III CSK 65/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 grudnia 2011 r. rozpoznał skargę kasacyjną uczestniczki Magdaleny K. od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 13 lipca 2010 r., które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 marca 2010 r. orzekające pełne przysposobienie małoletniej Michaliny C. przez wnioskodawcę Kajetana K. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienia obu instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Kluczowym zarzutem uznanym za uzasadniony było naruszenie przez sądy niższych instancji obowiązku wysłuchania małoletniej przysposabianej, zgodnie z art. 576 § 2 k.p.c. i art. 118 § 3 k.r.o. Sąd Najwyższy podkreślił, że wysłuchanie dziecka jest realizacją postanowień Konstytucji i Konwencji o prawach dziecka, a jego celem jest uzyskanie informacji istotnych dla oceny, czy przysposobienie leży w jego dobru. Sąd wskazał, że z ustaleń faktycznych wynikało, iż małoletnia nie uważała wnioskodawcy za ojca, a argumenty sądu odwoławczego o uniknięciu dyskomfortu psychicznego nie stanowiły podstawy do odstąpienia od wysłuchania. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony zarzut naruszenia art. 576 § 1 k.p.c. w zakresie braku rozważenia wysłuchania babci małoletniej, Bożeny S., co mogłoby dostarczyć dodatkowych informacji istotnych dla sprawy. Sąd Najwyższy podzielił również stanowisko skarżącej, że zmiana wniosku o przysposobienie pełne na niepełne w postępowaniu apelacyjnym nie stanowiła niedopuszczalnej zmiany żądania w rozumieniu art. 383 k.p.c. Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek wysłuchania dziecka w postępowaniu o przysposobienie, dopuszczalność zmiany wniosku o przysposobienie w apelacji, znaczenie dobra dziecka.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przysposobieniem, ale zasady dotyczące wysłuchania dziecka i jego dobra mają szersze zastosowanie w prawie rodzinnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd ma obowiązek wysłuchać małoletniego przysposabianego przed orzeczeniem o przysposobieniu, nawet jeśli nie ukończył 13 lat, a jeśli tak, to jakie są wyjątki od tej reguły?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek wysłuchać małoletniego przysposabianego, jeśli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Odstąpienie od wysłuchania jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy wysłuchanie byłoby sprzeczne z dobrem dziecka, a dziecko uważa się za dziecko przysposabiającego.
Uzasadnienie
Wysłuchanie dziecka jest realizacją konstytucyjnych i międzynarodowych praw dziecka, a jego celem jest uzyskanie informacji istotnych dla oceny dobra dziecka. Sąd musi wykazać ustawowe podstawy do odstąpienia od wysłuchania, a samo uniknięcie dyskomfortu psychicznego nie jest wystarczającym powodem.
Czy zmiana wniosku o przysposobienie pełne na niepełne w postępowaniu apelacyjnym stanowi niedopuszczalną zmianę żądania w rozumieniu art. 383 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka zmiana wniosku nie stanowi niedopuszczalnej zmiany żądania w rozumieniu art. 383 k.p.c., ponieważ podstawy obu rodzajów przysposobienia są te same, a sąd nie może ukształtować stosunku prawnego wbrew woli osoby uprawnionej.
Uzasadnienie
Zmiana wniosku o przysposobienie pełne na niepełne nie jest ani rozszerzeniem żądania, ani zgłoszeniem całkowicie nowego roszczenia. Wniosek o przysposobienie ma znaczenie materialnoprawne, a sąd nie może działać wbrew woli strony.
Czy w sprawie o przysposobienie sąd powinien rozważyć wysłuchanie innych osób bliskich małoletniego, np. babci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien rozważyć wysłuchanie innych osób bliskich, jeśli może to pomóc w uzyskaniu lepszego obrazu stanu faktycznego i prawidłowym załatwieniu sprawy, zwłaszcza gdy dotyczy to oceny dobra dziecka.
Uzasadnienie
Przepis art. 576 § 1 k.p.c. nakazuje sądowi opiekuńczemu w "wypadkach ważniejszych" wysłuchać w miarę możliwości osoby bliskie. Wyjaśnienie relacji z babcią mogło być istotne dla oceny zasadności adopcji pełnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Kajetan K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Magdalena K. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Michalina C. | osoba_fizyczna | małoletnia przysposabiana |
| Danuta W. | inne | kurator |
| Mirosław C. | osoba_fizyczna | zmarły ojciec |
| Bożena S. | osoba_fizyczna | babcia małoletniej |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 576 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd opiekuńczy powinien w miarę możliwości wysłuchać osoby bliskie w "wypadkach ważniejszych", aby uzyskać lepszy obraz stanu faktycznego.
k.p.c. art. 576 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ma obowiązek wysłuchać przysposabianego, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, i uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia.
k.r.o. art. 114 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przysposobienie może być orzeczone tylko w wypadku, gdy przemawia za tym dobro dziecka.
k.r.o. art. 118 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Sąd opiekuńczy może odstąpić od wysłuchania przysposabianego, jeżeli z oceny stosunku między przysposabiającym i przysposabianym wynika, że uważa się on za dziecko przysposabiającego, a wysłuchanie byłoby sprzeczne z dobrem dziecka.
k.p.c. art. 383
Kodeks postępowania cywilnego
Niedopuszczalna jest zmiana żądania pozwu w postępowaniu apelacyjnym.
Konstytucja RP art. 72 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko mają obowiązek wysłuchania dziecka i w miarę możliwości uwzględnienia jego zdania.
k.p.c. art. 376 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżone postanowienie i orzec co do istoty sprawy lub przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.r.o. art. 118 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 121 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 122 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 122 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
p.a.s.c. art. 49
Ustawa - Prawo o aktach stanu cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie obowiązku wysłuchania małoletniej przysposabianej. • Naruszenie obowiązku rozważenia wysłuchania babci małoletniej. • Zmiana wniosku o przysposobienie pełne na niepełne w apelacji nie jest niedopuszczalna.
Godne uwagi sformułowania
przysposobienie leży w interesie małoletniej • dobro dziecka (art. 114 § 1 i art. 121 k.r.o.) • niedopuszczalna zmiana wniosku w postępowaniu apelacyjnym (art. 383 k.p.c.) • obowiązek wysłuchania przysposabianego • rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala • uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia • realizacja postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o prawach dziecka • Państwa-Strony zapewniają dziecku [...] prawo do swobodnego wyrażania własnych poglądów • nie uważa się ona za dziecko przysposabiającego • uniknęła „konieczności stawiennictwa przed Sądem, z którym zawsze wiąże się pewien dyskomfort psychiczny” • wypadków ważniejszych powinien ponadto w miarę możności wysłuchać osoby bliskie tej osoby • nie można pomijać również tego, że wniosek o przysposobienie ma nie tylko formalne, lecz także materialnoprawne znaczenie
Skład orzekający
Hubert Wrzeszcz
przewodniczący-sprawozdawca
Wojciech Katner
członek
Anna Kozłowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek wysłuchania dziecka w postępowaniu o przysposobienie, dopuszczalność zmiany wniosku o przysposobienie w apelacji, znaczenie dobra dziecka."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przysposobieniem, ale zasady dotyczące wysłuchania dziecka i jego dobra mają szersze zastosowanie w prawie rodzinnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa dziecka do bycia wysłuchanym w sprawach go dotyczących, co ma silny wymiar ludzki i jest zgodne z międzynarodowymi standardami ochrony praw dziecka.
“Czy sąd może pominąć zdanie dziecka w sprawie o adopcję? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
rodzina
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.