I CSK 1902/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy zmienił postanowienie w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, przyznając wyższe wynagrodzenie adwokatowi z uwagi na niekonstytucyjność przepisów.
Pełnomocnik pozwanego złożył wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Najwyższego dotyczącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Najwyższy, powołując się na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność przepisów rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości w sprawie stawek wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu, zmienił swoje poprzednie postanowienie. Przyznał wyższe wynagrodzenie adwokatowi, stosując analogię do stawek za czynności radców prawnych z wyboru, w celu wypełnienia luki prawnej powstałej po uznaniu przepisów za sprzeczne z Konstytucją.
Sąd Najwyższy rozpatrzył wniosek pełnomocnika pozwanego o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek opierał się na art. 416¹ k.p.c., który umożliwia uchylenie postanowień wydanych na podstawie aktu normatywnego uznanego za niezgodny z Konstytucją. Sąd Najwyższy stwierdził, że podstawą wydania poprzedniego postanowienia o kosztach były przepisy rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości dotyczące stawek wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, które zostały uznane za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny (m.in. w wyroku SK 90/22). Wobec stwierdzonej niekonstytucyjności przepisów i powstałej luki prawnej, Sąd Najwyższy zastosował analogię do przepisów dotyczących stawek wynagrodzenia za czynności radców prawnych z wyboru, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. W konsekwencji, Sąd Najwyższy zmienił swoje poprzednie postanowienie, przyznając adwokatowi J.O. wyższą kwotę wynagrodzenia (4050 zł zamiast 2700 zł), powiększoną o należny podatek od towarów i usług. W pozostałym zakresie wniosek został oddalony, podobnie jak wniosek o zasądzenie kosztów postępowania wywołanego tym wnioskiem, z uwagi na brak strony przeciwnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, można zmienić prawomocne postanowienie w oparciu o art. 416¹ k.p.c., jeśli podstawą jego wydania były przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 416¹ k.p.c. oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, które stwierdziło niekonstytucyjność przepisów rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości dotyczących stawek wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu. Wobec powstałej luki prawnej, sąd zastosował analogię do stawek za czynności radców prawnych z wyboru, aby zapewnić pełnomocnikowi z urzędu należne wynagrodzenie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana postanowienia
Strona wygrywająca
pełnomocnik pozwanego (J. O.)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | powód |
| A. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| J. O. | osoba_fizyczna | pełnomocnik pozwanego |
Przepisy (5)
Główne
k.p.c. art. 416 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia uchylenie postanowień niekończących postępowania, jeśli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Stawki stosowane per analogiam do ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu.
Pomocnicze
k.p.c. art. 407 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa termin na złożenie wniosku o zmianę postanowienia.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
Przepisy uznane za niekonstytucyjne.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
Przepisy uznane za niekonstytucyjne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niekonstytucyjność przepisów rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości dotyczących stawek wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu. Potrzeba zastosowania analogii do stawek za czynności radców prawnych z wyboru w celu wypełnienia luki prawnej. Zapewnienie pełnomocnikowi z urzędu należnego wynagrodzenia zgodnego z wartością przedmiotu zaskarżenia i rodzajem postępowania.
Godne uwagi sformułowania
w miejsce kwoty 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych, powiększonej o stawkę podatku od towarów i usług, przyznaje adw. J.O. kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych, w tym należny podatek od towarów i usług przepisy uznane za sprzeczne z Konstytucją wskazanymi we wniosku wyrokami Trybunału Konstytucyjnego, opublikowanymi w Dzienniku Ustaw i wydanymi w niewadliwym składach w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wobec niekonstytucyjnego charakteru wskazanych przepisów w systemie prawa powstała luka, uzasadniająca ustalenie stawki wynagrodzenia należnej pełnomocnikowi z urzędu w drodze analogii do unormowań dotyczących ogólnych stawek zastępstwa procesowego w przeciwnym razie pełnomocnik z urzędu byłby pozbawiony skutecznego środka dochodzenia wyższego wynagrodzenia, chociaż przepisy rozporządzenia zostały uznane za niekonstytucyjne nie ma podstaw do zastosowania równocześnie stawki z rozporządzenia pełnomocnika z wyboru i podwyższenia stawki o kwotę podatku od towarów i usług z rozporządzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu
Skład orzekający
Adam Doliwa
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu w sytuacji niekonstytucyjności przepisów, stosowanie analogii prawnej w celu wypełnienia luk prawnych, interpretacja art. 416¹ k.p.c."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niekonstytucyjności przepisów dotyczących stawek wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu. Konieczność analizy konkretnych przepisów i orzeczeń TK.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z kosztami pomocy prawnej z urzędu i niekonstytucyjnością przepisów, co ma bezpośrednie przełożenie na praktykę prawniczą i dostęp do wymiaru sprawiedliwości.
“Sąd Najwyższy przyznał wyższe wynagrodzenie adwokatowi z urzędu. Kluczowa zmiana w kosztach pomocy prawnej!”
Dane finansowe
wynagrodzenie za pomoc prawną z urzędu: 4050 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN I CSK 1902/24 POSTANOWIENIE 23 stycznia 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Adam Doliwa na posiedzeniu niejawnym 23 stycznia 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Bank spółki akcyjnej w W. przeciwko A. M. o zapłatę, na skutek wniosku pełnomocnika pozwanego J. O. o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2022 r., I CSK 2705/22 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanemu, 1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2022 r., I CSK 2705/22, w ten sposób, że w miejsce kwoty 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych, powiększonej o stawkę podatku od towarów i usług, przyznaje adw. J.O. kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych, w tym należny podatek od towarów i usług; 2. oddala wniosek w pozostałym zakresie; 3. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. [dr] UZASADNIENIE Pełnomocnik adw. J. O. złożył wniosek o zmianę postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2022 r. o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w sprawie I CSK 2705/22. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 416 1 k.p.c. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio. Wniosek pełnomocnika pozwanego wpłynął w terminie określonym w art. 407 § 2 zd. 1 w zw. z art. 416 1 k.p.c. Podstawą wydania przez Sąd Najwyższy prawomocnego postanowienia o kosztach pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu stanowiły przepisy uznane za sprzeczne z Konstytucją wskazanymi we wniosku wyrokami Trybunału Konstytucyjnego, opublikowanymi w Dzienniku Ustaw i wydanymi w niewadliwym składach w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyrok tego Trybunału z 7 maja 2021 r., skarga nr 4907/18, Xero Flor przeciwko Polsce ). Trybunał Konstytucyjny w kilku wyrokach, w tym w powołanym przez wnioskodawcę wyroku z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, stwierdził niekonstytucyjność przepisów rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2437 ze zm.), oraz w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2631). Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3767/22, prawidłowo przyjął, że wobec niekonstytucyjnego charakteru wskazanych przepisów pierwszego z tych rozporządzeń w systemie prawa powstała luka, uzasadniająca ustalenie stawki wynagrodzenia należnej pełnomocnikowi z urzędu w drodze analogii do unormowań dotyczących ogólnych stawek zastępstwa procesowego (podobnie np. postanowienie SN z 13 września 2023 r., I CSK 4563/22). W związku z tym konieczne jest zastąpienie zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny stawek – stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia i rodzaju postępowania – stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za tego samego rodzaju prace (pomoc prawną) świadczone przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Zastosowanie per analogiam miał art. 416 1 k.p.c., w przeciwnym razie pełnomocnik z urzędu byłby pozbawiony skutecznego środka dochodzenia wyższego wynagrodzenia, chociaż przepisy rozporządzenia zostały uznane za niekonstytucyjne. Uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia, wskazaną w skardze kasacyjnej, zasądzono stawkę na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu podwyższonego o kwotę podatku od towarów i usług nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż zastosowano stawkę przewidzianą na podstawie rozporządzenia z wyboru (zob. postanowienie SN z 13 września 2023 r. I CSK 4563/22). Tym samym nie ma podstaw do zastosowania równocześnie stawki z rozporządzenia pełnomocnika z wyboru i podwyższenia stawki o kwotę podatku od towarów i usług z rozporządzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania wywołanego przedmiotowym wnioskiem nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na brak strony przeciwnej. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. [dr] ł.n
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI