III CZ 108/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie o odrzuceniu kasacji, uznając, że postanowienie sądu drugiej instancji dotyczące wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości jest orzeczeniem co do istoty sprawy i podlega zaskarżeniu kasacją.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie na postanowienie o odrzuceniu kasacji w sprawie dotyczącej wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości. Sąd Okręgowy odrzucił kasację, uznając, że postanowienie sądu pierwszej instancji nie było orzeczeniem co do istoty sprawy. Sąd Najwyższy, analizując przepisy k.p.c. po nowelizacji, stwierdził, że postanowienie dotyczące wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości jest orzeczeniem co do istoty sprawy i podlega zaskarżeniu kasacją, w związku z czym uchylił zaskarżone postanowienie.
Sprawa dotyczyła wniosku o wpis roszczenia o przeniesienie ¼ udziału we współwłasności nieruchomości, wynikającego z umowy przedwstępnej, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Sąd Rejonowy oddalił wniosek, a Sąd Okręgowy oddalił apelację. Następnie Sąd Okręgowy odrzucił kasację wnioskodawcy, uznając, że zaskarżone postanowienie nie jest postanowieniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 519¹ § 1 k.p.c., a jedynie rozstrzyga kwestię wpadkową. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie na to postanowienie, stwierdził, że przed nowelizacją przepisów k.p.c. w 2000 r. utrwalone było stanowisko, iż w sprawach wieczystoksięgowych kasacja jest dopuszczalna jedynie od orzeczeń kończących postępowanie. Jednakże, po wprowadzeniu art. 519¹ k.p.c., który reguluje dopuszczalność kasacji w postępowaniu nieprocesowym, oraz po przeniesieniu przepisów proceduralnych w sprawach wieczystoksięgowych do k.p.c., dopuszczalność kasacji reguluje wyłącznie art. 519¹ k.p.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że w zakresie orzeczeń będących wpisami w księdze wieczystej, o dopuszczalności kasacji decyduje przepis art. 519¹ § 1 k.p.c., wymagający by zaskarżone orzeczenie było „co do istoty sprawy”. Analizując przesłanki materialnoprawne wniosku o wpis, Sąd Najwyższy uznał, że rozstrzygnięcie sądu wieczystoksięgowego w przedmiocie wniosku o wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości ma skutki materialnoprawne, wpływa na stan prawny nieruchomości i nie może być traktowane jako rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej. W związku z tym, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko, że od orzeczenia sądu drugiej instancji wydanego w takiej sprawie kasacja przysługuje, i uchylił zaskarżone postanowienie jako pozbawione podstawy prawnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienie sądu drugiej instancji wydane w przedmiocie wniosku o wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości jest orzeczeniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 519¹ § 1 k.p.c., od którego przysługuje kasacja.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że rozstrzygnięcie sądu wieczystoksięgowego w przedmiocie wniosku o wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości ma skutki materialnoprawne, wpływa na stan prawny nieruchomości i nie może być traktowane jako rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej. Wpis takiego roszczenia zabezpiecza jego realizację i przekształca je w roszczenie, które może być dochodzone przeciwko każdoczesnemu właścicielowi, a także ogranicza możliwość obciążenia nieruchomości.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie
Strona wygrywająca
wnioskodawca
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M.H. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A.H. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A.H. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (8)
Główne
ukwh art. 16 § 2 pkt. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Dotyczy wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości, które jest traktowane jako orzeczenie co do istoty sprawy w postępowaniu wieczystoksięgowym.
k.p.c. art. 519¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje dopuszczalność kasacji w postępowaniu nieprocesowym, wymagając by zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji było orzeczeniem „co do istoty sprawy”.
k.p.c. art. 519¹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Potwierdza dopuszczalność kasacji od orzeczenia sądu drugiej instancji wydanego w sprawie z wniosku o wpis w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
k.p.c. art. 397 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
k.p.c. art. 393¹8 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
k.p.c. art. 392 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wspomniany jako przepis, do którego wcześniej odwoływano się w sprawach wieczystoksięgowych, ale który po nowelizacji nie ma już zastosowania.
k.p.c. art. 13
Kodeks postępowania cywilnego
Wspomniany w kontekście odpowiedniego stosowania art. 392 § 1 k.p.c.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postanowienie sądu drugiej instancji dotyczące wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości jest orzeczeniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 519¹ § 1 k.p.c. Wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości ma skutki materialnoprawne i wpływa na stan prawny nieruchomości.
Odrzucone argumenty
Postanowienie sądu drugiej instancji dotyczące wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości jest jedynie rozstrzygnięciem kwestii wpadkowej i nie kończy postępowania w sprawie.
Godne uwagi sformułowania
nie jest postanowieniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c., rozstrzyga jedynie kwestię wpadkową i nie kończy postępowania w sprawie o dopuszczalności kasacji w sprawach wieczystoksięgowych rozstrzyga stosowany odpowiednio przepis art. 392 § 1 k.p.c. nie uzasadnia już obecnie odwoływania się w tym zakresie do art. 392 k.p.c. dopuszczalność kasacji w tym postępowaniu reguluje przepis art. 5191 k.p.c. i wyłączone jest odpowiednie stosowanie art. 392 k.p.c. o tym czy orzeczenie wydane w postępowaniu wieczystoksięgowym jest orzeczeniem co do istoty sprawy decydują przesłanki materialnoprawne wniosku o wpis. nie może być traktowane jako rozstrzygnięcie jedynie kwestii wpadkowej lub formalnej, nie dotyczącej istoty sprawy.
Skład orzekający
Stanisław Dąbrowski
przewodniczący
Bronisław Czech
członek
Irena Gromska-Szuster
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że postanowienie sądu drugiej instancji dotyczące wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości jest orzeczeniem co do istoty sprawy, od którego przysługuje kasacja, zgodnie z art. 519¹ § 1 k.p.c."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości w postępowaniu nieprocesowym i dopuszczalności kasacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie wyjaśnia ważną kwestię proceduralną dotyczącą dopuszczalności kasacji w sprawach wieczystoksięgowych, co jest istotne dla praktyków prawa nieruchomości i procesowego.
“Kiedy kasacja od postanowienia w sprawie ksiąg wieczystych jest możliwa? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III CZ 108/04
POSTANOWIENIE
Dnia 1 grudnia 2004 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)
SSN Bronisław Czech
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku M.B.
przy uczestnictwie M.H., A.H. i A.H.
o wpis roszczenia o przeniesienie własności,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym
w dniu 1 grudnia 2004 r.,
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w K.
z dnia 25 sierpnia 2004 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił
wniosek M.B., złożony na podstawie art. 16 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982
r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361
ze zm.), o wpis w dziale trzecim księgi wieczystej kw. nr [...] roszczenia o
przeniesienie ¼ udziału we współwłasności nieruchomości, wynikającego z umowy
przedwstępnej.
Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 7 lipca 2004 r. oddalił apelację
wnioskodawcy, a postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2004 r. odrzucił kasację
wnioskodawcy od powyższego postanowienia stwierdzając, że zaskarżone kasacją
postanowienie nie jest postanowieniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 5191
§ 1 k.p.c., rozstrzyga jedynie kwestię wpadkową i nie kończy postępowania w
sprawie, a zatem kasacja od niego nie przysługuje.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca, zarzucając
naruszenie art. 5191 §1 k.p.c., wnosił o jego uchylenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przed nowelizacją przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących
kasacji, dokonaną ustawą z dnia 24 maja 2000 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 554),
w orzecznictwie
Sądu
Najwyższego
utrwalone
było
stanowisko,
iż
o dopuszczalności
kasacji
w
sprawach
wieczystoksięgowych
rozstrzyga
stosowany odpowiednio przepis art. 392 § 1 k.p.c. a zatem w sprawach tych
kasacja jest dopuszczalna jedynie od orzeczeń sądu drugiej instancji kończących
postępowanie w sprawie a za takie nie może być uznane rozstrzygnięcie wydane
w trybie art. 16 ust. 2 pkt. 2 ukwh w przedmiocie wpisania w dziale trzecim księgi
wieczystej roszczenia o przeniesienie własności, które może być traktowane
jedynie jako orzeczenie w określonej kwestii wpadkowej, a nie orzeczenie kończące
postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 392 § 1 w zw. z art. 13 § k.p.c.
(porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1999 r.
3
I CKN 53/98 nie publ., z dnia 10 maja 2002 r. III CKN 1289/00 nie publ., z dnia
11 stycznia 2000 r. nie publ.).
Wskazana wyżej nowelizacja przepisów kodeksu postępowania cywilnego
z dnia 24 maja 2000 r., która wprowadziła art. 5191 k.p.c. regulujący w szczególny
sposób dopuszczalność kasacji w postępowaniu nieprocesowym, nie uzasadnia już
obecnie odwoływania się w tym zakresie do art. 392 k.p.c. Wejście w życie ustawy
z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy
- Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 63, poz. 635), przenoszącej
przepisy proceduralne w sprawach wieczystoksięgowych do kodeksu postępowania
cywilnego i czyniącej je częścią postępowania nieprocesowego, przesądziło
jednoznacznie o tym, iż dopuszczalność kasacji w tym postępowaniu reguluje
przepis art. 5191 k.p.c. i wyłączone jest odpowiednie stosowanie art. 392 k.p.c.
W zakresie orzeczeń będących wpisami w księdze wieczystej i zasadniczo
służących ochronie praw rzeczowych o dopuszczalności kasacji decyduje przepis
art. 5191 § 1 k.p.c. wymagający by zaskarżalne kasacją orzeczenie sądu drugiej
instancji było orzeczeniem „co do istoty sprawy”.
W
tej
sytuacji
rozważenia
wymaga
czy
rozstrzygniecie
sądu
wieczystoksięgowego w przedmiocie wniosku złożonego w oparciu o art. 16 ust. 2
pkt. 2 k.p.c. jest orzeczeniem co do istoty sprawy. Jak słusznie stwierdził Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 541/03 (nie publ.)
o tym czy orzeczenie wydane w postępowaniu wieczystoksięgowym jest
orzeczeniem co do istoty sprawy decydują przesłanki materialnoprawne wniosku
o wpis. Orzeczeniami co do istoty sprawy są w szczególności orzeczenia
rozstrzygające o zasadności wniosku żądającego udzielenia ochrony prawnej
w zakresie praw rzeczowych wnioskodawcy wpisanych w dziale II i IV księgi
wieczystej. Za takie należy też uznać orzeczenia wydane w sprawach
wymienionych w art. 16 ust. 2 ukwh. Dotyczą one bowiem ujawnienia w księdze
wieczystej określonych praw obligacyjnych i roszczeń, co wzmacnia ich
skuteczność oraz wpływa na stan prawny nieruchomości w rozumieniu art. 1 ust. 1
ukwh. W szczególności wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości
(art. 16 ust. 2 pkt. 2 ukwh) ma zabezpieczyć realizację zamierzonych zmian stanu
4
prawnego
nieruchomości,
a
następstwem
dokonania
takiego
wpisu
jest
rozszerzenie
skuteczności
ujawnionego
roszczenia
i
przekształcenie
go
w roszczenie,
które
może
być
dochodzone
przeciwko
każdoczesnemu
właścicielowi nieruchomości. Ujawnienie tego roszczenia w księdze wieczystej ma
także i ten skutek, że ogranicza możność odciążenia nieruchomości.
Choć ujawnienie w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie własności
nieruchomości nie prowadzi do zmiany ujawnionych w księdze praw podmiotowych,
ani nie stanowi przeszkody do wpisu prawa własności na rzecz osoby trzeciej, a
jest rodzajem zabezpieczenia roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości,
to jednak orzeczenie w tym przedmiocie dotyczy rozstrzygnięcia określonego,
odrębnego wniosku o skutkach materialnoprawnych, podobnie jak orzeczenie
wydane w przedmiocie obciążenia nieruchomości hipoteką, wywołuje wskazane
wyżej, daleko idące skutki wpływające na stan prawny nieruchomości i z tych
przyczyn nie może być traktowane jako rozstrzygnięcie jedynie kwestii wpadkowej
lub formalnej, nie dotyczącej istoty sprawy.
Z tych wszystkich względów należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego,
zajęte we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 541/03,
iż od orzeczenia sądu drugiej instancji wydanego w sprawie z wniosku o wpis
w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości (art. 16
ust. 2 pkt. 2 ukwh.) kasacja przysługuje (art. 5191 § 2 k.p.c.).
Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 397 § 2 i art. 39318 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie jako
pozbawione podstawy prawnej.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI