I CZ 133/12

Sygn. akt I CZ 133/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 października 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk 
SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa B. B. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego W. 
o odszkodowanie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 17 października 2012 r., 
zażalenia powoda na pkt 2. postanowienia Sądu Apelacyjnego  
z dnia 11 kwietnia 2012 r.,  
 
 
1. oddala zażalenie; 
2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii 
Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł 
tytułem kosztów postępowania zażaleniowego; 
3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego radcy 
prawnej B. B.-S. wynagrodzenie w  kwocie 120 (sto dwadzieścia) 
zł, powiększonej o podatek od  towarów i usług, tytułem 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w 
postępowaniu zażaleniowym. 
 
 
 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie 
powoda B. B. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. odrzucającego pozew 
skierowany przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego   
o  odszkodowanie za poniżające i nieludzkie traktowanie go w tejże jednostce 
penitencjarnej.    Ponadto    zasądził    od   powoda   na   rzecz   Skarbu   Państwa 
– Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1 800 zł tytułem kosztów 
postępowania zażaleniowego. 
 
W motywach rozstrzygnięcia o kosztach procesu powołał się na przepisy 
art.  98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 397 § 2 k.p.c. Na zasądzone koszty 
złożyło się wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według minimalnej 
stawki taryfowej obliczonej od wartości przedmiotu zaskarżenia. 
 
W zażaleniu powód, zaskarżając powyższe orzeczenie w części dotyczącej 
rozstrzygnięcia o kosztach procesu za drugą instancje,  wniósł o jego zmianę 
poprzez nieobciążanie go  tymi kosztami i zastosowanie także w postępowaniu 
przed Sądem Najwyższym przepisu art. 102 k.p.c., a nadto o przyznanie 
pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, które nie 
zostało pokryte w jakiejkolwiek części, a także kwotę 30 zł tytułem zwrotu opłaty 
sądowej. 
 
Zarzucił naruszenie art. 99 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i  art. 391 k.p.c. 
poprzez  ich zastosowanie oraz art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. poprzez ich 
nie zastosowanie. 
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
W uzasadnieniu zażalenia powód wskazuje, iż co prawda wystąpił z drugim 
takim samym roszczeniem, co skutkowało odrzuceniem pozwu w tej sprawie, 
jednak pozostawał w subiektywnie uzasadnionym przekonaniu, że powództwo w tej 
sprawie było zasadne i konieczne. Tym bardziej, że z analizy jego odpowiedzi na 
odpowiedź na  pozew z dnia 28 listopada 2011 r. wynika, iż był przekonany, 
o  oddaleniu powództwa w pierwszej sprawie powoda z błędnego wskazania jako 

 
 
3 
pozwanego - Skarbu Państwa Inspektoratu Służby Więziennej, zamiast Skarbu 
Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego. Wobec tego nie zdawał sobie sprawy, iż 
niniejszy proces jest ponownym postępowaniem przeciwko temu samemu 
pozwanemu. Ponadto za zastosowaniem dobrodziejstwa z art. 102 k.p.c. 
przemawia jego trudna sytuacja majątkowa i osobista, bowiem przebywając 
w  zakładzie karnym ma ograniczone możliwości zarobkowe. 
Zastosowanie art. 102 k.p.c. i w efekcie nie obciążanie strony przegrywającej  
kosztami procesu wymaga zaistnienia wypadku szczególnie uzasadnionego. 
Trudna sytuacja materialna strony przegrywającej sama przez się  nie stanowi 
wystarczającej podstawy, gdyż zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. 
o  kosztach sądowych w sprawach cywilnych (uksc), zwolnienie od kosztów 
sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi 
(zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2012 r., II PZ 49/11, 
niepubl., postanowienie z dnia 8 grudnia 2011 r., IV CZ 111/11, niepubl.). 
Istotniejsze znaczenie ma jednak okoliczność, że powód po zapoznaniu się z 
treścią uzasadnienia do postanowienia o odrzuceniu pozwu, w którym Sąd 
Okręgowy w sposób jasny i  konkretny wyłożył przyczyny takiego rozstrzygnięcia, 
zdecydował się na wniesienie środka odwoławczego, a zatem powinien liczyć się z 
kosztami procesu w  razie przegranej. W tej sytuacji odpada podstawa dla 
subiektywnie uzasadnionego  przekonania co do słuszności jego roszczenia, a w 
ostatecznym rozrachunku nie istnieją żadne szczególne względy przemawiające za 
odstąpieniem przy rozstrzyganiu o kosztach procesu od naczelnej reguły jaką jest  
zasada odpowiedzialności za wynik  procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). 
W związku z wejściem w życie w dniu 25 lutego 2012 r. noweli z dnia 3 
lutego 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 149)  wprowadzającej pkt. 25 do § 10 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie 
opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 
kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego 
z  urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) i brzmieniem § 2 tej noweli, Sąd 
drugiej instancji, ustalając wysokość wynagrodzenia za zastępstwo procesowe, 
prawidłowo określił je według poprzednich stawek, gdyż wszczęcie postępowania 

 
 
4 
zażaleniowego w sprawie, w  której zostały zasądzone skarżone koszty procesu, 
nastąpiło jeszcze przed wejściem w życie tej noweli.  
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 398 14  k.p.c. 
w  zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., a o kosztach postępowania zażaleniowego w oparciu 
o  przepisy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 
lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 168, poz. 1417 z 
późn. zm.), art. 3941 § 3 k.p.c., art. 39821   k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 397 § 2 
k.p.c. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie za zastępstwo procesowe 
ustalone na podstawie § 10 pkt. 25 w zw. z § 12 ust. 2 pkt. 2 cyt. rozporządzenia, z 
uwzględnieniem okoliczności, iż postępowanie zażaleniowe przed Sądem 
Najwyższym zostało wszczęte już po wejście w życie wspomnianej noweli (§ 2). 
Stawka 
wynagrodzenia 
pełnomocnika 
powoda 
z 
urzędu 
została 
podwyższona o podatek od towarów i usług ( § 2 ust. 3 i § 15 cyt. rozp.). 
Nie  było   uzasadnionych   podstaw  do  zwrotu  pełnomocnikowi  z  urzędu 
– w  ramach udokumentowanych wydatków – uiszczonej opłaty od zażalenia 
w  kwocie 30 zł skoro powód był w całości zwolniony od kosztów sądowych 
w  postępowaniu zażaleniowym (k. 178).   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
es