III CZ 175/25
Podsumowanie
Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, uznając, że nie było podstaw do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdy sąd pierwszej instancji orzekł o innym roszczeniu niż dochodzone.
Powód domagał się sprostowania publikacji w czasopiśmie. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Sąd Apelacyjny uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie pozwanego, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, stwierdzając, że nierozpoznanie istoty sprawy nie zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji orzekł o innym roszczeniu niż dochodzone.
Sprawa dotyczyła powództwa o nakazanie sprostowania publikacji prasowej. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ ocenił treść sprostowania zawartą w drugim wniosku powoda, a nie w pierwszym. Pozwany Redaktor Naczelny wniósł zażalenie na wyrok Sądu Apelacyjnego, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, zważył, że nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce, gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania lub merytorycznych zarzutów strony. Natomiast sytuacja, w której sąd pierwszej instancji orzeka o innym roszczeniu niż dochodzone (tzw. aliud), stanowi naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. i daje sądowi drugiej instancji podstawę do uchylenia wyroku i umorzenia postępowania w części, w której sąd wykroczył poza żądanie pozwu, a nie do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W związku z tym Sąd Najwyższy uznał zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. za trafny, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego i pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, w takiej sytuacji sąd drugiej instancji powinien uchylić wyrok i umorzyć postępowanie w części, w której sąd pierwszej instancji wykroczył poza żądanie pozwu, a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił nierozpoznanie istoty sprawy od orzekania o innym roszczeniu. Nierozpoznanie istoty sprawy uzasadnia przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, natomiast orzekanie o innym roszczeniu (aliud) wymaga uchylenia wyroku i umorzenia postępowania w tej części.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku
Strona wygrywająca
Redaktor Naczelny [...]
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.G. | osoba_fizyczna | powód |
| Redaktor Naczelny [...] | inne | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest dopuszczalne tylko w przypadku nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który je wydał, lub innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli zaskarżone orzeczenie narusza prawo.
Pomocnicze
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd jest związany żądaniem pozwu i orzeka tylko co do zasady i w granicach żądania.
k.p.c. art. 386 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
W przypadku orzeczenia co do zasady w granicach żądania pozwu, sąd drugiej instancji uchyla wyrok i umarza postępowanie w części, w której sąd pierwszej instancji wykroczył poza żądanie pozwu.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zażalenie przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a także na inne postanowienia, o ile ustawa tak stanowi.
u.p.p. art. 39 § ust. 1
Ustawa – Prawo prasowe
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zażalenie pozwanego było trafne, ponieważ Sąd Apelacyjny błędnie uznał, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy, podczas gdy Sąd Okręgowy orzekł o innym roszczeniu niż dochodzone.
Godne uwagi sformułowania
Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony Do nierozpoznania istoty sprawy nie dochodzi natomiast wtedy, gdy – w ocenie sądu drugiej instancji – sąd pierwszej instancji orzekł nie o roszczeniu przytoczonym w pozwie lecz o innym roszczeniu (tzw. aliud).
Skład orzekający
Karol Weitz
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia nierozpoznania istoty sprawy w kontekście orzekania o innym roszczeniu (aliud) oraz zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z uchyleniem wyroku przez sąd drugiej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa wyjaśnia istotne rozróżnienie między nierozpoznaniem istoty sprawy a orzekaniem o innym roszczeniu, co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego przebiegu postępowania sądowego i jest częstym problemem w praktyce.
“Kiedy sąd uchyla wyrok i każe zaczynać od nowa? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy to błąd!”
Sektor
inne
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
SN III CZ 175/25 POSTANOWIENIE 1 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Karol Weitz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 1 grudnia 2025 r. w Warszawie zażalenia Redaktora Naczelnego […] na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 marca 2025 r., V ACa 21/25, w sprawie z powództwa A.G. przeciwko Redaktorowi Naczelnemu […] o nakazanie sprostowania, uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Powód A.G. domagał się zobowiązania Redaktora Naczelnego czasopisma […] do opublikowania sprostowania na łamach najbliższego lub najpóźniej na łamach drugiego od daty uprawomocnienia się orzeczenia wydania czasopisma […] sprostowania w imieniu powoda o treści określonej w pozwie Wyrokiem z 7 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu. W sprawie ustalono, że w czasopiśmie […] 26 lutego 2024 r. opublikowany został artykuł pod tytułem […]. Powód 1 marca 2024 r. wystąpił z wnioskiem o sprostowanie. Pozwany odmówił sprostowania. Oczekując na odpowiedź na wniosek powód 18 marca 2024 r. skierował powtórny wniosek o sprostowanie. Apelację od wyroku z 7 czerwca 2024 r. wniósł powód. Wyrokiem z 14 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd drugiej instancji ocenił, że przedmiotem oceny sądu pierwszej instancji była nie treść sprostowania zawarta w pozwie lecz jego treść zawarta w drugim wniosku powoda z 18 marca 2024 r., co miało oznaczać, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. i uzasadniało uchylenie wyroku tego sądu i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania. Zażalenie na wyrok z 14 marca 2025 r. złożył pozwany, zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 39 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jeżeli Sąd drugiej instancji ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony apelacją wyrok sądu pierwszej instancji oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi, kognicja Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie wniesione na podstawie art. 394 1 § 1 1 k.p.c. obejmuje zbadanie, czy zaistniała w sprawie sytuacja procesowa należy do kategorii sytuacji polegających na nierozpoznaniu istoty sprawy (por postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, Nr 4, poz. 54; z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12, nie publ.; z dnia 5 lipca 2013 r., IV CZ 65/13, nie publ.; z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, nie publ.). Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, nie publ.). Przykładem jest oddalenie powództwa z powodu błędnego uznania, że dochodzone roszczenie jest przedawnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, nie publ.), przy założeniu jednak, że sąd, przyjmując przedawnienie dochodzonego roszczenia, nie zbadał uprzednio jego istnienia. Do nierozpoznania istoty sprawy nie dochodzi natomiast wtedy, gdy – w ocenie sądu drugiej instancji – sąd pierwszej instancji orzekł nie o roszczeniu przytoczonym w powództwie lecz o innym roszczeniu (tzw. aliud ). Sytuacja taka, stanowiąc naruszenie art. 321 § 1 k.p.c., daje natomiast sądowi drugiej instancji podstawę do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i umorzenia postępowania w części, w której sąd pierwszej instancji wykroczył poza żądanie pozwu (art. 386 § 3 w związku z art. 355 k.p.c.) Sąd drugiej instancji nie może natomiast w takiej sytuacji przekazać sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w części, w której powinno nastąpić umorzenie postępowania, gdyż w tej części postępowanie jest niedopuszczalne. Oznacza to, że w niniejszej sprawie trafny był zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., a zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu. Z tych względów, na podstawie art. art. 398 15 § 1 w zw. z art. 394 1 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji . (M.M.) [a.ł]
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę