III CZ 144/22
Podsumowanie
Sąd Najwyższy przekazał do ponownego rozpoznania zażalenie dotyczące kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, a w pozostałym zakresie oddalił je, uznając skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia za niedopuszczalną i spóźnioną.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego, które odrzuciło skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia. Sąd Okręgowy uznał skargę za niedopuszczalną, ponieważ przysługuje ona tylko od wyroków, a nie od postanowień, oraz była spóźniona, gdyż dwuletni termin nie podlega przywróceniu. Sąd Najwyższy podzielił to stanowisko w zakresie niedopuszczalności skargi ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia, ale przekazał do ponownego rozpoznania część zażalenia dotyczącą kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie wniesione przez D. D. na postanowienie Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 29 grudnia 2021 r., którym odrzucono skargę powoda o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 24 września 2018 r. (II Cz 718/18). Sąd Okręgowy uzasadnił odrzucenie skargi dwoma powodami: po pierwsze, dwuletni termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie podlega przywróceniu, a skarga była wniesiona po jego upływie. Po drugie, skarga ta przysługuje wyłącznie od prawomocnych wyroków, a nie od innych prawomocnych orzeczeń, w tym postanowień, jak w tym przypadku. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, zadecydował o przekazaniu do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy tej części zażalenia, która dotyczyła wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W pozostałym zakresie Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego co do niedopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ze względu na jej przedmiot. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis art. 424^1 § 1 i 2 k.p.c. jednoznacznie ogranicza dopuszczalność skargi do wyroków, a nie postanowień. Wskazał również, że brak możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem od postanowień nie zamyka drogi do dochodzenia od Skarbu Państwa naprawienia szkody na innej podstawie prawnej, np. na podstawie art. 417^1 § 3 k.c. W kwestii terminu, Sąd Najwyższy potwierdził utrwaloną linię orzeczniczą o nieprzywracalnym charakterze dwuletniego terminu do wniesienia skargi. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej został oddalony ze względu na oczywistą bezzasadność zażalenia.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Nie, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje wyłącznie od prawomocnych wyroków, a nie od postanowień.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na art. 424^1 § 1 i 2 k.p.c. wskazał, że przepis ten wyczerpująco określa dopuszczalność skargi, ograniczając ją do wyroków jako orzeczeń o najwyższej wartości jurysdykcyjnej, których stabilność wymaga szczególnej ochrony.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
przekazanie i oddalenie zażalenia
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. D. | osoba_fizyczna | skarżący |
| M. D. | osoba_fizyczna | przeciwnik procesowy |
Przepisy (17)
Główne
k.p.c. art. 424^1 § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, a w szczególnych przypadkach także pierwszej instancji, kończącego postępowanie w sprawie. Przepis ten ogranicza dopuszczalność skargi do wyroków.
k.p.c. art. 424^6 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd odrzuca skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia niedopuszczalną ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia.
k.c. art. 417 § 1
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.
k.c. art. 417 § 1
Kodeks cywilny
§ 3 in fine - Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez prawomocne orzeczenie sądu.
k.p.c. art. 424^1b
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez prawomocne orzeczenie sądu, gdy nie przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem.
Pomocnicze
k.p.c. art. 394^2 § 1^1
Kodeks postępowania cywilnego
Przekazanie zażalenia do rozpoznania właściwemu sądowi.
k.p.c. art. 200 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Właściwość sądu do rozpoznania sprawy.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie zażaleniowe.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 394^1 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu zażaleniowym.
Konstytucja RP art. 77 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie organu władzy.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego.
k.p.c. art. 168
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące przywrócenia terminu.
k.p.c. art. 361
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres odszkodowania.
Dz. U. z 2019 r., poz. 68 art. 1 § § 1
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
Dz. U. z 2019 r., poz. 68 art. 1 § § 2 pkt 1
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
Dz. U. z 2019 r., poz. 68 art. 16 § § 5 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje wyłącznie od wyroków, a nie od postanowień. Dwuletni termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest nieprzywracalny. W przypadku postanowień innych niż wyroki, odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa może być dochodzona na podstawie art. 417^1 § 3 k.c. bez potrzeby uzyskania prejudykatu. Wniesienie oczywiście bezzasadnego środka zaskarżenia nie uzasadnia przyznania kosztów pomocy prawnej z urzędu.
Odrzucone argumenty
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia jest dopuszczalna. Dwuletni termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia podlega przywróceniu. Brak możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem od postanowienia uniemożliwia dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa. Zażalenie na postanowienie odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem jest zasadne.
Godne uwagi sformułowania
skarga przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej – a w szczególnych przypadkach także pierwszej instancji, kończącego postępowanie w sprawie. Przepis ten jednoznacznie, a zarazem wyczerpująco określa dopuszczalność skargi w procesie ze względu na postać rozstrzygnięcia, ograniczając ją do wyroków. Rozwiązanie to odpowiada założeniu, że szczególny tryb dochodzenia od Skarbu Państwa naprawienia szkody wyrządzonej prawomocnym orzeczeniem sądu, połączony z wymaganiem stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem przez Sąd Najwyższy w odrębnym postępowaniu, powinien odnosić się jedynie do wyroków, jako orzeczeń mających najwyższą wartość jurysdykcyjną, których stabilność wymaga szczególnej ochrony. Trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał skargę za niedopuszczalną ratione materiae, a tym samym za podlegającą odrzuceniu. Pogląd zatem, jakoby nie było innej możliwości naprawienia szkody niż przez stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, jest błędny. Jasne staje się w tych warunkach, że podstawy do rozciągnięcia dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia na inne rozstrzygnięcia sądu aniżeli prawomocne wyroki nie może stanowić także art. 361 k.p.c. nieprzywracalny charakter dwuletniego terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wniesienie oczywiście bezzasadnego środka zaskarżenia nie może być natomiast traktowane jako udzielenie pomocy prawnej
Skład orzekający
Władysław Pawlak
przewodniczący
Paweł Grzegorczyk
sprawozdawca
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłego zakresu stosowania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (tylko wyroki) oraz nieprzywracalnego charakteru dwuletniego terminu do jej wniesienia. Wskazanie alternatywnych ścieżek dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa w przypadku postanowień. Ustalenie kryteriów przyznawania kosztów pomocy prawnej z urzędu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Interpretacja przepisów o kosztach pomocy prawnej z urzędu w kontekście oczywistej bezzasadności środka zaskarżenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczowe kwestie proceduralne dotyczące skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem, co jest ważne dla praktyków prawa cywilnego. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy interpretuje granice dopuszczalności środków prawnych i konsekwencje błędów proceduralnych.
“Skarga o niezgodność z prawem tylko od wyroków? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice dopuszczalności.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
SN Sygn. akt III CZ 144/22 POSTANOWIENIE Dnia 9 września 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak (przewodniczący) SSN Paweł Grzegorczyk (sprawozdawca) SSN Roman Trzaskowski w sprawie ze skargi D. D. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 24 września 2018 r., II Cz 718/18 wydanego w sprawie z powództwa D. D. przeciwko M. D. o uznanie za niegodnego dziedziczenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 września 2022 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 29 grudnia 2021 r., sygn. akt II WSC 13/21, 1. przekazuje zażalenie w zakresie dotyczącym punktu 2 (drugiego) zaskarżonego postanowienia Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze jako właściwemu do jego rozpoznania; 2. oddala zażalenie w pozostałym zakresie; 3. oddala wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze odrzucił skargę powoda D. D. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 24 września 2018 r., którym oddalono zażalenie powoda na postanowienie Sądu Rejonowego w Zgorzelcu z dnia 28 maja 2018 r. umarzające zawieszone postępowanie przeciwko M. D. w sprawie o uznanie za niegodnego dziedziczenia. Sąd Okręgowy wskazał, że dwuletni termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie podlega przywróceniu. Ponadto, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje w procesie jedynie od prawomocnych wyroków, nie zaś innych prawomocnych orzeczeń, w tym postanowień o charakterze formalnym. Skarga była zatem niedopuszczalna ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia, a zarazem spóźniona. Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył zażaleniem powód, zarzucając naruszenie art. 424 6 § 1 k.p.c., art. 168 i n. k.p.c., art. 77 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 424 1 § 1 k.p.c. i art. 361 k.p.c., art. 424 6 § 3 k.p.c. w związku z art. 77 ust. 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a także § 1, § 2 pkt 1 i § 16 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (jedn. tekst: Dz. U. z 2019 r., poz. 68). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W zakresie, w jakim zażalenie kwestionowało oddalenie wniosku o przyznanie pełnomocnikowi powoda kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, należało je przekazać Sądowi Okręgowemu jako właściwemu do jego rozpoznania (art. 394 2 § 1 1 pkt 4 w związku z art. 200 § 1 4 , art. 391 § 1, art. 398 21 i art. 394 1 § 3 k.p.c.). W pozostałym zakresie zasadnicze znaczenie dla prawidłowości zaskarżonego postanowienia – niezależnie od dochowania terminu do wniesienia skargi – miał przedmiot postanowienia zaskarżonego skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z art. 424 1 § 1 i 2 k.p.c. skarga przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej – a w szczególnych przypadkach także pierwszej instancji, kończącego postępowanie w sprawie. Przepis ten jednoznacznie, a zarazem wyczerpująco określa dopuszczalność skargi w procesie ze względu na postać rozstrzygnięcia, ograniczając ją do wyroków. Rozwiązanie to odpowiada założeniu, że szczególny tryb dochodzenia od Skarbu Państwa naprawienia szkody wyrządzonej prawomocnym orzeczeniem sądu, połączony z wymaganiem stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem przez Sąd Najwyższy w odrębnym postępowaniu, powinien odnosić się jedynie do wyroków, jako orzeczeń mających najwyższą wartość jurysdykcyjną, których stabilność wymaga szczególnej ochrony (por. druk sejmowy VI kadencji nr 2625). W okolicznościach sprawy skarga została wniesiona od postanowienia Sądu Okręgowego, jako sądu drugiej instancji, oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego o umorzeniu zawieszonego postępowania. Trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał skargę za niedopuszczalną ratione materiae , a tym samym za podlegającą odrzuceniu (art. 424 6 § 3 k.p.c.). Wbrew argumentacji, na której oparto zażalenie, odmiennych wniosków nie można wyprowadzić z art. 77 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Strona skarżąca nie dostrzegła, że w przypadku prawomocnych orzeczeń innych niż wyroki, zapadających w procesie cywilnym, niemożność wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie zamyka drogi do żądania od Skarbu Państwa naprawienia szkody wyrządzonej przez ich wydanie. Pogląd zatem, jakoby nie było innej możliwości naprawienia szkody niż przez stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, jest błędny. W przypadku innych orzeczeń aniżeli te, wobec których ustawa dopuszcza skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa może być dochodzona bez potrzeby uprzedniego uzyskania prejudykatu w postępowaniu ze skargi, co wynika wprost, bez konieczności dokonywania głębszych zabiegów interpretacyjnych, z pominiętego w zażaleniu art. 424 1b k.p.c. w związku z art. 417 1 § 3 in fine k.c. Jasne staje się w tych warunkach, że podstawy do rozciągnięcia dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia na inne rozstrzygnięcia sądu aniżeli prawomocne wyroki nie może stanowić także art. 361 k.p.c., pomijając, że – jak była mowa – art. 424 1 § 1 i 2 k.p.c. samodzielnie określa dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w procesie ze względu na przedmiot zaskarżenia. Ubocznie należało dostrzec, że powód głęboko niewłaściwie postrzega konsekwencje ewentualnego uwzględnienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, podnosząc, że powód mógłby w takim przypadku złożyć skargę (mylnie określoną jako „wniosek”) o wznowienie postępowania. Istotą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest bowiem możność uzyskania prejudykatu otwierającego drogę do dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej od Skarbu Państwa przy jednoczesnym poszanowaniu stabilności i prawomocności materialnej orzeczenia stanowiącego przyczynę szkody. Wobec niedopuszczalności skargi z racji przedmiotu rozstrzygnięcia, kwestia dochowania terminu do jej wniesienia w szczególnej sytuacji, która wystąpiła w niniejszej sprawie, nie miała rozstrzygającego znaczenia. Należało jednak wskazać, że okoliczność, iż ustawodawca nie wyklucza expressis verbis przywrócenia określonego terminu ustanowionego w kodeksie postępowania cywilnego, nie oznacza, że niemożność przywrócenia tego terminu nie może wynikać z jego długości, charakteru i funkcji. Pogląd wyrażony w tej materii przez Sąd Okręgowy odpowiadał utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego wskazującej na nieprzywracalny charakter dwuletniego terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r., I CNP 28/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 61, z dnia 11 stycznia 2008 r., I BU 15/07, z dnia 7 kwietnia 2010 r., II BU 15/09, z dnia 25 lutego 2010 r., V CZ 6/10, z dnia 18 listopada 2014 r., IV CNP 34/14 i z dnia 18 września 2017 r., V CNP 32/17, a także uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2020 r., III PZP 4/20, OSNP 2021, nr 5, poz. 48). Z tych względów, na podstawie art. 398 14 w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Wniosek pełnomocnika procesowego skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym oddalono, mając na uwadze, że zażalenie okazało się bezzasadne w stopniu oczywistym z racji dostrzegalnej prima vista niedopuszczalności odrzuconej skargi z powodu przedmiotu zaskarżenia. Wniesienie oczywiście bezzasadnego środka zaskarżenia nie może być natomiast traktowane jako udzielenie pomocy prawnej (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2011 r., V CZ 66/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., III CZ 69/11 i z dnia 8 grudnia 2021 r., I CNP 42/17).
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę