III CSK 74/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w K., które oddaliło jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w K. oddalającego wniosek o dział spadku i zniesienie współwłasności. Wnioskodawczyni domagała się stwierdzenia nieważności umowy o dział spadku z 1999 r., zawartej z uczestnikiem R. D., twierdząc, że działała pod wpływem błędu co do czynności prawnej i że umowa była nieważna z powodu rażącej dysproporcji świadczeń. Sądy niższych instancji uznały umowę za ważną, stwierdzając, że wnioskodawczyni nie działała pod wpływem błędu, a nawet jeśli, to jej uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli wygasło z powodu upływu rocznego terminu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, oddalił ją, uznając, że nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego (m.in. art. 58 § 1 i 2 k.c., art. 80 Prawa o notariacie, art. 65 k.c.) ani przepisów postępowania (art. 328 § 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy podkreślił, że w umownym dziale spadku istotna jest wzajemność ustępstw, a ekwiwalentność świadczeń nie musi mieć zastosowania ze względu na zasadę swobody umów. Ponadto, ocena wartości świadczeń powinna być dokonywana według daty zawarcia umowy, a nie stanu aktualnego. Sąd Najwyższy uznał również, że umowa przenosiła nie tylko prawo do lokalu, ale także udział we współwłasności nieruchomości wspólnej, co było zgodne z przepisami ustawy o własności lokali. Zarzuty dotyczące naruszenia Prawa o notariacie odnosiły się do obowiązków notariusza, a nie do ważności samej czynności prawnej. Sąd Najwyższy nie zgodził się również z twierdzeniem, że umowa z 2007 r. mogła skutecznie rozwiązać umowę o dział spadku bez zachowania formy notarialnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących ważności umów o dział spadku, zasady swobody umów, wpływu błędu i dysproporcji świadczeń, a także obowiązków notariusza.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z działem spadku i własnością lokali.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa o dział spadku zawarta w formie aktu notarialnego jest ważna, jeśli wnioskodawczyni twierdzi, że działała pod wpływem błędu co do czynności prawnej i że występuje rażąca dysproporcja świadczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa jest ważna, a zarzuty oparte na błędzie i dysproporcji świadczeń nie zasługują na uwzględnienie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w umownym dziale spadku istotna jest wzajemność ustępstw, a ekwiwalentność świadczeń nie jest wymagana ze względu na zasadę swobody umów. Ponadto, ocena wartości świadczeń powinna być dokonywana według daty zawarcia umowy. Sąd stwierdził również, że uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli wygasło z powodu upływu terminu.
Czy naruszenie przez notariusza obowiązków związanych ze sporządzeniem aktu notarialnego wpływa na ważność samej czynności prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie obowiązków notariusza może skutkować jego odpowiedzialnością, ale nie wpływa na ważność samej czynności prawnej ze względu na jej formę lub treść.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że zarzuty dotyczące naruszenia Prawa o notariacie są skierowane do notariusza jako osoby urzędowej, a ich naruszenie może rodzić odpowiedzialność notariusza, ale nie wpływa na ważność czynności prawnej.
Czy umowa z 2007 r. zawarta w zwykłej formie pisemnej może skutecznie rozwiązać umowę o dział spadku zawartą w formie aktu notarialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zgodna wola rozwiązania umowy o dział spadku wymaga zachowania tej samej formy, czyli aktu notarialnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że skutek rozwiązania umowy o dział spadku mogłaby wywołać jedynie zgoda stron wyrażona w tej samej formie, co umowa pierwotna, czyli w formie aktu notarialnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. O. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| R. D. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| H. D. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
Przepisy (20)
Główne
k.c. art. 88 § 2
Kodeks cywilny
Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu wygasło z powodu upływu rocznego terminu, liczonego od dnia wykrycia błędu.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Umowa o dział spadku jest ważna, mimo że wnioskodawczyni twierdziła, że nie przeniesiono na uczestnika udziału w nieruchomości wspólnej, gdyż umowa obejmowała także przeniesienie udziału we współwłasności nieruchomości wspólnej.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nie stwierdzono rażącej dysproporcji świadczeń, która uzasadniałaby nieważność umowy z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza w kontekście swobody umów i wzajemności ustępstw w dziale spadku.
u.w.l. art. 3 § 1
Ustawa o własności lokali
Właścicielowi lokalu przysługuje udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokalu.
u.w.l. art. 3 § 2
Ustawa o własności lokali
Nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali.
u.p.n. art. 80 § 1
Ustawa Prawo o notariacie
Obowiązki notariusza obejmują sporządzenie aktu w sposób zrozumiały i czytelny oraz czuwanie nad zabezpieczeniem praw stron, jednak ich naruszenie nie wpływa na ważność czynności prawnej.
u.p.n. art. 80 § 2
Ustawa Prawo o notariacie
Obowiązki notariusza obejmują sporządzenie aktu w sposób zrozumiały i czytelny oraz czuwanie nad zabezpieczeniem praw stron, jednak ich naruszenie nie wpływa na ważność czynności prawnej.
u.p.n. art. 80 § 3
Ustawa Prawo o notariacie
Obowiązki notariusza obejmują sporządzenie aktu w sposób zrozumiały i czytelny oraz czuwanie nad zabezpieczeniem praw stron, jednak ich naruszenie nie wpływa na ważność czynności prawnej.
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Nie zastosowano do wykładni umowy z 2007 r., gdyż nie mogła ona skutecznie rozwiązać umowy o dział spadku zawartej w formie aktu notarialnego.
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
Nie zastosowano do wykładni umowy z 2007 r., gdyż nie mogła ona skutecznie rozwiązać umowy o dział spadku zawartej w formie aktu notarialnego.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów pozwala stronom na ukształtowanie treści stosunku umownego wedle swego uznania, o ile nie zachodzą ustawowe ograniczenia, co obejmuje także dopuszczenie faktycznej nierówności stron.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Nie stwierdzono naruszenia tego przepisu w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nie stwierdzono naruszenia tego przepisu w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Nie stwierdzono naruszenia tego przepisu w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 245
Kodeks postępowania cywilnego
Nie zastosowano do wykładni umowy z 2007 r., gdyż nie mogła ona skutecznie rozwiązać umowy o dział spadku zawartej w formie aktu notarialnego.
k.p.c. art. 520 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 39813 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres podstaw skargi kasacyjnej wyłącza badanie kwestii, czy wnioskodawczyni rzeczywiście złożyła oświadczenie woli pod wpływem błędu.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.c. art. 77 § 3
Kodeks cywilny
Rozwiązanie umowy o dział spadku wymaga zachowania formy aktu notarialnego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 58 § 1 k.c. przez uznanie ważności umowy mimo nieprzeniesienia udziału w nieruchomości wspólnej. • Naruszenie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 80 Prawa o notariacie przez błędną wykładnię aktu notarialnego. • Naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. przez nieuwzględnienie umowy z 2007 r. • Naruszenie art. 58 § 2 k.c. przez niezastosowanie przepisu w sytuacji rażącej dysproporcji świadczeń. • Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez niepełne uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego.
Godne uwagi sformułowania
w umownym dziale spadku istotną cechą jest wzajemność ustępstw czynionych przez strony, a to oznacza, że ekwiwalentność świadczeń nie musi mieć zastosowania. • z wyrażonej w art. 3531 k.c. zasady swobody umów wynika przyzwolenie na faktyczną nierówność stron umowy. • nieekwiwalentność sytuacji prawnej stron umowy nie wymaga co do zasady istnienia okoliczności, które by ją usprawiedliwiały, skoro stanowi ona wyraz woli stron. • obiektywnie niekorzystna dla jednej strony treść umowy mogłaby zasługiwać na negatywną ocenę moralną, a w konsekwencji prowadzić do uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy do takiego ukształtowania stosunków umownych, który jest dla niej w sposób widoczny krzywdzący, doszło przy świadomym lub tylko spowodowanym niedbalstwem, wykorzystaniu przez drugą stronę swojej silniejszej pozycji. Taka sytuacja nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie. • przy ocenie wartości świadczeń uzyskanych w wyniku umownego działu spadku należy porównywać ich wartość ekonomiczną z daty dokonania tej czynności, a bezpodstawne jest powoływanie się na aktualny stan i wartość przedmiotów majątkowych objętych dokonanym wiele lat temu umownym działem. • skutek ten, mogłaby wywołać zgodna wola rozwiązania umowy o dziale spadku ale zawarta w tej samej, notarialnej formie (art. 77 § 3 k.c.).
Skład orzekający
Krzysztof Strzelczyk
przewodniczący, sprawozdawca
Barbara Myszka
członek
Marta Romańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ważności umów o dział spadku, zasady swobody umów, wpływu błędu i dysproporcji świadczeń, a także obowiązków notariusza."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z działem spadku i własnością lokali.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważności umowy o dział spadku i błędów w oświadczeniach woli, co jest częstym problemem w praktyce prawniczej, choć stan faktyczny nie jest wyjątkowo nietypowy.
“Czy błąd przy dziale spadku unieważni umowę? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.