III CSK 6/13

Sygn. akt III CSK 6/13 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 lutego 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku W. C. i S. L. 
przy uczestnictwie H. B. i in. , o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości 
przez posiadacza samoistnego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 20 lutego 2013 r., 
skargi kasacyjnej wnioskodawców  
od postanowienia Sądu Okręgowego w N.  
z dnia 10 maja 2011 r.,  
 
 
1) oddala skargę kasacyjną; 
2) zasądza od wnioskodawców na rzecz uczestnika P. L. s. P. 
kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów 
postępowania kasacyjnego. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w  N. 
oddalił apelację wnioskodawców W. C. i S. L. od postanowienia Sądu pierwszej 
instancji oddalającego wniosek o stwierdzenie nabycia z dniem 4 listopada 1971 r 

 
2 
w drodze uwłaszczenia przez wskazanych we wniosku poprzedników prawnych 
wnioskodawców prawa własności nieruchomości położonej w P., stanowiącej 
działkę nr 548 i oznaczonej jako droga.  
Sądy obu instancji stwierdziły, że nie zostały w sprawie wykazane przesłanki 
nabycia własności nieruchomości w trybie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 
26 października 1971 r., o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 
27, poz. 250 ze zm. – dalej: „ustawa uwłaszczeniowa”), gdyż brak podstaw do 
uznania, że osoby wskazane we wniosku były samoistnymi posiadaczami 
przedmiotowej nieruchomości stanowiącej drogę przebiegającą między gruntami 
wielu gospodarstw rolnych i łączącą te gospodarstwa z drogami publicznymi. 
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w takiej sytuacji poprzednicy prawni 
wnioskodawców nie mogli czuć się właścicielami przedmiotowej nieruchomości 
skoro 
z 
drogi 
korzystały 
także 
inne 
osoby, 
jako 
niezbędnego 
szlaku 
komunikacyjnego do ich gospodarstw. Stwierdził również, że skoro poprzednicy 
prawni wnioskodawców uzyskali w trybie ustawy uwłaszczeniowej własność 
gospodarstw leżących przy spornej drodze, to gdyby byli jej posiadaczami 
samoistnymi i czuli się jej właścicielami, wystąpiliby z odpowiednim wnioskiem 
i uzyskaliby za swego życia akty własności ziemi także na poszczególne odcinki tej 
drogi. 
Sąd drugiej instancji podzielając tę ocenę dodatkowo wskazał, że w świetle 
przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy uwłaszczeniowej nabycie prawa 
własności następowało w przypadku samoistnego posiadania nieruchomości w dniu 
4 listopada 1971 r., jednak nie bez znaczenia były również inne okoliczności takie 
jak np. podstawa objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne w drodze 
określonych umów bez przewidzianej prawem formy. Jeżeli żadna taka umowa nie 
była 
podstawą 
objęcia 
nieruchomości 
w 
posiadanie, 
nabycie 
własności 
następowało w wypadku spełnienia przesłanki okresu trwania samoistnego 
posiadania: pięciu lat w dobrej albo dziesięciu lat w złej wierze. Ponieważ podstawę 
wniosku w rozpoznawanej sprawie stanowiło twierdzenie, że istniejący w dniu 
4 listopada 1971 r. stan posiadania spornej nieruchomości przez poprzedników 
prawnych wnioskodawców trwał od lat trzydziestych ubiegłego wieku, wykluczało to 

 
3 
możliwość uwłaszczenia w oparciu o przewidzianą art. 1 ust. 1 ustawy 
uwłaszczeniowej przesłankę w postaci istnienia umowy, która mogłaby ewentualnie 
wskazywać na charakter władania przedmiotową nieruchomością. Wnioskodawcy 
powinni zatem wykazać, oprócz samoistnego posiadania, także jego okres 
wymagany ustawą. 
Zdaniem Sądu drugiej instancji żadna z tych przesłanek nie została wykazana. 
Podzielając ocenę Sądu pierwszej instancji co do braku podstaw do 
przyjęcia samoistnego posiadania przedmiotowej drogi przez poprzedników 
prawnych wnioskodawców, Sąd Okręgowy stwierdził, że samo korzystanie 
z nieruchomości do przejazdów nie przesądza o samoistności posiadania, gdyż 
konieczne jest także wykazanie takich cech władania nieruchomością, które 
w sposób jednoznaczny dawałyby obraz woli właścicielskiego posiadania całości 
nieruchomości przez podmioty wymienione we wniosku, a tego, zdaniem Sądu, 
wnioskodawcy nie wykazali. Sąd wskazał, że z załączonych do akt sprawy wyrysów 
map ewidencyjnych wynika trafność ustaleń Sądu pierwszej instancji co do 
połączenia przedmiotowej działki z innymi działkami oznaczonymi na mapie jako 
drogi, a także to, że przebiega ona między gruntami innych właścicieli, co 
przyznano również w apelacji, a zatem w tych okolicznościach możliwość 
wykonywania przejazdów po działce nr 548 należy do sfery władztwa także 
właścicieli tych innych gruntów. 
Sąd Okręgowy uznał za nieuzasadniony apelacyjny zarzut pominięcia 
dowodu z innych akt sądowych. Stwierdził, że ponieważ procedura cywilna nie 
przewiduje dowodu z akt innego postępowania, wnioskodawca powinien wskazać 
precyzyjnie jakie dokumenty czy zeznania złożone w innej sprawie mają zostać 
dopuszczone w sprawie niniejszej. Podniósł też, że postępowania, których akta 
miały być dowodem w sprawie odnosiły się do innej nieruchomości i były to sprawy 
o ochronę posiadania, o ochronę własności oraz o stwierdzenie nabycia przez 
zasiedzenie własności tej nieruchomości. W ocenie Sądu okresy czasu badane 
w tamtych sprawach oraz poczynione ustalenia co do charakteru władania tamtą 
nieruchomością, 
nie 
mogą 
odnosić się 
wprost 
do 
przedmiotu 
wniosku 
rozpoznawanej sprawy.  

 
4 
Uznał też za nieuzasadniony apelacyjny zarzut oddalenia przez Sąd 
pierwszej 
instancji 
dowodu 
z 
opinii 
biegłego 
geodety 
stwierdzając, 
że 
przeprowadzenie tego dowodu byłoby konieczne jedynie wówczas gdyby 
wnioskodawcy wykazali samoistność posiadania przedmiotowej nieruchomości, 
czego nie uczynili.  
W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach wnioskodawcy w ramach 
pierwszej podstawy zarzucili naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej przez 
niewłaściwe zastosowanie oraz art. 1 ust. 2 tej ustawy przez jego niezastosowanie, 
natomiast w ramach drugiej podstawy zarzucili naruszenie art. 233 § 1 w zw. z art. 
328 § 2 k.p.c., art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382 i art. 378 § 1 
k.p.c. w zw. z art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji przez ich niezastosowanie, które to 
uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem wniosku było stwierdzenie nabycia 
własności 
określonej 
nieruchomości 
przez 
poprzedników 
prawnych 
wnioskodawców na podstawie przepisów ustawy uwłaszczeniowej, a podana 
w uzasadnieniu wniosku jego podstawa faktyczna, powołująca się na samoistne 
posiadanie przedmiotowej nieruchomości od lat trzydziestych ubiegłego wieku, 
jednoznacznie wskazywała, że chodzi o nabycie własności na podstawie art. 1 
ust.2 tej ustawy, co słusznie podkreślił Sąd Okręgowy. Przepis ten bowiem 
przewidywał nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez rolników, którzy 
w dniu wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej (4 listopada 1971 r.) posiadali jako 
posiadacze samoistni te nieruchomości nieprzerwanie od lat pięciu albo od lat 
dziesięciu, jeżeli uzyskali posiadanie w złej wierze. 
Trafnie zatem stwierdził Sąd drugiej instancji, że wobec takiej treści żądania 
i takiej jego podstawy faktycznej, obowiązkiem wnioskodawców, zgodnie z art. 6 
k.c., było udowodnienie, iż ich poprzednicy prawni faktycznie władali przedmiotową 
nieruchomością w dniu 4 listopada 1971 r. oraz wykazanie faktów, które 
świadczyłyby o tym, że było to posiadanie samoistne, a więc posiadanie jak 
właściciel, z zamiarem władania dla siebie. Wprawdzie zgodnie z art. 339 k.c., 
domniemywa się, że ten kto włada faktycznie rzeczą jest posiadaczem samoistnym, 

 
5 
jednak w rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż chodzi o posiadanie 
nieruchomości będącej drogą, z której korzystały też inne osoby, co obala 
domniemanie samoistności posiadania i obciąża wnioskodawców obowiązkiem 
wykazania tej okoliczności.   
Sąd drugiej instancji prawidłowo badał i ocenił żądanie wnioskodawców na 
gruncie art. 1 ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej, zgodnie ze wskazaną przez nich 
podstawą faktyczną, a nie, jak zarzucają skarżący, na gruncie art. 1 ust. 1 tej 
ustawy. Przepis art. 1 ust. 1 Sąd Okręgowy powołał jedynie dla wskazania, że 
wprawdzie w każdym wypadku uwłaszczenia jego konieczną przesłanką było 
samoistne posiadanie nieruchomości przez rolnika, jednak w warunkach 
określonych w art. 1 ust. 1, a więc w sytuacji objęcia w posiadanie nieruchomości 
na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy jednej z umów 
wskazanych w tym przepisie, wystarczające było, oprócz samoistnego posiadania, 
wykazanie istnienia takiej umowy, która mogłaby też wskazywać na charakter 
posiadania, natomiast w sytuacji braku umowy, jak w przedmiotowej sprawie, 
możliwe było uwłaszczenie jedynie na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy, co wymagało 
udowodnienia zarówno faktu samoistnego posiadania nieruchomości w dniu 
4 listopada 1971 r., jak i wymaganego przez ustawę okresu posiadania przez pięć 
lub dziesięć lat, w zależności od dobrej lub złej wiary. Sąd drugiej instancji nie 
dlatego oddalił apelację, że wnioskodawcy nie wykazali istnienia umowy, na 
podstawie której ich poprzednicy prawni objęli nieruchomość w posiadanie, lecz 
dlatego, że uznał, oceniając przeprowadzone dowody, iż nie wykazali, że byli oni 
posiadaczami 
samoistnymi 
przedmiotowej 
nieruchomości, 
a 
wspomniał 
o ewentualnej umowie jedynie w celu zwrócenia uwagi, że gdyby istniała, mogłaby 
wskazywać na charakter posiadania. 
Z tych względów bezzasadne są zarzuty kasacyjne naruszenia art. 1 ust. 1 
i art. 1 ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej. 
Także zarzuty oparte na drugiej podstawie kasacyjnej nie są skuteczne.  
W świetle regulacji zawartej w art. 3983 § 3 k.p.c. zarzut naruszenia art. 233 
§ k.p.c. nie może być podstawą skargi kasacyjnej, podobnie jak zarzuty odnoszące 

 
6 
się do ustalonych przez Sądy obu instancji faktów dotyczących położenia 
przedmiotowej nieruchomości, przebiegu drogi oraz sposobu korzystania z niej. 
Zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. jest bezzasadny 
bowiem, wbrew twierdzeniom skarżących, Sąd drugiej instancji wskazał i wyjaśnił 
w   uzasadnieniu 
zaskarżonego 
orzeczenia 
zarówno 
podstawę 
prawną 
rozstrzygnięcia własnego (art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), jak i podstawę 
prawną, na której oparty był wniosek (art. 1 ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej). 
Natomiast zarzut, iż nie wskazał przyczyn pozostawienia bez rozstrzygnięcia 
wniosku dowodowego ponowionego w apelacji o dopuszczenie dowodu 
z  powołanych tam akt sądowych, jest niezrozumiały, gdyż w apelacji ani 
w  postępowaniu przed Sądem drugiej instancji nie zgłoszono żadnych wniosków 
dowodowych. 
Nieskuteczny jest także zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. uzasadniony przez 
skarżących pominięciem przez Sąd Okręgowy części materiału dowodowego 
w postaci zeznań świadków „dobrze zorientowanych w wiedzy topograficznej 
dotyczącej położenia przedmiotu wniosku w ich środowisku zamieszkania”. 
Wnioskodawcy nie wskazali jednak imiennie, o których świadków chodzi ani co 
świadkowie ci zeznawali oraz jaki wpływ na wynik sprawy w postępowaniu 
w drugiej instancji mogło mieć zarzucane uchybienie Sądu Okręgowego, co, 
zgodnie z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. jest warunkiem koniecznym skuteczności 
zarzutów procesowych. 
Wbrew twierdzeniom skarżących Sąd drugiej instancji nie naruszył też art. 
378 § 1 k.p.c., gdyż odniósł się do wszystkich zarzutów apelacyjnych. 
W szczególności odniósł się do kwestii pominięcia przez Sąd pierwszej instancji 
wniosków dowodowych wnioskodawców o dopuszczenie dowodu z akt trzech 
określonych spraw sądowych oraz dowodu z opinii biegłego geodety, trafnie 
uznając za nieuzasadnione zarzuty apelacyjne podniesione w tym przedmiocie. 
Oceniając wniosek o dopuszczenie dowodu z akt trzech spraw sądowych 
słusznie Sąd Okręgowy stwierdził, że przepisy o postępowaniu dowodowym nie 
przewidują dowodu „z akt sądowych” (porównaj orzeczenia Sądu Najwyższego 
między innymi z dnia 30 kwietnia 1956 r. II CR 885/55, OSN z 1957 r., nr 2, poz. 48 

 
7 
z dnia 10 listopada 1966 r. II PR 269/66, niepubl.). Przewidują jedynie dowód 
z dokumentu, którym może być także dokument wytworzony w innej sprawie 
sądowej i znajdujący się w jej aktach. Strona może zatem zgłosić jedynie dowód 
z dokumentu znajdującego się w aktach innej sprawy i obowiązana jest wówczas 
określić co to za dokument, w aktach jakiej sprawy się znajduje i na której karcie 
tych akt oraz wskazać fakty podlegające udowodnieniu przy pomocy tego dowodu. 
Rację ma Sąd Okręgowy stwierdzając, że zgłoszony przez wnioskodawców przed 
Sądem pierwszej instancji wniosek o dopuszczenie dowodu z akt trzech spraw 
sądowych o wskazanych sygnaturach „na okoliczność twierdzeń zawartych we 
wniosku o uwłaszczenie, a w szczególności jako zaprzeczenie twierdzeniom 
uczestników zgłoszonym w ostatnim piśmie procesowym”, nie odpowiadał 
powyższym wymaganiom. Nie tylko bowiem nie wskazano w nim, które dokumenty 
znajdujące się w aktach tych spraw mają być środkiem dowodowym, lecz nie 
określono również jakie fakty mają być stwierdzone przy pomocy tych dowodów. 
Zarzucając w apelacji nie dopuszczenie dowodów z tych akt wnioskodawcy 
określili szczegółowo tylko dwa dokumenty: wskazali na stronę 3 postanowienia 
(w istocie chodzi o uzasadnienie) Sądu Okręgowego w N. z dnia 11 maja 2006 r. w 
sprawie III Co …/06 oraz na stronę 3 wyroku (także chodzi o uzasadnienie) Sądu 
Okręgowego w N.  z dnia 13 grudnia 2001 r. I Co …/01, określając, że miały być to 
dowody na okoliczność, iż P. L. w 1958 r. zainstalował na przejeździe kolejowym 
sztaby zamykane na klucz a sam przejazd wykonany został przez wszystkich 
współwłaścicieli działki nr 579, w których imieniu P. L. podpisał umowę z PKP o 
korzystaniu z tego przejazdu. Pomijając to, że wnioskodawcy mogli i powinni byli 
sami złożyć do akt powyższe dokumenty, trzeba przede wszystkim stwierdzić, że 
dokumenty te nie mogły wykazać faktów określonych w tezie dowodowej, gdyż, 
jako ustalenia zawarte w uzasadnieniu orzeczenia innego sądu nie miały mocy 
wiążącej dla Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie. Niezależnie od tego 
trzeba podkreślić, że okoliczności te, dotyczące innej nieruchomości, były też 
przedmiotem ustaleń i oceny Sądu Rejonowego w rozpoznawanej sprawie, 
podzielonych przez Sąd Okręgowy. W tych okolicznościach kasacyjny zarzut 
naruszenia art. 316 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. należy uznać za 
bezzasadny. 

 
8 
Podobnie nieuzasadniony jest zarzut wadliwej oceny przez Sąd Okręgowy 
apelacyjnego 
zarzutu 
oddalenia 
przez 
Sąd 
pierwszej 
instancji 
wniosku 
o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety. W tym zakresie przede 
wszystkim trzeba stwierdzić, że ponieważ wnioskodawcy, działający w sprawie 
z pomocą zawodowego pełnomocnika nie zwrócili uwagi Sądowi Rejonowemu 
w trybie art. 162 k.p.c. na wadliwe, ich zdaniem, oddalenie wniosku dowodowego 
o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety, utracili możliwość skutecznego 
powołania się w apelacji na to uchybienie Sądu pierwszej instancji (porównaj 
między innymi uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2008 r. III CZP 
50/08, OSNC z 2009 r., nr 7-8, poz. 103).  
Nie było także podstaw do dopuszczenia tego dowodu z urzędu przez Sąd 
Okręgowy, gdyż słusznie stwierdziły Sądy obu instancji, że przeprowadzenie 
dowodu z opinii biegłego geodety, zgłoszonego przez wnioskodawców celem 
„wykonania projektu podziału działki nr 548 i wydzielenia nieruchomości opisanych 
w piśmie z dnia 15 listopada 2010 r.”, zmieniającym pierwotny wniosek, konieczne 
byłoby tylko w razie udowodnienia przez wnioskodawców, że ich poprzednicy 
prawni byli w dniu 4  listopada 1971 r. samoistnymi posiadaczami przedmiotowej 
nieruchomości. Ponieważ trafnie Sądy obu instancji uznały, że okoliczność ta nie 
została wykazana, dowód z opinii biegłego geodety był zbędny.    
Wobec tego, że wszystkie zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego 
i procesowego okazały się bezzasadne, nie mogą być również skuteczne zarzuty 
naruszenia art. 45 (w istocie art. 45 ust. 1) i art. 176 ust. 1 Konstytucji, gdyż nie 
zostało naruszone konstytucyjne prawo wnioskodawców do dwuinstancyjnego, 
sprawiedliwego i jawnego rozpoznania ich sprawy przez właściwy, niezależny, 
bezstronny i niezawisły sąd. 
Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. 
oddalił skargę kasacyjna i na wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę złożonej 
przez uczestnika P. L. zasądził na jego rzecz od wnioskodawców zwrot kosztów 
postępowania kasacyjnego na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 
§ 1 i art. 39821 k.p.c.  
 
 

 
9 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
db