III CZ 16/13

Sygn. akt III CZ 16/13 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 21 marca 2013 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Jan Górowski (przewodniczący) 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
SSA Monika Koba (sprawozdawca) 
 
 
 
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-Starosty O. 
przy uczestnictwie Towarzystwa Zakładów Chemicznych "S." S.A.  
w K. 
o założenie księgi wieczystej i wpis, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 21 marca 2013 r., 
zażalenia uczestnika  
na postanowienie Sądu Okręgowego w K. 
z dnia 9 listopada 2012 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Postanowieniem z 9 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił apelację 
uczestnika  Towarzystwa Zakładów Chemicznych „S.” Spółki Akcyjnej od wpisu 
Sądu Rejonowego w O. o założeniu dla działek pgr 1007/23 i pgr 1007/24 księgi 
wieczystej i wpisania jako właściciela Skarbu Państwa reprezentowanego przez 
Starostę O.  
W motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż zainteresowany może przystąpić 
do  sprawy 
jedynie 
do 
chwili 
jej 
prawomocnego 
zakończenia, 
która 
w  rozpatrywanym przypadku jest wyznaczona upływem terminu do wniesienia 
apelacji przez wnioskodawcę (28 grudnia 2011 r.). Późniejsze przesłanie 
apelującemu zawiadomienia o wpisie nie otwierało terminu do wniesienia apelacji, 
a  skoro została ona wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu, to na 
podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c. podlegała odrzuceniu jako 
spóźniona.  
W 
zażaleniu, 
zawierającym 
wniosek 
o 
uchylenie 
zaskarżonego 
postanowienia, uczestnik zarzucił naruszenie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 6261 § 2 
k.p.c. w zw. z art. 62610 § 1 i 3 k.p.c. przez bezzasadne pominięcie, że skarżący, 
którego prawo podlegało wykreśleniu należał do uczestników postępowania, którzy 
powinni otrzymać zawiadomienie o wpisie. Skoro zawiadomienie to zostało 
doręczone 3 lipca 2012r, a apelację wniesiono 11 lipca 2012 r., stanowisko Sądu 
Okręgowego o spóźnionym wniesieniu apelacji należy ocenić jako błędne. Zdaniem 
skarżącego Sąd Okręgowy naruszył także art. 387 § 3 k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c. 
doręczając wbrew treści tej regulacji zaskarżone postanowienie bez uzasadnienia, 
co znacznie utrudniło sporządzenie zażalenia. 
W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawca wniósł o jego oddalenie 
i  zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.   
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
Sąd Okręgowy naruszył art. 387 § 3 k.p.c. w zw. z 13 § 2 k.p.c. doręczając 
skarżącemu postanowienie o odrzuceniu apelacji bez uzasadnienia. Uchybienie to 
pozostaje jednak bez znaczenia dla możliwości realizacji przez uczestnika swoich 
praw w postępowaniu zażaleniowym, skoro poza sporem pozostaje, iż skarżący 

 
3 
zapoznał się z motywami rozstrzygnięcia w oparciu o akta sprawy i na tej podstawie 
sformułował zarzuty zażalenia.   
W judykaturze Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego utrwalony 
jest pogląd, który należy podzielić, iż art. 6261 § 2 k.p.c., jest przepisem 
szczególnym w stosunku do art. 510 k.p.c., a tym samym wyłącza możliwość jego 
stosowania 
w 
postępowaniu 
wieczystoksięgowym 
(por. 
wyrok 
Trybunału 
Konstytucyjnego z 26 czerwca 2007 r., SK 29/05, OTK-A 2007/6/54, uchwała Sądu 
Najwyższego z 7 lipca 2011 r., III CZP 45/10, Lex nr 1115006; postanowienia Sądu 
Najwyższego z 7 listopada 2003 r., II CK 172/02, Lex nr 599523; z 16 czerwca 
2004 r., I CZ 48/04, OSNC 2005/6/108; z 24 maja 2012 r., V CZ 216/12, Lex nr 
1214623). 
W konsekwencji uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego mogą 
być wyłącznie wnioskodawca, osoby których prawa mają być wykreślone lub 
obciążone, oraz osoby na rzecz których wpis ma nastąpić (art. 6261 § 2 k.p.c.). 
Rezultatem tego poglądu jest konieczność przyjęcia, iż doręczenie zawiadomienia 
o wpisie podmiotowi nie należącemu do kręgu uczestników postępowania nie 
powoduje, 
że 
podmiot 
ten 
staje 
się 
uczestnikiem 
postępowania 
wieczystoksięgowego uprawnionym do wniesienia apelacji (por. postanowienia 
Sądu Najwyższego z 21 lutego 2007 r., I CZ 138/06, Lex nr 274231 oraz 
z  18  kwietnia 2012 r., V CZ 167/11, Lex nr 1214627). 
Zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, 
że  uzyskanie 
statusu 
uczestnika 
postępowania 
po 
jego 
prawomocnym 
zakończeniu nie jest możliwe. Zainteresowany może więc przystąpić do sprawy 
tylko do chwili jej prawomocnego zakończenia. Może więc to uczynić przez 
wniesienie środka odwoławczego, ale tylko dopóty dopóki nie upłynął termin dla 
wszystkich dotychczasowych uczestników postępowania (por. orzeczenie Sądu 
Najwyższego z 21 października 1948 r., C 678/48, Pi P 1949/2/127; wyrok Sądu 
Najwyższego z 10 lipca 1997 r., I CZ 82/97, OSNC 1997/12/209; postanowienie 
Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 434/98, Lex nr 667482). 
Sąd Okręgowy przyjął, iż skarżący jest osobą zainteresowaną w sprawie, 
nie  będącą uczestnikiem postępowania, która złożyła apelację, a w konsekwencji 

 
4 
zgłosiła swój udział w sprawie, po prawomocnym zakończeniu postępowania. 
Stanowiska tego nie można podzielić, jako nie uwzględniającego stanu faktycznego 
rozpoznawanej sprawy i specyfiki postępowania wieczystoksięgowego. 
Po 
pierwsze, 
rozróżnienia 
wymaga 
sytuacja 
zgłoszenia 
przez 
zainteresowanego udziału w sprawie po prawomocnym zakończeniu postępowania, 
od niewykonania przez Sąd obowiązku doręczenia podlegającego zaskarżeniu 
orzeczenia uczestnikowi postępowania (art. 62610 § 1 k.p.c.).  
Po drugie, krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego został 
ustawowo uregulowany w art. 6261 § 2 k.p.c. i należą do nich między innymi osoby, 
których prawa zostały wykreślone. Ustalenie „osób”, których prawa zostały 
wykreślone musi mieścić się w granicach kognicji sądu wieczystoksięgowego, który 
rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych 
do  wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 6268 § 2 k.p.c.). Zatem 
Sąd wieczystoksięgowy w oparciu o treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku 
dokumentów oraz treść księgi wieczystej w prosty sposób ustala krąg uczestników 
postępowania i w stosunku do tych podmiotów realizuje obowiązek o którym mowa 
w art. 62610 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 24 czerwca 1997 r., 
II CKN 216/97, OSNC 1981/1/7 oraz z 11 stycznia 2001 r., V CKN 1841/00, OSNC 
2001/7-8/113). Pominięcie na etapie doręczenia zawiadomienia o wpisie uczestnika 
postępowania nie może być utożsamiane z pozbawieniem go statusu uczestnika 
postępowania, skoro przymiot uczestnika przysługuje danemu podmiotowi 
w  świetle treści księgi wieczystej i art. 6261 § 2 k.p.c. W konsekwencji 
niezrealizowanie przez Sąd obowiązku zawiadomienia uczestnika o dokonanym 
wpisie z pouczeniem o apelacji nie prowadzi do uprawomocnienia zaskarżonego 
postanowienia i nie może być mylone ze zgłoszeniem zainteresowanego do udziału 
w postępowaniu nieprocesowym po jego prawomocnym zakończeniu. 
Zasady 
rządzące 
postępowaniem 
wieczystoksięgowym, 
służącym 
sprawnemu ewidencjonowaniu stanu prawnego nieruchomości, zapewnieniu 
bezpieczeństwa 
i 
pewności 
obrotu 
prawnego 
przemawiają 
przeciwko 
rozszerzającej wykładni kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego 
(art. 
6261 
§ 
2 
k.p.c.), 
sprzeciwiają 
się 
możliwości 
zgłoszenia 
przez 

 
5 
zainteresowanego udziału w sprawie po jej prawomocnym zakończeniu oraz 
decydują o niedopuszczalności stosowania przepisów o wznowieniu postępowania 
w postępowaniu wieczystoksięgowym (art. 6263 k.p.c. oraz uchwała Sądu 
Najwyższego z 4 września 1969 r., III CZP 58/69, OSNC 1970/10/169). 
Względy te nie mogą jednak usprawiedliwiać przyjęcia, iż niewykonanie 
przez Sąd obowiązku wynikającego z art. 62610 § 1 k.p.c., w stosunku do ustawowo 
określonego kręgu uczestników (art. 6261 § 2 k.p.c.) znanych Sądowi 
wieczystoksięgowemu w oparciu o treść wniosku, załączonych do niego 
dokumentów i treść księgi wieczystej prowadzi do uprawomocnienia postanowienia 
w stosunku do tego uczestnika, co do którego zaniechano obowiązku doręczenia 
i  pozbawia go możliwości wniesienia apelacji.  
W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca domagał się założenia księgi 
wieczystej dla nieruchomości gruntowej wyodrębnionej z księgi LWH […], w której 
jako właściciel ujawniony był uczestnik postępowania. Towarzystwo Zakładów 
Chemicznych „S.” Spółka Akcyjna było więc uczestnikiem postępowania, któremu 
Sąd Rejonowy miał obowiązek doręczyć zawiadomienie o wpisie, bez odrębnego 
zgłoszenia tego podmiotu, skoro miał o nim wiedzę w oparciu o treść księgi 
wieczystej. Sąd Rejonowy dostrzegając uchybienie w zakresie niewykonania tego 
obowiązku zarządził doręczenie uczestnikowi zawiadomienia o wpisie, a skarżący 
w  ustawowym terminie (art. 62610 § 3 k.p.c.) złożył apelację, brak było zatem 
podstaw do jej odrzucenia jako spóźnionej. 
Z przytoczonych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art.3941 
§ 3 k.p.c. zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. 
 
 
 
es