III CZ 14/12

Sygn. akt III CZ 14/12 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 30 marca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Barbara Myszka (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Strzelczyk 
SSN Anna Owczarek (sprawozdawca) 
 
w sprawie skargi D. B. o wznowienie postępowania  
w sprawie z powództwa D. B. 
przeciwko Bankowi Handlowemu S.A. z siedzibą w W. 
o ustalenie i zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 30 marca 2012 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 10 sierpnia 2011 r.,  
 
 
I. 
oddala zażalenie, 
II. 
przyznaje adwokatowi G. J., prowadzącemu Kancelarię 
Adwokacką 
w 
K., 
ustanowionemu 
z 
urzędu 
wynagrodzenie w kwocie 3.600,- (trzy tysiące sześćset) 
zł powiększone o należny podatek od towarów i usług 
za reprezentowanie powoda D. B. w postępowaniu 
zażaleniowym przed Sądem Najwyższym. 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Postępowanie w sprawie z powództwa D. R. przeciwko Bankowi 
Handlowemu Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o ustalenie i  zapłatę zakończone 
zostało prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 4 listopada 2009 r. W 
postępowaniu tym powód był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, 
któremu wypowiedział pełnomocnictwo z dniem 4 listopada 2009 r. 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010 r. ustanowił dla 
powoda - w związku z postępowaniem kasacyjnym - kolejnego, imiennie 
wskazanego przez niego, pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik nie stwierdził 
podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, o czym powiadomił powoda i Sąd. Powód 
pismem z dnia 9 sierpnia 2010 r. poinformował Sąd, że rezygnuje z powyższego 
pełnomocnika i wypowiada mu pełnomocnictwo. 
Powód w dniu 8 lipca 2011 r. złożył skargę o wznowienie postępowania, 
w której zawarł kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie 
pełnomocnika z urzędu. 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2011 r. odrzucił skargę 
powoda D. B. o wznowienie postępowania stwierdzając brak ustawowej podstawy 
wznowienia (art. 410 § 1 k.p.c.). Sąd wskazał, że przedmiotem żądania w 
prawomocnie zakończonej sprawie było ustalenie szeregu praw stron umowy o 
kredyt, zapłata odszkodowania i zadośćuczynienia za prowadzenie postępowania 
egzekucyjnego w oparciu o bankowy tytuł egzekucyjny, zaopatrzony przez Sąd w 
klauzulę wykonalności. Przyczyną oddalenia powództwa było nie wykazanie 
zasadności 
powództwa, 
w 
tym 
istnienia 
przesłanek 
odpowiedzialności 
odszkodowawczej. Powód powołał jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2011 r., P 7/09 (OTK-A 2011 nr 2 poz. 12), 
stwierdzający niezgodność art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo 
bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) w związku z art. 244 
§ 1 i art. 252 k.p.c. w części, w jakiej nadaje on moc prawną dokumentu 
urzędowego księgom rachunkowym i wyciągom z ksiąg rachunkowych banku w 
odniesieniu do praw i obowiązków wynikających z czynności bankowych w 
postępowaniu bankowym prowadzonym wobec konsumenta - z art. 2, art. 32 ust. 1 
zd. 1 i art. 76 Konstytucji RP. Przepisy, których niekonstytucyjność stwierdzono, nie 

 
3 
stanowiły - zdaniem Sądu - podstawy prawnej rozstrzygnięcia w sprawie, której 
dotyczy skarga o wznowienie postępowania. 
Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie zażaleniem zarzucając 
nieważność postępowania przez pozbawienie go możności obrony praw wskutek 
nie rozpoznania przez sąd wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed 
wydaniem orzeczenia w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania. Ponadto 
podniósł naruszenie art. 410 § 1 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie 
i odrzucenie skargi mimo oparcia jej na ustawowej przesłance, art. 4011 k.p.c. 
przez niewłaściwe zastosowanie, art. 361 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez 
brak odniesienia się w uzasadnieniu postanowienia do wszystkich zarzutów, 
twierdzeń i wniosków podniesionych w skardze oraz art. 233 § 1 k.p.c. i art. 361 
k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. 
Powód wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył: 
Skarżący powołał zarzut nieważności nie jako przyczynę wznowienia 
postępowania, a jako podstawę zaskarżenia orzeczenia wskazując, że Sąd 
Apelacyjny w postępowaniu toczącym się na skutek skargi o wznowienie 
postępowania dopuścił do takiego błędu postępowania (errores in procedendo), 
który pozbawił go możności obrony praw. Orzecznictwo sądowe zgodnie uznaje, że 
pozbawienie możności obrony praw polega na tym że, na skutek wadliwości 
procesowych sądu lub strony przeciwnej, strona nie mogła i nie brała udziału w jego 
istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte przed wydaniem 
orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74, 
OSPiKA 1975 nr 3 poz. 66, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 
1998 r., III CKN 34/98). Dochodzi do niego także wówczas, gdy w postępowaniu 
sądowym pozbawiono stronę, wbrew jej woli możności podejmowania albo 
świadomego zaniechania czynności procesowych, zmierzających do ochrony jej 
sfery prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, 
OSN 1975 nr 5 poz. 84, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 
1211/00, niepubl.). Przyjmuje się, że strona zostaje pozbawiona możności działania 
tylko wtedy, gdy doszło do całkowitego pozbawienia jej możności obrony, w więc 

 
4 
gdy znalazła się w takiej sytuacji, która uniemożliwiła, a nie tylko utrudniła lub 
ograniczyła popieranie przed sądem dochodzonych żądań (por. postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/00, OSNP 2001, 
nr 4, poz. 133). 
Ocena, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw, 
powinna być dokonywana przez odniesienie do indywidualnych okoliczności danej 
sprawy, przy czym znaczenie ma nie tyle naruszenie przepisów procesowych, ile 
ustalenie czy uchybienie to wpłynęło na możność działania strony oraz 
stwierdzenie czy, pomimo zaistnienia tych okoliczności, strona mogła bronić swych 
praw w procesie (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 
2008 r., V CSK 488/07, nie publ.). 
W niniejszej sprawie powód upatruje przyczyny nieważności w nie 
rozpoznaniu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zamieszczonego 
w skardze o wznowienie postępowania, przed przystąpieniem do jej rozpoznania. 
Zgodnie z art. 124 k.p.c. zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy 
prawnego z urzędu nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że 
chodzi o ustanowienie ich na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed 
wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do 
prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku. Dla oceny zarzutu nieważności istotne 
jest zatem po pierwsze, że Sąd miał jedynie uprawnienie a nie obowiązek 
wyprzedzającego rozpoznania wniosku, po drugie, że Sąd w ogóle nie przystąpił do 
oceny zasadności podstawy wznowienia, tj. rozpoznawania skargi o wznowienie 
tylko poprzestał na badaniu jej oparcia na ustawowej podstawie, rozumianej jako 
przesłanka formalna zbliżona do przesłanki dopuszczalności, po trzecie, że Sąd 
związany był podstawą wznowienia wskazaną w skardze, zatem mógł ograniczyć 
czynności do badania jej treści, a prowadzenie ewentualnego postępowania 
naprawczego było zbędne. Mając na względzie powyższe okoliczności stwierdzić 
należy, że nierozpoznanie wniosku powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu 
w początkowym stadium postępowania ze skargi o wznowienie, zakończonego jej 
odrzuceniem z przyczyny nie oparcia na ustawowej podstawie, nie wpłynęło na 
możność działania skarżącego, to jest podejmowania przez niego czynności 
procesowych. Konsekwentnie nie została wykazana przeszkoda procesowa 

 
5 
polegająca na pozbawieniu strony możności obrony praw, która mogłaby zostać 
zakwalifikowana jako bezwzględna negatywna przesłanka procesowa, skutkująca 
nieważnością postępowania. 
Podkreślenia wymaga ponadto, że wcześniejsze oświadczenia powoda 
w przedmiocie 
wypowiedzenia 
pełnomocnictwa 
adwokatom 
ustanowionym 
z urzędu były procesowo skuteczne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
3 czerwca 1976 r. III CRN 64/76, OSN 1977 nr 1 poz. 14, postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r. I CKN 1423/98 nie publ.). Konieczność 
rozpoznania kolejnego wniosku, zawartego w skardze o wznowienie postępowania, 
powstała na dalszym etapie postępowania skargowego, w związku z wydaniem 
postanowienia o jej odrzuceniu, i czynności Sądu w tym zakresie zostały podjęte 
bezzwłocznie. 
Brak podstaw do podzielenia dalszych zarzutów zażalenia. Powód powołał 
w  skardze podstawę wznowienia określoną w art. 4011 k.p.c. wskazując, iż 
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r., P 7/09, orzekł 
o niezgodności art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe 
z Konstytucją. W zaskarżonym postanowieniu Sąd Apelacyjny przyjął, że w oparciu 
o wskazaną podstawę można żądać wznowienia postępowania wówczas, gdy 
niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją dotyczy przepisu, na podstawie 
którego wydane zostało orzeczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
20 czerwca 2007 r., V CNP 45/07, nie pub., z dnia 6 listopada 2009 r., I CO 17/09, 
nie publ., z dnia 3 grudnia 2010 r., I CSK 487/10, nie publ.). Stwierdzając, że 
sytuacja taka nie zachodzi uznał, że skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie 
w rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c.. Stanowisko to zgodne jest z wykładnią 
powołanego przepisu, w myśl której skarga o wznowienie nie opiera się na 
ustawowej podstawie nie tylko wtedy, gdy powołana w skardze podstawa nie 
odpowiada żadnej z przewidzianych w ustawie, lecz także wtedy, gdy podstawa ta 
w rzeczywistości nie wystąpiła, to jest z uzasadnienia skargi wynika, że wskazane 
w 
niej 
okoliczności 
nie 
wyczerpują 
ustawowej 
przesłanki 
wznowienia 
postępowania. 
W 
takim 
wypadku 
skarga 
podlega 
odrzuceniu 
wprost 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, Biul. SN 

 
6 
2005, nr 9, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2007 r., IV CZ 
48/07, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2008 r., III UZ 13/07). 
Uszło uwagi skarżącego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
15 marca 2011 r., P 7/09 dotyczył art. 95 ust. 1 Prawa bankowego i konsekwencji 
przyznania wyciągom z ksiąg rachunkowych banku szczególnej mocy dowodowej, 
nie obejmował oceny konstytucyjności uprawnienia banków do wystawiania 
bankowych tytułów egzekucyjnych. Co do tej kwestii Trybunał Konstytucyjny we 
wcześniejszym wyroku z dnia 26 stycznia 2005 r., P 10/04 (OTK-A 2005, nr 1, poz. 
7) orzekł, że art. 96 ust. 1 w związku z art. 97 ust. 1 Prawa bankowego jest zgodny 
z art. 45 ust. 1 w związku z art. 76 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 2 
Konstytucji. 
Bezzasadny jest zarzut dotyczący nie wyznaczenia rozprawy. Postanowienie 
w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania może zapaść także 
na posiedzeniu niejawnym (art. 410 § 1 zd. 2 k.p.c.). Dopiero ocena 
przewodniczącego, że skarga o wznowienie postępowania nie zawiera braków i nie 
podlega odrzuceniu z innych przyczyn wskazanych w art. 410 § 1, uzasadnia 
skierowanie sprawy na rozprawę i przystąpienie do jej rozpoznania. 
Nie zachodzi także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 361 k.p.c. 
w  zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak odniesienia w uzasadnieniu postanowienia 
do wszystkich twierdzeń i wniosków skargi oraz nie wyczerpującego powołania 
podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Motywy postanowienia odnoszą się 
bowiem do treści rozstrzygnięcia, ich poszerzanie co do dalszych kwestii 
poruszanych w skardze o wznowienie, w szczególności zajęcie stanowiska co do 
zasadności twierdzeń i wadliwości orzeczenia, było zbędne i niecelowe. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 398 w związku z art. 3941 § 3 
k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw. 
 
 
 
 
 
db