. 386 § 2 k.p.c. Dalej Sąd Apelacyjny wskazał, że zniesienie postępowania w zakresie czynności dokonanych przez Sąd Okręgowy od dnia 5 stycznia 2021 r. dotyczy również zaskarżonego zażaleniem postanowienia o oddaleniu wniosku pozwanego o uzupełnienie wyroku i dlatego wydanie orzeczenia w tym zakresie stało się zbędne, skoro wyrok, którego miałoby dotyczyć uzupełnienie został usunięty z obrotu prawnego. W zażaleniu strona powodowa zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w zakresie punktu II i domagała się jego uchylenia. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 194 § 1 k.p.c. przez: a) błędne uznanie, iż w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji należało dokonać wezwania zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. do udziału w sprawie w charakterze pozwanego i że brak formalnego dopozwania ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, podczas gdy: - zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. brał udział w postępowaniu od samego początku; - Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy oznaczył jako stronę pozwaną zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji, który w dodatku oświadczeniem z dnia 26 stycznia 2022 r. zatwierdził wszystkie czynności dokonane przez profesjonalnych pełnomocników procesowych działających w imieniu zarządcy w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, a zatem zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji faktycznie występował w postępowaniu przed Sądem Okręgowym i przez cały czas miał możliwość obrony swoich praw; b) błędne uznanie, że w niniejszej sprawie istniała konieczność dopozwania zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji z pominięciem celu informacyjnego i gwarancyjnego tego przepisu, które zostały osiągnięte wobec wdania przez zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w spór i aktywne uczestniczenie w postępowaniu przed Sądem Okręgowym; 2) art. 233 § 1 k.p.c. przez pominięcie dokumentu w postaci pełnego odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS spółki P. […] S.A. aktualnego na dzień wniesienia pozwu w tej sprawie, z którego wynika, że nie został w nim ujawniony wpis o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, ani o ustanowieniu dla tej spółki zarządcy masy sanacyjnej; 3) art. 15 ust. 2 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym przez pominięcie, że wpisy w KRS korzystają z domniemania prawdziwości; art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 § 5 k.p.c. przez błędne uznanie, iż doszło do nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym wobec pozbawienia zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji możliwości obrony swoich praw, podczas gdy miał on zapewnioną w toku postępowania przed Sądem Okręgowym możliwość aktywnego działania i ochronę swoich praw, co też aktywnie czynił, a pozbawienie możliwości ochrony praw, stanowiące przyczynę nieważności postępowania musi powodować rzeczywiste uniemożliwienie stronie obrony. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu wywołanym zażaleniem strony, skierowanym na podstawie art. 394¹ § 1¹ k.p.c. przeciwko uchyleniu przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, ocenie podlega jedynie prawidłowość zakwalifikowania przez sąd odwoławczy określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej przez ten sąd podstawie orzeczenia kasatoryjnego. Ocena ta nie obejmuje natomiast zarówno merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji, jak i prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego, które nie odnoszą się do kwalifikacji powstałej sytuacji procesowej w kontekście przesłanek z art. 386 § 4 k.p.c. Oznacza to, że Sąd Najwyższy sprawdza jedynie, czy rzeczywiście doszło do nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo czy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., II CZ 79/13, nie publ., z dnia 24 stycznia 2014 r., V CZ 87/13, nie publ., z dnia 22 lipca 2015 r. I UZ 6/15, nie publ.). Wszelkie inne wady, dotyczące naruszeń prawa materialnego czy też procesowego (poza nieważnością postępowania - art. 386 § 2 k.p.c.), nie uzasadniają uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i powinny być w systemie apelacji pełnej załatwiane bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12, nie publ. oraz z dnia 2 października 2014 r., IV CZ 68/14, nie publ.). W orzecznictwie, na gruncie art. 379 pkt 5 k.p.c., zostało już wyjaśnione, że pozbawienie możliwości obrony swych praw zachodzi, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła, wbrew swej woli, brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2020 r., I PK 249/18, nie publ. i przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo). W stanie faktycznym sprawy tego rodzaju sytuacja procesowa nie zachodzi, bowiem zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. od momentu wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym brał aktywny i nieskrępowany decyzjami procesowymi Sądu pierwszej instancji udział w procesie w charakterze strony. Sąd Okręgowy i strona powodowa traktowali skarżącego wyrok Sądu pierwszej instancji, jako stronę procesu (pozwaną), a jego czynności procesowe jako czynności procesowe strony, które wywierały skutki prawne, skoro wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty doprowadziło do utraty mocy tego nakazu, wydanego przecież przeciwko P. […] S.A. w G.. Wnosząc sprzeciw od nakazu zapłaty zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., określając się wyraźnie jako strona pozwana (k. 177), nie tylko wdał się w spór, ale wyjaśnił też, od strony formalnej, przyczyny wniesienia tego środka zaskarżenia w charakterze pozwanego, tj. wszczęcie przeciwko wskazanemu w pozwie jako pozwanej spółki P. […] S.A. w G. postępowania restrukturyzacyjnego i ustanowienie zarządcy masy sanacyjnej tej spółki (k. 177). W kontekście zarzutów apelacyjnych kwestionujących wydanie wyroku przeciwko zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G., stanowisko skarżącego pozostaje w sprzeczności z jego czynnościami procesowymi podejmowanymi w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, w którym skarżący, wprost przeciwnie, traktował siebie jako strona procesu i podejmował adekwatne czynności procesowe ( volenti non fit iniuria). W konsekwencji niewydanie przez Sąd Okręgowy postanowienia o wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. nie może być oceniane w kategoriach nieważności postępowania ze względu na pozbawienie go możliwości obrony swych praw. Do rozważenia natomiast pozostaje, czy w okolicznościach tej sprawy brak tego postanowienia i wydanie wyroku przeciwko zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. mogłoby być identyfikowane z inną podstawą kasatoryjną, tj. z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Otóż pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość rozstrzygnięcia, polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu zbadania przez ten Sąd materialnej podstawy żądania albo oceny merytorycznych zarzutów strony przy bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36 oraz z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce także w razie dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach uchylenie orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 68, z dnia 23 września 2016 r., II CZ 73/16, nie publ., z dnia 8 marca 2017 r., IV CZ 126/16 nie publ. i z dnia 8 marca 2017 r., IV CZ 130/16, nie publ.). Uchylenie wyroku z powodu nierozpoznania istoty sprawy będzie zatem uzasadnione między innymi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada podstaw pozwu, nie przeprowadzi w tym zakresie postępowania dowodowego i nie dokona oceny materialno-prawnych przesłanek żądania w ustalonym stanie faktycznym. Nieuprawniona jest jednak teza, iż o nierozpoznaniu istoty sprawy świadczy potrzeba poczynienia nowych ustaleń co do okoliczności faktycznych sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku jej rozstrzygnięcia. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2016 r., II CZ 113/16, nie publ., z dnia 20 stycznia 2015 r., V CZ 91/14 nie publ. oraz z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, nie publ.). W sytuacji, gdy zarządca masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. złożył sprzeciw od nakazu zapłaty, w którym powołał się na swoją legitymację procesową bierną oraz podjął obronę zgłaszając merytoryczne zarzuty, to prowadzonego przez Sąd Okręgowy postępowania z udziałem zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. jako pozwanego i wydanego przeciwko niemu wyroku nie można traktować jako nierozpoznanie istoty sprawy w przedstawionym wyżej rozumieniu, tylko z uwagi na brak formalnego postanowienia o wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego. W związku z wyraźnym zamanifestowaniem przez zarządcę masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. wdania się w spór wskutek wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego przeciwko spółce P. […] S.A. w G. oraz wskazywanie przez powoda zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. jako pozwanego w kolejnych pismach procesowych, a także wydaniem przez Sąd Okręgowy postanowienia z dnia 5 stycznia 2021 r. o prowadzeniu postępowania z udziałem zarządcy masy sanacyjnej P. […] S.A. w restrukturyzacji w G. - co czyniło jasną i wyraźną kwestię, przeciwko jakiemu podmiotowi jest prowadzony proces, brak formalnego postanowienia o wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego, wydanego w trybie art. 194 § 1 k.p.c., można uznać jedynie za uchybienie procesowe, które jednak nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, pod kątem oceny, czy została rozpoznana istota sprawy. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 398 15 §k.p.c. w zw. z art. 394¹ § 3 k.p.c., a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił, zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i art. 394¹ § 3 k.p.c., sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. a.s.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI