III CZ 169/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, uznając, że przekroczył on zakres kontroli kasacyjnej, uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z powodu nierozpoznania istoty sprawy, podczas gdy potrzebne były jedynie dodatkowe ustalenia faktyczne.
Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego. Zgodnie z orzecznictwem SN, kontrola kasacyjna powinna mieć charakter formalny i ograniczać się do przesłanek z art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a potrzeba dodatkowych ustaleń faktycznych nie uzasadnia zarzutu nierozpoznania istoty sprawy.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej, rozpoznając zażalenie P. spółki akcyjnej na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Apelacyjny wcześniej uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie o zapłatę i przekazał ją do ponownego rozpoznania, uznając, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie zbadał należycie żądań powoda co do wysokości. Sąd Najwyższy podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zażalenie na orzeczenie kasatoryjne ma na celu jedynie kontrolę formalną, czy przyczyna uchylenia odpowiada przesłankom ustawowym (art. 386 § 2 lub 4 k.p.c.). Nierozpoznanie istoty sprawy polega na wydaniu orzeczenia nieodnoszącego się do przedmiotu postępowania lub zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że potrzeba poczynienia dalszych ustaleń faktycznych, nawet decydujących, nie świadczy o nierozpoznaniu istoty sprawy. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny błędnie uznał, że konieczność poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych uzasadnia uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji. Sąd Najwyższy wskazał, że w modelu apelacji pełnej wydanie wyroku kasatoryjnego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, a nie gdy potrzebne są jedynie pewne dodatkowe ustalenia. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych, nawet decydujących, nie uzasadnia zarzutu nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że kontrola kasacyjna sądu drugiej instancji powinna mieć charakter formalny i ograniczać się do przesłanek z art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. Nierozpoznanie istoty sprawy to wada polegająca na wydaniu orzeczenia nieodnoszącego się do przedmiotu postępowania lub zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania. Potrzeba dalszych ustaleń faktycznych nie jest równoznaczna z nierozpoznaniem istoty sprawy, a jedynie wskazuje na niedostateczne rozpoznanie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku
Strona wygrywająca
P. spółka akcyjna
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. spółki akcyjnej | spółka | skarżący |
| T. spółki akcyjnej | spółka | powód |
| P. spółce akcyjnej | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nierozpoznanie istoty sprawy jest wadliwością rozstrzygnięcia polegającą na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem postępowania, bądź na zaniechaniu zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że wystąpiła przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zażalenie przewidziane w art. 394^1 § 1^1 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c.
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanka uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zażalenia na postanowienia sądu drugiej instancji.
Pomocnicze
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Podstawa dochodzenia odszkodowania za nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania w sprawach rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny przekroczył zakres kontroli kasacyjnej, błędnie uznając nierozpoznanie istoty sprawy, podczas gdy potrzebne były jedynie dodatkowe ustalenia faktyczne. Potrzeba poczynienia dalszych ustaleń faktycznych nie uzasadnia zarzutu nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.
Godne uwagi sformułowania
zażalenie przewidziane w art. 394^1 § 1^1 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., [...] jest wadliwością rozstrzygnięcia polegającą na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem postępowania, bądź na zaniechaniu zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że wystąpiła przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. o nierozpoznaniu istoty sprawy nie świadczy potrzeba poczynienia dalszych ustaleń co do okoliczności faktycznych sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku jej rozstrzygnięcia.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności i zakresu kontroli kasacyjnej orzeczeń uchylających wyroki sądów pierwszej instancji; rozróżnienie między nierozpoznaniem istoty sprawy a potrzebą dalszych ustaleń faktycznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kontroli orzeczenia kasatoryjnego sądu drugiej instancji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w polskim postępowaniu cywilnym – zakresu kontroli kasacyjnej i rozróżnienia między nierozpoznaniem istoty sprawy a potrzebą dalszych ustaleń. Jest to kluczowe dla praktyków prawa procesowego.
“Sąd Najwyższy: Kiedy sąd drugiej instancji może uchylić wyrok? Kluczowe rozróżnienie dla prawników.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III CZ 169/25 POSTANOWIENIE 11 września 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 11 września 2025 r. w Warszawie zażalenia P. spółki akcyjnej w W. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 maja 2025 r., VII AGa 427/24, w sprawie z powództwa T. spółki akcyjnej w W. przeciwko P. spółce akcyjnej w W. o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. [dr] UZASADNIENIE Wyrokiem z 20 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił – zaskarżony apelacją powoda T. S.A. w W. – wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 22 lutego 2024 r. w sprawie przeciwko P. SA w W. o zapłatę i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy dokonał obszernej analizy żądań powoda co do zasady i prawidłowo wyłożył postanowienia umowy łączącej strony, lecz nie zbadał należycie żądań powoda co do wysokości. Stwierdził mianowicie, że powód nie wykazał wysokości swoich roszczeń, w tym związku przyczynowego między uszczerbkiem, którego naprawienia się domagał a zarzucanymi pozwanemu naruszeniami zobowiązania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego ocena ta nastąpiła przedwcześnie. Sąd Okręgowy wydał wprawdzie rozstrzygnięcie o zgłoszonych roszczeniach, ale rozstrzygnięcie to nie ma ani wystarczającej podstawy faktycznej w zakresie wykazywanej przez powoda szkody , ani nie wynika z poddającej się kontroli instancyjnej oceny prawnej. W zażaleniu na orzeczenie z 20 maja 2025 r. pozwany zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie przewidziane w art. 394 1 § 1 1 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny, skupiać się wyłącznie na ustanowionych w powołanych przepisach przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać nie tylko w ocenę merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego, niezwiązanych bezpośrednio ze wskazaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 29 października 2015 r., I CZ 92/15, i z 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16). Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., na które w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia powołał się Sąd Apelacyjny, jest wadliwością rozstrzygnięcia polegającą na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem postępowania, bądź na zaniechaniu zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że wystąpiła przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r. II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002 r. I CKN 486/00, OSP 2003, z. 3, poz. 36; z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13, OSNC-ZD 2014, nr C, poz. 57; z 25 czerwca 2015 r., V CZ 35/15 i z 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16). Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że o nierozpoznaniu istoty sprawy nie świadczy potrzeba poczynienia dalszych ustaleń co do okoliczności faktycznych sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku jej rozstrzygnięcia. Dokonanie przez sąd drugiej instancji odmiennej oceny prawnej i związana z tym potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych nie upoważnia więc co do zasady do zarzucenia sądowi pierwszej instancji nierozpoznania istoty sprawy, a wskazuje jedynie, że istota sprawy nie została rozpoznana należycie, a zatem dostatecznie szczegółowo (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2016 r., II CZ 113/16, z 20 stycznia 2017 r., I CZ 1/17, z 26 czerwca 2020 r., V CZ 25/20 i z 26 lutego 2021 r., I CZ 88/20). Te uchybienia, które w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny wytknął Sądowi Okręgowemu wskazują, że Sąd pierwszej instancji właściwie zidentyfikował charakter dochodzonego roszczenia, jako odszkodowania, którego podstawą jest art. 471 k.c. Sąd Apelacyjny zaakceptował stanowisko Sądu Okręgowego co do tego, że „ sama zmiana treści subklazuli poprzez ograniczenie jej w zakresie roszczeń do roszczeń związanych z przedłużeniem czasu na ukończenie nie mogła zostać uznana za równoznaczną z ograniczeniem odpowiedzialności pozwanego i wyłączeniem prawa do domagania się odszkodowania przez powoda”. Do ograniczenia odpowiedzialności pozwanego nie prowadziły też postanowienia § 5 kontraktu; „pozwany jako autor treści kontraktu ponosił ryzyko w przypadku niejednoznacznych postanowień („ in dubio contra proferentem ”)”, a „powód wielokrotnie w czasie trwania kontraktu zgłaszał pozwanemu roszczenia odszkodowawcze, co potwierdzało stanowisko, iż postanowień umowy nie wykładał w sposób przyjęty przez pozwanego”. Jako zbyt ogólnikowe ocenił Sąd Apelacyjny ustalenia i oceny Sądu Okręgowego odnoszące się do wysokości żądania zgłoszonego przez powoda. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy nie odniósł się do twierdzeń stron i polemiki między nimi, która wiązała się z problemami wysokości roszczenia powoda, zauważył, że stopień skomplikowania materii sprawy mógł uzasadniać skorzystanie przez Sąd z dowodu z opinii biegłego. Stwierdzona przez Sąd Apelacyjny potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych w sprawie czy też przeprowadzenia w sprawie dodatkowych dowodów nie uzasadniała wydania wyroku kasatoryjnego, gdyż w obowiązującym w polskiej procedurze cywilnej modelu apelacji pełnej wydanie takiego wyroku może nastąpić tylko wtedy, gdy w sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Konieczność zaś poczynienia pewnych dodatkowych ustaleń faktycznych nie uzasadnia wniosku, że to Sąd Apelacyjny dokonywałby po raz pierwszy lub ponownie wszystkich ustaleń faktycznych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2021 r., V CZ 66/20). Z tych względów, na podstawie art. 398 15 § 1 w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 i art. 394 1 § 3 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu. [dr] [a.ł]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI